A. Carotis Interna Dalları Nelerdir? Yedi Segmentte Tek-Çift Kuralı

  • Ana Sayfa
  • Blog
  • A. Carotis Interna Dalları Nelerdir? Yedi Segmentte Tek-Çift Kuralı
A. Carotis Interna Dalları Nelerdir? Yedi Segmentte Tek-Çift Kuralı

A. carotis interna denince akla gelen liste kısadır: a. ophthalmica, a. communicans posterior, a. choroidea anterior, a. cerebri anterior, a. cerebri media. Beş ad, beş puan gibi durur. Soru kökü ise çoğu zaman listenin dışından gelir: arter foramen lacerum'dan geçer mi, sinus cavernosus'ta n. abducens hangi yanındadır, hipofizin arka lobu hangi parçadan kan alır, boyundan kopan bir plak parçası aynı gözü mü karşı bacağı mı etkiler?

Bu soruların cevabı arterin yolundadır. 1996 tarihli Bouthillier sınıflandırması yolu yedi segmente ayırır ve içinde akılda kalan bir düzen vardır: tek numaralı segmentler genellikle dal vermez, çift numaralılar küçük ve değişken dallar verir, son segment C7 ise kuralı bozar. Aşağıda her segmente aynı iki soruyu soruyoruz: nereden geçiyor, dal veriyor mu?

A. carotis interna nedir, nereden başlar?

A. carotis interna, a. carotis communis'in çatallanmasından başlayıp boyunda dal vermeden canalis caroticus'tan kafatasına giren, sinus cavernosus'u geçtikten sonra a. cerebri anterior ve a. cerebri media'ya ayrılan arterdir. Beyin yarımkürelerinin büyük bölümünü ve orbitayı besler; ön dolaşımın ana damarıdır.

Çatallanma çoğu kişide cartilago thyroidea'nın üst kenarı hizasında, yaklaşık C4 düzeyindedir; Radiopaedia bu düzeyin C3 ile C5 arasında değişebildiğini ve iki yanda farklı olabildiğini belirtir. Arter embriyoda üçüncü faringeal ark arteri ile dorsal aortanın devamından gelişir, bu yüzden faringeal arklar yazısındaki tabloda üçüncü arkın satırında durur. Kafa içindeki sulama alanlarını ve Willis poligonunu beyin arterleri yazısında, çatalın öbür kolunu a. carotis externa dalları yazısında anlattık. Burada ikisinin arasında kalan yolu izliyoruz.

Segment Ad Nereden geçer? Adlı dallar
C1 Servikal Boyun, vagina carotica Yok
C2 Petröz Canalis caroticus A. caroticotympanica, a. canalis pterygoidei
C3 Lacerum Foramen lacerum kıkırdağının üstü Yok
C4 Kavernöz Sinus cavernosus Truncus meningohypophysialis, truncus inferolateralis, kapsüler arterler
C5 Klinoid İki dural halkanın arası Yok (a. ophthalmica bazen buradan)
C6 Oftalmik Distal halkadan a. communicans posterior öncesine A. ophthalmica, a. hypophysialis superior
C7 Komünikan A. communicans posterior çıkışından uç çatala A. communicans posterior, a. choroidea anterior, a. cerebri anterior, a. cerebri media

Kural iki noktada esner. A. ophthalmica C6'da neredeyse herkeste bulunur, yani "küçük ve değişken dal" tanımına uymaz. C7 ise tek numaralı olduğu halde dört dal açar.

A. carotis interna: yedi segment ve tek-çift kuralıŞema, ölçeksiz. Solda çatallanmadan uç dallara arterin yolu: gri C1 boyunda, kırmızı C2 canalis caroticus içinde, gri C3 foramen lacerum kıkırdağının üstünde, kırmızı C4 sinus cavernosus içinde n. abducens ile birlikte, gri C5 iki dural halka arasında, kırmızı C6 a. ophthalmica ile, koyu kırmızı C7 a. communicans posterior, a. choroidea anterior, a. cerebri anterior ve a. cerebri media ile. Sağda her segmentin adı, yeri ve dalları. Altta kırmızı bantta kural: tek numara susar, çift numara küçük dal verir, C7 kuralı bozar. A. carotis interna: çatallanmadan uç dallara yedi segment VI a. ophthalmica a. communicans post. a. choroidea ant. a. cerebri anterior a. cerebri media C7 C6 C5 iki dural halka C4 sinus cavernosus duvarda III, IV, V1, V2 C3 foramen lacerum kıkırdağı C2 canalis caroticus C1 a. carotis externa (boyunda dal verir) çatallanma, yaklaşık C4 C7 Komünikana. communicans post. çıkışından çatala a. communicans posterior, a. choroidea anterior,a. cerebri anterior, a. cerebri media C6 Oftalmikdistal halkanın üstü, dura içi a. ophthalmica, a. hypophysialis superior C5 Klinoidiki dural halkanın arası normalde adlı dal yok C4 Kavernözsinus cavernosus içi, dura dışı truncus meningohypophysialis, truncusinferolateralis, kapsüler arterler (küçük) C3 Lacerumforamen lacerum kıkırdağının üstü dal yok C2 Petrözcanalis caroticus a. caroticotympanica, a. canalis pterygoidei(küçük, değişken) C1 Servikalboyun, vagina carotica dal yok Tek numara susar, çift numara küçük dal verir, C7 kuralı bozar Kaynak: Bouthillier 1996 segmentleri; Radiopaedia, Kenhub, StatPearls. Şematik, ölçeksiz. smtanatomi.com

Segment numaraları neden kitaptan kitaba değişir?

Bu arter için tek bir numaralandırma yoktur. Terminologia Anatomica dört parça kullanır: pars cervicalis, pars petrosa, pars cavernosa ve pars cerebralis. Klinikte yaygın olan Bouthillier sistemi yedi segment sayar ve numaraları kan akımı yönünde verir. Eski Fischer şeması beş segment sayar, numaraları akımın tersine verirdi.

Eşleşme kolaydır: pars cervicalis C1'e, pars petrosa C2'ye, pars cavernosa C4'e, pars cerebralis ise C6 ile C7'ye karşılık gelir. Aradaki kısa C3 ve C5 dört parçalı sistemde ayrı ad almaz. Radiopaedia da C1-C7 etiketlerinin evrensel olmadığını, raporda tanımlayıcı adın tercih edildiğini not eder. Bu yüzden numarayı adıyla birlikte öğrenin: "C6" kadar "oftalmik segment" de işinize yarar.

C1: Boyunda dal var mı?

A. carotis interna boyunda dal vermez. C1 (pars cervicalis) çatallanmadan canalis caroticus'un dış deliğine kadar vagina carotica içinde yükselir ve normalde hiçbir dal çıkarmaz. Boyunda dal gördüğünüz karotis kolu a. carotis externa'dır; interna'nın başlangıcında yalnızca sinus caroticus denen genişleme bulunur.

Kılıfın içindeki düzen boyun anatomisi yazısındaki gibidir: v. jugularis interna lateralde, n. vagus ikisinin arasında arkada, truncus sympathicus ise kılıfın dışında ve arkasındadır. Arter C1-C3 processus transversus'larının önünden, yutak duvarının yanından yükselir. Externa ile arasında m. styloglossus, m. stylopharyngeus, n. glossopharyngeus ve n. vagus'un r. pharyngeus'u uzanır. N. hypoglossus iki karotisin dış yanından çaprazlayarak öne döner.

Başlangıçtaki iki reseptörü karıştırmayın: sinus caroticus basıncı, çatalın arkasındaki glomus caroticum kan gazlarını algılar. İkisinin bilgisini n. glossopharyngeus taşır.

Peki boyun ağrısıyla gelen Horner sendromu buraya nasıl bağlanır?

Arteri saran plexus caroticus internus, üçüncü sempatik nöronun kafaya çıkış yoludur. A. carotis interna duvarında diseksiyon (duvar yırtığı) geliştiğinde baş-boyun ağrısına aynı tarafta Horner sendromu eşlik edebilir. Kranial sinir tutulursa olgu derlemelerinde en sık n. hypoglossus bildirilir. Yüzün ter liflerinin çoğu externa çevresinden gittiği için anhidroz belirgin olmayabilir. Horner sendromunun sempatik yolu otonom sinir sistemi yazısında.

C2: Kemik içinde hangi küçük dallar çıkar?

C2, temporal kemiğin pars petrosa'sındaki canalis caroticus içinde önce yukarı, sonra öne ve içe dönerek ilerler. Adlı iki küçük dalı a. caroticotympanica ve a. canalis pterygoidei'dir; ikisi de her kişide bulunmayabilir. Çift numaranın "küçük ve değişken dal" kuralına iyi bir örnektir.

A. caroticotympanica kanal duvarındaki küçük bir delikten orta kulağa geçer. A. canalis pterygoidei canalis pterygoideus'a girer. Aynı adı taşıyan bir dal a. maxillaris'ten de çıkar, bu yüzden "kimin dalı" sorusunda seçeneklere dikkatle bakın. Kanal orta kulağa da komşudur: kulak anatomisi yazısında anlattığımız gibi cavitas tympani'nin ön duvarının alt kısmında arteri boşluktan ince bir kemik ayırır.

Peki kulak zarının arkasındaki damarsal kitle nedir?

Nadir bir varyasyonda boyundaki normal segment embriyoda geriler; kan, a. tympanica inferior ile büyümüş a. caroticotympanica üzerinden orta kulaktan geçerek yatay petröz parçaya ulaşır. Buna aberran a. carotis interna denir. Otoskopide zarın arkasında damarsal bir kitle görülür, hasta nabızla uyumlu çınlama duyabilir. Radiopaedia, bu yapının paragangliom sanılıp biyopsi yapılmasının felaketle sonuçlanabileceğini vurgular.

C3: Foramen lacerum'un içinden mi geçer, üstünden mi?

A. carotis interna foramen lacerum'u boydan boya geçmez, onu kapatan kıkırdağın üstünden aşar. C3 denen bu kısa segment kanalın bittiği yerden ligamentum petrolinguale'ye uzanır, dal vermez ve hâlâ dura dışındadır. "Foramen lacerum'dan geçer" özeti bu yüzden yanıltıcıdır, seçeneklerde tuzak olabilir.

Canlıda bu delik kıkırdakla doludur; kuru kafada boş durduğu için arter oradan geçiyormuş gibi düşünmek kolaydır. Ayrımı kemik üzerinden kafatası anatomisi yazısında anlattık.

Aynı kıkırdağın üzerinde iki sinir buluşur: n. petrosus major ile plexus caroticus internus'tan ayrılan n. petrosus profundus birleşip n. canalis pterygoidei'yi yapar. Yolun devamı fossa pterygopalatina yazısında.

C4: Sinus cavernosus'un içinde kimle komşudur?

C4, ligamentum petrolinguale'den sinus cavernosus'a girer, processus clinoideus posterior'dan anterior'a doğru kıvrılır ve sinüsün çatısındaki proksimal dural halkada biter. Sinüsün içinden geçen kranial sinir olan n. abducens arterin dış-alt yanındadır; n. oculomotorius, n. trochlearis, V1 ve V2 ise dış duvardadır.

Bu komşuluğu beyin zarları yazısında, VI. sinirin sinüs içindeki felç ipuçlarını n. abducens yazısında bulursunuz.

Dallar burada da küçüktür: truncus meningohypophysialis, truncus inferolateralis ve değişken kapsüler arterler. Hipofizin arka lobuna giden a. hypophysialis inferior bu grubun içindedir; aynı küçük dallar ganglion trigeminale'ye, komşu sinirlere ve sinüs duvarına da kan götürür. Sinüsten başlayıp supraklinoid parçaya uzanan kıvrım anjiyogramda S ya da U biçiminde görünür ve karotis sifonu adını alır.

Peki travmadan sonra nabız gibi atan, öne fırlamış göz?

Kafa tabanı kırığı ya da sinüs içindeki anevrizmanın yırtılması, arter ile venöz sinüs arasında doğrudan bağlantı açabilir: karotiko-kavernöz fistül. Arter basıncı kanı v. ophthalmica'lara geri iter; nabızla atan ekzoftalmi ve kemozis bundandır. Sinüsteki sinirlerden III, IV, V ve VI tutulabilir, en sık VI. Sinüs içi anevrizma dura dışında kaldığı için yırtıldığında çoğunlukla subaraknoid kanama değil fistül yapar.

C5: İki dural halka arasında neden dal aranmaz?

C5, proksimal ve distal dural halkalar arasında, processus clinoideus anterior'un iç yanında uzanan çok kısa bir segmenttir ve normalde adlı dal vermez. Değeri dalından değil sınırından gelir: distal halkanın altı dura dışında, üstü dura içinde, subaraknoid aralıktadır. Anevrizmanın davranışı bu çizgiye göre değişir.

Distal halkanın üstündeki anevrizma subaraknoid aralığa kanayabilir; az önceki fistül tablosu ise halkanın altında kalır. Bilinen istisna, a. ophthalmica'nın bazı kişilerde C5'ten çıkabilmesidir.

C6: A. ophthalmica neden "ilk dal" diye sorulur?

A. ophthalmica, a. carotis interna'nın sinus cavernosus'tan çıktıktan sonraki ilk dalıdır. C6'da, processus clinoideus anterior'un iç yanında, arterin ön-iç ya da üst-iç yüzünden çıkar ve canalis opticus'tan orbitaya girer. Segmentteki öbür dal a. hypophysialis superior, infundibulum ile eminentia mediana'ya gider.

"A. carotis interna'nın ilk dalı" cümlesine dikkat edin: C2 ve C4'teki küçük dallar anatomik olarak önce çıkar. Doğru ifade "sinüsten sonraki ilk dal"dır. Küçük dallar seçeneklerde yoksa cevap yine a. ophthalmica olur.

A. ophthalmica'nın dalları iki grupta toplanır: göze gidenler (a. centralis retinae, aa. ciliares) ve orbitanın öteki yapılarına gidenler (a. lacrimalis, aa. ethmoidales, a. supraorbitalis, a. supratrochlearis, a. dorsalis nasi). Liste göz anatomisi yazısında sırayla var.

Bu arter interna ile externa arasındaki en değerli köprüdür. A. dorsalis nasi yüzde a. facialis'in ucu a. angularis ile, aa. ethmoidales burun duvarında a. sphenopalatina dallarıyla buluşur; a. meningea media ile orbita bağlantısı da sık görülür. Köprünün iki yönü vardır: interna boyunda yavaş yavaş daraldığında orbitaya externa'dan kan gelebilir; externa'dan beslenen bir tümör embolize edilirken ise parçacıklar bu yoldan göze ulaşıp körlük yapabilir.

A. hypophysialis superior da küçük ama sınav değeri yüksek bir daldır. Hipofizin ön lobu kanını bu dalın başlattığı portal sistemden alır; arka lob C4'ün a. hypophysialis inferior'undan beslenir. Ön-arka lob farkının hormon tarafı diensefalon yazısında.

C7: Kuralı bozan segment hangi dalları verir?

Tek numaralı olduğu halde dal veren segment C7'dir: a. communicans posterior'u, a. choroidea anterior'u ve uç dallar a. cerebri anterior ile a. cerebri media'yı açar. A. communicans posterior'un çıkışından hemen önce başlar, substantia perforata anterior'un altındaki çatallanmada biter.

Sıra tek kelimeye sığar: O-P-A-A-M (a. Ophthalmica, a. communicans Posterior, a. choroidea Anterior, a. cerebri Anterior, a. cerebri Media). O harfi C6'dan, kalan dördü C7'den gelir.

  • A. communicans posterior: A. cerebri posterior'a bağlanarak ön ve arka dolaşımı birleştirir. N. oculomotorius'un yakınından geçer, bu yüzden kökenindeki anevrizma III. sinir felciyle kendini gösterebilir (n. oculomotorius yazısı). Bazı kişilerde a. cerebri posterior kanını ağırlıklı olarak bu daldan alır (fetal köken).
  • A. choroidea anterior: Yaklaşık 1 mm çapında, arterin arka duvarından, a. communicans posterior ile uç çatal arasında çıkar. İncedir ama alanı geniştir: capsula interna arka bacağı, tractus opticus ve corpus geniculatum laterale (görme yolları), hipokampus başı, amygdala ve cornu temporale'nin plexus choroideus'u (beyin ventrikülleri). A. choroidea posterior ise a. cerebri posterior'dan gelir; adları benzer, kökleri farklıdır.
  • A. cerebri anterior: Yarımkürenin iç yüzüne döner, a. communicans anterior ile karşı taraftakine bağlanır.
  • A. cerebri media: En büyük uç daldır, sulcus lateralis'e girip yarımkürenin dış yüzünün çoğunu besler. Willis poligonuna katılmaz.

Boyundan kopan plak parçası hangi dalda hangi bulguyu verir?

Boyun damarlarındaki aterosklerotik plaktan kopan parçalar a. carotis interna'nın dallarına giderek bulgu verir. Dalın adı bulguyu belirler: a. ophthalmica yolunda aynı gözde geçici görme kaybı, a. cerebri media yolunda karşı yüz ve kolda güçsüzlük beklenir. Vaka sorularının temel mantığı bu eşleşmedir.

Parçanın gittiği dal Beslediği yer Sınavdaki bulgu
A. ophthalmica, a. centralis retinae Retina Aynı gözde saniyeler-dakikalar süren ağrısız kararma (amaurosis fugax)
A. choroidea anterior Capsula interna arka bacağı, tractus opticus, corpus geniculatum laterale Karşı tarafta güçsüzlük, duyu kaybı, homonim hemianopsi
A. cerebri anterior Yarımkürenin iç yüzü Karşı bacakta belirgin güçsüzlük
A. cerebri media Yarımkürenin dış yüzü Karşı yüz ve kolda belirgin güçsüzlük, baskın yarımkürede afazi

Tarafı karıştırmayın. Sağ a. carotis interna'daki bir plak sağ gözde kararma, sol kol ve bacakta güçsüzlük yapabilir: a. ophthalmica kanı aynı taraftaki göze götürür, motor yol ise aşağıda çaprazlaşır. Sulama alanlarının ayrıntısı beyin arterleri yazısında.

A. carotis interna sınavlarda nasıl sorulabilir?

Bu arterden beklenebilecek sorular dört kalıba yerleşir: kimin dalı, segment-komşuluk, lezyon-bulgu ve varyasyon. En verimli alıştırma "kimin dalı" sorusunu kökene göre ayırmaktır, çünkü a. choroidea anterior ile posterior gibi benzer adlar aynı seçeneklerde yan yana durabilir. Komşuluk soruları ise yukarıdaki yedi segmentten türer.

Aşağıdaki arterleri kökene göre ayırın: İ (a. carotis interna ya da dalı), E (a. carotis externa ya da dalı), V (vertebrobaziler sistem), S (a. subclavia'nın öteki dalları).

  1. A. ethmoidalis anterior
  2. A. meningea media
  3. A. choroidea anterior
  4. A. choroidea posterior
  5. A. hypophysialis inferior
  6. A. angularis
  7. A. cerebri posterior
  8. A. supraorbitalis
  9. A. sphenopalatina
  10. A. thyroidea inferior
  11. A. labyrinthi
  12. A. centralis retinae

Cevaplar: 1 İ, 2 E, 3 İ, 4 V, 5 İ, 6 E, 7 V, 8 İ, 9 E, 10 S, 11 V, 12 İ.

Pratik sınavda beyin tabanı preparatında kesik a. carotis interna ucu kiazmanın yanında, kuru kafada canalis caroticus'un iki ağzı ve foramen lacerum gösterilebilir. Vize formatı için anatomi vize soruları yazısına, TUS çalışma düzeni için TUS anatomi rehberine, baş-boyun sırası için DUS anatomi yazısına bakabilirsiniz.

Yedi segment nasıl kalıcı olur?

Yedi segmenti kalıcı kılmanın kısa yolu arteri kendi elinizle çizmektir. Boş kâğıda tek bir çizgiyle çatallanmadan uç dallara kadar yolu çizin, tek numaraları griyle, çift numaraları kırmızıyla işaretleyin, sonra her segmente yer ve dal yazın. Çizimi bir gün arayla bakmadan tekrar edince boşluklar görünür.

  1. Dik çizgi, C1: yanına "vagina carotica, dal yok" yazın.
  2. Yatay çıkıntı, C2: kutunun içine "canalis caroticus" ve iki küçük dal.
  3. Küçük kalkış, C3: altına kıkırdak şeridi çizin, "üstünden geçer".
  4. S kıvrımı, C4: çevresine sinüs kutusu; içine VI, duvara III, IV, V1, V2.
  5. İki yatay çizgi, C5: alttaki dura dışı, üstteki dura içi sınırı.
  6. Kısa kıvrım, C6: orbitaya a. ophthalmica, hipofize a. hypophysialis superior.
  7. Çatal, C7: O-P-A-A-M'in kalan dördü.

Kâğıdın arkasına bulgudan segmente giden birkaç çalışma kartı ekleyin: "travma sonrası nabızla atan göz → C4", "aynı gözde geçici kararma → a. ophthalmica", "kulak zarının arkasında damarsal kitle → aberran seyir".

Videoyla çalışmak isterseniz "A. carotis interna" dersi TUS İçin Anatomi, Tıp 1-2 Nöroanatomi ve Duyu ve DUS İçin Anatomi: Baş-Boyun paketlerinde. Bir önceki halka olan "A. carotis communis ve A. carotis externa" dersini ücretsiz demo pakette izleyebilirsiniz. İngilizce karşılaştırma için TeachMeAnatomy ve Kenhub sayfalarına bakabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

A. carotis interna dalları nelerdir?

A. carotis interna boyunda dal vermez. Pars petrosa'da a. caroticotympanica ve a. canalis pterygoidei, pars cavernosa'da truncus meningohypophysialis ve truncus inferolateralis gibi küçük dallar çıkar. Asıl dallar sinüsten sonra gelir: a. ophthalmica, a. hypophysialis superior, a. communicans posterior, a. choroidea anterior ve uç dallar a. cerebri anterior ile a. cerebri media.

A. carotis interna nereden geçer?

A. carotis communis'in yaklaşık C4 hizasındaki çatallanmasından başlar, boyunda vagina carotica içinde yükselir, canalis caroticus'tan temporal kemiğe girer, foramen lacerum kıkırdağının üstünden aşar, sinus cavernosus'un içinden geçer, iki dural halkadan sonra subaraknoid aralığa çıkar ve substantia perforata anterior'un altında uç dallarına ayrılır.

A. carotis interna neyin dalı, nereyi besler?

A. carotis interna, a. carotis communis'in iki uç dalından biridir. Beyin yarımkürelerinin büyük bölümünü, orbitayı ve göz küresini, hipofizi, alın ve burnun üst kısmının bir bölümünü besler. Arka beyin yapıları ise çoğunlukla vertebrobaziler sistemden kan alır.

A. carotis interna segmentleri nelerdir, externa'dan farkı ne?

Bouthillier sınıflandırmasında yedi segment vardır: C1 servikal, C2 petröz, C3 lacerum, C4 kavernöz, C5 klinoid, C6 oftalmik, C7 komünikan. Terminologia Anatomica aynı yolu dört parçaya böler. A. carotis externa ise boyunda dal verir ve yüz, kafa derisi ile boyun yapılarını besler; interna boyunda dalsız yükselir, beyni ve orbitayı besler.


Yayın tarihi: