Boyun Anatomisi Nasıl Çalışılır? C6 Kesitinde Dört Bölme

  • Ana Sayfa
  • Blog
  • Boyun Anatomisi Nasıl Çalışılır? C6 Kesitinde Dört Bölme
Boyun Anatomisi Nasıl Çalışılır? C6 Kesitinde Dört Bölme

Anatomi laboratuvarında boynun enine kesilmiş bir piyesi ya da radyoloji dersinde C6 hizasından geçen bir bilgisayarlı tomografi kesiti önünüze geldiğinde gördüğünüz şey kitaptaki boyun değildir. Kitap boynu üçgenlerle anlatır; kesitte üçgen yoktur. Ortada bir kıkırdak halka, önünde kelebek biçimli bir bez, iki yanda birer damar üçlüsü, arkada bir omur ve hepsini saran kas kalınlıkları vardır. Bu görüntü boyun anatomisinin en verimli çalışma aracıdır, çünkü boyun aslında fasya ile bölünmüş dört bölmeden ibarettir ve sınav soruları da çoğunlukla "hangi yapı hangi bölmede, hangi bölme neye komşu" sorusunun türevidir. Bu yazı boynu bir enine kesit gibi okur: önce dıştan içe, sonra önden arkaya; ardından kesiti yukarı ve aşağı kaydırıp boyun kökünü, enseyi ve lenf seviyelerini ekler.

Boyun anatomisi nedir, neyi kapsar?

Boyun anatomisi, kafatası tabanı ile toraks girişi arasında kalan ve baş ile gövde arasındaki bütün hava, besin, damar ve sinir yollarının geçtiği bölgenin kemik, kas, fasya, organ, damar, sinir ve lenf yapılarını ve bunların birbirine göre yerleşimini inceleyen konu başlığıdır. Bölgenin sınırları yukarıda mandibula'nın alt kenarı, processus mastoideus ve linea nuchalis superior; aşağıda incisura jugularis, clavicula, acromion ve C7'nin processus spinosus'udur.

Tıp fakültesinde boyun, dönem 1-2'nin baş-boyun kurulunda üçgenler, fasyalar, damar-sinir ve organlar olarak okutulur; diş hekimliğinde ve DUS'ta fasyal boşluklar ve lenf yolları nedeniyle ağırlığı yüksektir; fizyoterapide servikal bölge kasları ve toraks çıkışı, hemşirelikte damar yolu ve nabız noktaları bu bölgeden geçer. TUS'ta boyun soruları sık sık bölme, komşuluk ve sinir-kas eşlemesi biçiminde gelir. Bu yazı boyun üçgenlerini ve içeriklerini yeniden anlatmaz; o konuyu baş-boyun anatomisi yazısında altıncı halka olarak işlemiştim. Tiroid ve larinksin kendi anatomisi de kendi yazılarındadır; burada ikisi yalnız bir bölmenin içeriği olarak geçer. Boyun ağrısı, fıtık ve tedavi bu yazının konusu değildir.

Kesitin dış halkası: deri, platysma ve boynu saran ilk fasya

Boyun kesitinin en dış halkasını deri, tela subcutanea içindeki platysma ve fascia cervicalis'in lamina superficialis'i oluşturur. Bu katman boynu bir yaka gibi tamamen sarar; m. sternocleidomastoideus ile m. trapezius'u iki yaprağı arasına alır ve yukarıda gl. submandibularis ile gl. parotidea'yı kılıflar. Kesitte gördüğünüz iki büyük kas ovali bu fasyanın içindedir.

Platysma bir boyun kası gibi görünür ama mimik kasıdır; n. facialis'in r. cervicalis'i ile çalışır ve yüz anatomisi yazısında o ailenin üyesi olarak geçmişti. Lamina superficialis yukarıda mandibula alt kenarına, processus mastoideus'a ve linea nuchalis superior'a, aşağıda manubrium sterni'ye, clavicula'ya ve acromion'a tutunur. Manubrium'un hemen üstünde iki yaprağa ayrılıp spatium suprasternale'yi yapar; içinde iki v. jugularis anterior'u birbirine bağlayan arcus venosus juguli bulunur. M. sternocleidomastoideus bu yakanın içinde boynu ön ve arka üçgene böler; üçgenlerin alt bölümleri ve içerikleri baş-boyun yazısındadır.

Yakanın üstünde ve içinde seyreden yüzeysel yapılar sınavın "yüzeyel mi derin mi" sorusunu üretir. V. jugularis externa, v. retromandibularis'in arka dalı ile v. auricularis posterior'un birleşmesinden doğar, m. sternocleidomastoideus'u yüzeyel olarak çaprazlayıp v. subclavia'ya dökülür; boyunda deriden gözle görülebilen yüzeysel damar odur. Plexus cervicalis'in dört deri dalı m. sternocleidomastoideus'un arka kenarının ortasındaki punctum nervosum'dan çıkar: n. occipitalis minor (C2) yukarı, n. auricularis magnus (C2-C3) kulağa, n. transversus colli (C2-C3) öne, nn. supraclaviculares (C3-C4) aşağı gider. Bu noktaya bazı kaynaklar "Erb noktası" der; plexus brachialis'te C5-C6 birleşimine de aynı ad verildiği için soru köküne göre hangisinin kastedildiğini ayırt etmek gerekir; brachialis tarafını üst ekstremite yazısında bulursunuz. Arka üçgende n. accessorius da yüzeyseldir: lamina superficialis'in hemen altında, lamina prevertebralis'in üstünde m. trapezius'a doğru çaprazlar; arka üçgenden lenf düğümü biyopsisi alınırken en kolay yaralanan yapı olması bu yüzdendir ve sonucu m. trapezius felci ile omuz düşüklüğüdür.

Ön bölme: lamina pretrachealis ve viseral organlar

Boynun ön bölmesi, fascia cervicalis'in lamina pretrachealis'i ile sarılan viseral bölmedir; içinde larinks ile trakea, farinks ile özefagus ve gl. thyroidea ile paratiroid bezler bulunur. Fasyanın kas parçası infrahyoid kasları, organ parçası organları kılıflar; aşağıda mediastinum superius'a inip perikardın fibröz tabakasıyla birleşir. Boyundaki bir viseral enfeksiyonun ön mediastene inebilmesi bu devamlılık yüzündendir.

C6 kesiti tam cartilago cricoidea'dan geçer ve bu hiza iki organ geçişinin hizasıdır: larinks trakeaya, farinks özefagusa burada dönüşür. Larinksin dokuz kıkırdağı ve sinir lezyonları larinks anatomisi yazısında, tiroidin kapsülleri, Berry bağı ve arter-sinir çiftleri tiroid anatomisi yazısında anlatıldı; burada yalnız yerlerini işaretleyin: tiroid isthmus'u trakeanın önünde, loblar iki yanında, özefagus trakeanın arkasında ve trakeo-özefageal olukta n. laryngeus recurrens.

Bu bölmenin sınav değeri infrahyoid kaslarda ve onların sinirinde saklıdır. Dört infrahyoid kas vardır: m. sternohyoideus, m. sternothyroideus, m. thyrohyoideus ve m. omohyoideus. Üçünü ansa cervicalis innerve eder; ansa'nın radix superior'u C1 liflerini n. hypoglossus'un üzerinde taşıyıp aşağı iner, radix inferior'u C2-C3'ten gelir ve ikisi vagina carotica'nın ön yüzünde birleşir. M. thyrohyoideus ise ansa'dan değil, n. hypoglossus'un dalı gibi görünen C1 liflerinden sinir alır; aynı lifler m. geniohyoideus'a da gider. Bu yüzden m. thyrohyoideus ile m. geniohyoideus, n. hypoglossus'un kendi lifleriyle değil, taşıdığı C1 lifleriyle çalışan iki kastır; "n. hypoglossus'un innerve etmediği dil kası" sorusunun cevabı ise m. palatoglossus'tur ve onu dil anatomisi yazısında bulursunuz.

Ön bölmenin arka duvarını farinks ve özefagusu arkadan örten fascia buccopharyngea yapar. Bu fasya ile arkadaki lamina prevertebralis arasında retrofaringeal alan kalır ve alan, ince bir fascia alaris ile ikiye bölünür: fascia alaris'in önündeki gerçek retrofaringeal alan kafa tabanından mediastinum superius'a iner, fascia alaris ile lamina prevertebralis arasındaki "tehlike alanı" ise diyaframa kadar açıktır. Retrofaringeal apsenin mediastinite dönüşebilmesi bu iki alanın anatomisinden okunur; sınırları ve klinik karşılığı için Sağlık Bilimleri Üniversitesi anatomistlerinin baş ve boyunun fasyal boşlukları derlemesi iyi bir okumadır; diş kaynaklı enfeksiyonun hangi boşluğa yayıldığı sorusunu baş-boyun yazısında aynı kaynakla işlemiştim.

Yan bölmeler: vagina carotica'da üçlü ve kılıfın çevresi

Boynun iki yan bölmesi vagina carotica'dır: içinde medialde a. carotis communis (yukarıda a. carotis interna), lateralde v. jugularis interna ve ikisinin arasında arkada n. vagus bulunur. Truncus sympathicus kılıfın içinde değil, arkasında, lamina prevertebralis'in önünde seyreder; sınavlar bu ayrımı "vagina carotica'da bulunmayan yapı" kalıbıyla sorar.

C6 hizasında a. carotis communis henüz bölünmemiştir; bifurkasyon cartilago thyroidea'nın üst kenarı hizasında, yaklaşık C4 düzeyinde, trigonum caroticum'un içindedir ve o üçgenin içeriği baş-boyun yazısındadır. Bifurkasyonda iki reseptör oturur: a. carotis interna'nın başlangıcındaki genişleme olan sinus caroticus basıncı, bifurkasyonun arkasındaki glomus caroticum kan gazlarını ölçer; ikisinin duyusu n. glossopharyngeus'un r. sinus carotici'si ile taşınır, n. vagus da katkı verir. C6'nın processus transversus'unun ön tüberkülü tuberculum caroticum adını a. carotis communis'in buraya bastırılabilmesinden alır. A. carotis externa boyunda sekiz dal verir: a. thyroidea superior, a. pharyngea ascendens, a. lingualis, a. facialis, a. occipitalis, a. auricularis posterior ve iki uç dal olarak a. temporalis superficialis ile a. maxillaris. İlk dalın a. thyroidea superior olduğunu bilmek çoğu soruyu çözer; a. carotis interna'nın boyunda hiç dal vermediğini bilmek geri kalanını.

V. jugularis interna foramen jugulare'den çıkar, kılıfın içinde a. carotis'in lateralinde iner; yolda v. facialis'i, v. lingualis'i, vv. pharyngeae'yi, v. thyroidea superior ile media'yı alır ve clavicula'nın arkasında v. subclavia ile birleşerek v. brachiocephalica'yı yapar. İki venin birleştiği açı "venöz açı" olarak sınavda ayrı bir yer tutar; nedenini boyun kökünde göreceğiz. Kılıfın ön duvarında ansa cervicalis, kılıfın çevresinde derin servikal lenf düğümleri dizilir.

Kılıfın arkasındaki truncus sympathicus üç ganglionla boynu geçer. Ganglion cervicale superius C2-C3 hizasında ve en büyüğüdür; postganglionik lifleri a. carotis interna'nın çevresinde kafaya çıkıp m. dilatator pupillae'yi, m. tarsalis superior'u ve yüzün ter bezlerini çalıştırır. Ganglion cervicale medium C6 hizasında, a. thyroidea inferior'un yakınında ve değişkendir. Ganglion cervicale inferius çoğu kişide birinci torakal ganglionla kaynaşıp ganglion cervicothoracicum'u (ganglion stellatum) yapar; yeri C7-T1 hizası, 1. kostanın boynunun önü ve a. vertebralis'in başlangıcının arkasıdır. Boyunda sempatik zincire beyaz iletici dal katılmaz; preganglionik lifler üst torakal segmentlerden gelip zincirde yukarı çıkar. Zincirin herhangi bir yerindeki lezyon aynı tarafta ptozis, miyozis ve anhidroz üçlüsünü, yani Horner tablosunu verir; pitozisin göz kapağı mekaniğini göz anatomisi yazısında anlatmıştım.

Arka bölme: lamina prevertebralis ve scalenus anterior pusulası

Boynun arka bölmesi lamina prevertebralis'in sardığı vertebral bölmedir: içinde columna vertebralis'in servikal parçası, omur gövdelerinin önünde m. longus colli ile m. longus capitis, yanlarda mm. scaleni ve arkada derin sırt kasları bulunur. Bu bölmede sınavın en sevdiği yapı m. scalenus anterior'dur; önünden ve arkasından geçenler liste olarak ezberlenmez, kasın kendisi pusula olarak kullanılır.

Üç skalen kas servikal omurların processus transversus'larından ilk iki kostaya iner: m. scalenus anterior C3-C6'nın ön tüberküllerinden 1. kostadaki tuberculum m. scaleni anterioris'e, m. scalenus medius C2-C7'nin arka tüberküllerinden 1. kostanın sulcus a. subclaviae'sinin arkasına, m. scalenus posterior C5-C7'den 2. kostaya. Üçü de servikal spinal sinirlerin ön dallarıyla çalışır, boynu yana eğer ve zorlu solukta kostaları kaldıran yardımcı solunum kaslarıdır.

Pusula şöyle okunur. M. scalenus anterior'un ÖNÜNDE iki yapı vardır: n. phrenicus kasın ön yüzünde yukarıdan aşağı ve lateralden mediale doğru, lamina prevertebralis'in altında iner; v. subclavia kasın önünden 1. kostayı çaprazlar. Kasın ARKASINDA da iki yapı vardır: a. subclavia ve plexus brachialis'in kökleri, m. scalenus anterior ile m. scalenus medius arasındaki interskalen aralıktan geçer. N. phrenicus C3, C4 ve C5'ten lif alır, esas kaynağı C4'tür; tek motor hedefi diyaframdır. Ven önde, arter ve pleksus arkada: bu iki cümle, boyun kökündeki damar-sinir sorularının yarısını cevaplar. Fizyoterapi öğrencisi için aynı aralık toraks çıkışı sendromunun anatomik zeminidir; interskalen aralığın kas kalınlaşması ya da servikal kosta ile daralması pleksusun alt gövdesini ve arteri sıkıştırır. Pleksusun gövde ve fasikülleri üst ekstremite yazısında anlatıldı; lamina prevertebralis'in pleksusla birlikte aksillaya uzanıp vagina axillaris'i yapması da oradaki kılıfın kaynağıdır.

A. subclavia'nın üç bölümü de bu pusulaya göre adlandırılır: birinci bölüm kasın medialinde, ikinci bölüm arkasında, üçüncü bölüm lateralindedir. Birinci bölümden a. vertebralis, a. thoracica interna ve truncus thyrocervicalis (a. thyroidea inferior, a. suprascapularis, a. transversa colli) çıkar; ikinci bölümden truncus costocervicalis (a. cervicalis profunda, a. intercostalis suprema); üçüncü bölümden a. dorsalis scapulae çıkar, ama bu son arterin kökeni değişkendir; olguların bir kısmında a. transversa colli'nin derin dalı olarak gelir. Sağ a. subclavia truncus brachiocephalicus'tan, sol doğrudan arcus aortae'den başlar. A. vertebralis birinci bölümden çıkıp C6'nın foramen transversarium'una girer; yolculuğunun omur içi kısmını omurga anatomisi yazısında işlemiştim.

Omur gövdelerinin önündeki prevertebral kaslar (m. longus colli, m. longus capitis, m. rectus capitis anterior ve lateralis) boynun derin fleksörleridir ve servikal ön dallarla çalışır. Plexus cervicalis'in C1-C4 ön dalları bu kasların ve m. scalenus medius ile m. levator scapulae'nin önünde, lamina prevertebralis'in altında örülür; deri dalları yukarıda anlatıldığı gibi punctum nervosum'dan çıkar, derin dalları ansa cervicalis'i ve n. phrenicus'u yapar.

Boyun anatomisi C6 kesit şeması: dört bölmeC6 hizasında enine boyun kesiti, ön taraf üstte. En dışta deri ve lamina superficialis yakası, iki yanda m. sternocleidomastoideus; ön bölmede lamina pretrachealis içinde tiroid, cricoid-trakea ve özefagus; iki yan bölmede vagina carotica içinde a. carotis communis, v. jugularis interna ve n. vagus, kılıfın arkasında truncus sympathicus; arka bölmede lamina prevertebralis içinde C6 omuru, m. longus colli, skalen kaslar ve a. vertebralis; arkada m. trapezius ve lig. nuchae.Boyun kesiti (C6 hizası): dört bölme, bir yakaÖn taraf üstte · şematik, ölçekli değil1 · Ön bölme (lamina pretrachealis)tiroid · cricoid/trakea · özefagustrakeatiroidtiroidözefagus2 · Vagina caroticaACC (kırmızı) · VJI (gri) · X (siyah)2 · Vagina caroticatruncus sympathicus: kılıfın ARKASINDAC6 gövdesiomuriliklongus collilongus colliskalenskalena. vertebralisa. vertebralis3 · Arka bölme (lamina prevertebralis)m. trapeziusm. trapeziusm. SCMm. SCMDış yaka (bölme değil): deri + platysma + lamina superficialis (kesik dış çizgi); kesik çizgiler = fasya katmanlarıŞema: SMT Anatomi · C6 (cartilago cricoidea) hizası · ACC a. carotis communis, VJI v. jugularis interna, X n. vagussmtanatomi.com

Boyun kökü: kesit clavicula hizasına inince ne değişir?

Boyun kökü, 1. kosta çifti, manubrium sterni ve T1 omurunun çevrelediği toraks girişinin hemen üstünde kalan geçiş bölgesidir; boynun dört bölmesi burada toraksa açılır. Akciğer tepesi bu bölgede clavicula'nın üstüne çıkar, ductus thoracicus sol venöz açıya dökülür ve ganglion stellatum 1. kostanın boynunun önünde durur; boyun kökü sorularının çoğu bu üç yapının çevresinde döner.

Cupula pleurae ve içindeki apex pulmonis 1. kostanın üstünden boyun köküne girer ve clavicula'nın iç üçte birinin yaklaşık 2-3 cm üstüne ulaşır; onu üstten 1. kostanın iç kenarı ile C7'nin processus transversus'una gerilen membrana suprapleuralis örter. Bu bilgi hemşirelik ve anestezi pratiğinde iki işlemin riskini açıklar: v. jugularis interna ya da v. subclavia kateterinde iğnenin fazla derine inmesi ve supraklaviküler sinir bloğu, pnömotoraks yapabilir; pleura tepesinin clavicula'nın üstünde olduğunu bilen kişi iğnenin yönünü ona göre seçer.

Venöz açı, lenfin venöz sisteme döndüğü yerdir. Sol tarafta ductus thoracicus özefagusun solunda yükselip vagina carotica'nın arkasından dolanır ve v. jugularis interna ile v. subclavia'nın birleştiği sol venöz açıya dökülür; sağ tarafta aynı işi ductus lymphaticus dexter yapar. Karın içi bir tümörün ilk uzak belirtisinin sol supraklaviküler bir lenf düğümü olabilmesi bu yolun anatomik sonucudur; düğümün adı lenf bölümünde gelecek. Boyun kökünde iki sinir de a. subclavia'nın önünden geçer: n. phrenicus arterin önünden ve v. subclavia'nın arkasından toraksa girer, n. vagus sağda arterin önünden inip altında n. laryngeus recurrens'i verir; solda recurrens'in arcus aortae'nin altından dönmesi larinks ve tiroid yazılarında anlatıldı, burada tekrar etmiyorum.

Kesitin arkası: ense, "ense kökü" ve trigonum suboccipitale

Ense (regio cervicalis posterior), boynun m. trapezius'un ön kenarlarının arkasında kalan ve orta hatta lig. nuchae ile ikiye bölünen arka bölgesidir. Halk dilinde "ense kökü" denen yer boynun omuzlara açıldığı alt uçtur; anatomik karşılığı C7'nin elle kolayca hissedilen processus spinosus'u, yani vertebra prominens ve lig. nuchae'nin oraya tutunan alt ucudur.

Enseyi dıştan içe dört kas katmanı yapar: m. trapezius, m. splenius capitis ile cervicis, m. semispinalis capitis ve en derinde suboksipital kaslar. Lig. nuchae protuberantia occipitalis externa'dan C7'nin processus spinosus'una uzanan fibroelastik bir perdedir; servikal omurların kısa processus spinosus'larının yerine m. trapezius, m. splenius ve m. rhomboideus minor'a tutunma yüzeyi verir. M. trapezius'u n. accessorius ile C3-C4 çalıştırır; arka üçgende o sinirin neden yüzeysel olduğunu dış halkada gördünüz.

Ensenin sınav sorusu trigonum suboccipitale'dir. Üçgeni üç kas çizer: üst-içte m. rectus capitis posterior major, üst-dışta m. obliquus capitis superior, alt-dışta m. obliquus capitis inferior. Tabanı atlasın arcus posterior'u ile membrana atlantooccipitalis posterior, çatısı m. semispinalis capitis'tir. İçinde iki şey aranır: a. vertebralis'in atlasın arcus posterior'undaki sulcus a. vertebralis üzerinde yatan parçası ve C1 spinal sinirinin arka dalı olan n. suboccipitalis. N. suboccipitalis motor bir sinirdir ve dört suboksipital kasın, yani m. rectus capitis posterior major ve minor ile m. obliquus capitis superior ve inferior'un tek siniridir. C2'nin arka dalı n. occipitalis major üçgenin içinde değil kenarındadır: m. obliquus capitis inferior'un alt kenarından çıkar, m. semispinalis capitis'i ve m. trapezius'u delerek saçlı derinin arkasının duyusunu alır. Tuzak adlarda gizlidir: n. occipitalis major C2'nin arka dalı, n. occipitalis minor ise C2'nin ön dalından gelen bir plexus cervicalis dalıdır; n. occipitalis tertius C3'ün arka dalıdır. Atlas ile axis'in eklemleri ve dens'i tutan bağlar omurga yazısındadır.

Boyun kasları: kesitteki altı grubu tek tabloda görmek

Boyun kasları altı gruba ayrılır: yüzeysel kaslar (platysma, m. sternocleidomastoideus, m. trapezius), suprahyoid kaslar, infrahyoid kaslar, mm. scaleni, prevertebral kaslar ve suboksipital kaslar. Her grubun siniri farklı bir kaynaktan gelir; bu yüzden boyun kasları sınavda hareketiyle değil siniriyle sorulur ve kesitte grubun yerini bilmek sinirini de hatırlatır.

Grup Kaslar Sinir Kesitte yeri
Yüzeysel platysma; m. sternocleidomastoideus; m. trapezius VII (r. cervicalis); XI + C2-C3; XI + C3-C4 deri altı ve lamina superficialis'in içi
Suprahyoid m. digastricus (venter anterior / posterior); m. stylohyoideus; m. mylohyoideus; m. geniohyoideus n. mylohyoideus (V3) / VII; VII; V3; C1 (n. hypoglossus ile) C6 kesitinde görünmez, os hyoideum'un üstünde
Infrahyoid m. sternohyoideus; m. sternothyroideus; m. omohyoideus; m. thyrohyoideus ansa cervicalis (C1-C3); m. thyrohyoideus C1 (n. hypoglossus ile) lamina pretrachealis'in kas parçası, tiroidin önü
Skalen m. scalenus anterior, medius, posterior servikal spinal sinirlerin ön dalları lamina prevertebralis, omurun yan-önü
Prevertebral m. longus colli; m. longus capitis; m. rectus capitis anterior ve lateralis servikal ön dallar (C1-C6) omur gövdesinin önü
Suboksipital m. rectus capitis posterior major ve minor; m. obliquus capitis superior ve inferior n. suboccipitalis (C1 arka dalı) C1-C2 hizasında, ensenin en derini

M. sternocleidomastoideus tablodaki en çok sorulan kastır. Tek taraflı kasıldığında başı aynı tarafa eğer ve yüzü karşı tarafa döndürür; iki taraflı kasıldığında başı öne getirir ve zorlu solukta sternum'u kaldırır. Kasın kısalığı bu iki hareketi kalıcı hâle getirir: baş kısa kasın tarafına eğik, çene karşı tarafa dönük durur; tortikolisin anatomisi bundan ibarettir, tedavisi bu yazının konusu değildir. Fizyoterapi öğrencisi servikal fleksör ve ekstansör gruplarını bu tablodan çıkarır: derin fleksörler prevertebral kaslar, yüzeysel fleksör m. sternocleidomastoideus, ekstansörler ense katmanlarıdır.

Boyun lenf nodları: altı seviye hangi anatomik sınırla ayrılır?

Boyun lenf nodları klinikte altı seviyeye ayrılır: seviye I submental ve submandibular düğümler, seviye II-III-IV v. jugularis interna boyunca üst, orta ve alt derin servikal düğümler, seviye V arka üçgen düğümleri, seviye VI ön (santral) bölmenin düğümleridir. Seviyeleri anatomik işaretler ayırır: II ile III arasında os hyoideum, III ile IV arasında cartilago cricoidea, IV'ün altında clavicula. Anatomi dersindeki "yüzeysel ve derin servikal düğümler" ile klinikteki seviye dili aynı düğümleri anlatır; sınav ikisini de kullanır.

Seviye Düğümler Sınırlar Ne akar
I IA submental, IB submandibular mandibula, m. digastricus'un iki karnı, os hyoideum dudak, ağız tabanı, dil ucu, dişler (ayrıntı baş-boyun yazısında)
II üst derin servikal (nodus jugulodigastricus) kafa tabanı → os hyoideum; IIA/IIB'yi n. accessorius ayırır tonsilla palatina, orofarinks, dilin arkası
III orta derin servikal os hyoideum → cartilago cricoidea larinks, farinks, dil (III-IV sınırındaki nodus juguloomohyoideus dilin ana düğümüdür)
IV alt derin servikal, supraklaviküler cartilago cricoidea → clavicula larinks alt yarısı, tiroid, özefagus; solda Virchow düğümü
V arka üçgen (aksesuar, transvers servikal, supraklaviküler) m. sternocleidomastoideus arka kenarı, m. trapezius ön kenarı, clavicula saçlı derinin arkası, ense, nazofarinks
VI prelaringeal (Delphian), pretrakeal, paratrakeal os hyoideum → incisura jugularis, iki vagina carotica arası tiroid, larinks, trakea

Yüzeysel servikal düğümler v. jugularis externa boyunca, derin düğümler v. jugularis interna boyunca dizilir; baş-boyunun bütün lenfi sonunda derin zincirden geçip truncus jugularis ile sağda ductus lymphaticus dexter'e, solda ductus thoracicus'a katılır. Seviye II'nin nodus jugulodigastricus'u tonsillit sırasında angulus mandibulae'nin altında ele gelen düğümdür; seviye III-IV sınırındaki nodus juguloomohyoideus dilin lenfini toplar; dil ucunun lenfi nadiren submental düğümü atlayıp doğrudan buraya varabilir. Sol supraklaviküler düğüm (Virchow) karın içi ve toraks organlarının lenfini ductus thoracicus üzerinden aldığı için, boyun kökünde söz ettiğim uzak yayılımın adresidir. Seviye VI'nın üç düğüm grubu tiroid yazısında bezle birlikte anlatıldı; klinikte bir de üst mediastendeki seviye VII sayılır.

Kesit yukarı ve aşağı kayınca: boyun seviye işaretleri

Boyun seviyeleri dört omur hizasıyla ezberlenir: C3 os hyoideum'un gövdesi, C4 cartilago thyroidea'nın üst kenarı ve a. carotis communis'in bifurkasyonu, C6 cartilago cricoidea, C7 vertebra prominens. Kesiti bu dört hizada durdurmak, boynun aynı anda değişen bütün yapılarını tek soruda birleştirir.

C6 en yüklü hizadır. Cartilago cricoidea'nın hizasında larinks trakeaya ve farinks özefagusa dönüşür, a. vertebralis foramen transversarium'a girer, a. carotis communis tuberculum caroticum'a bastırılabilir, m. omohyoideus'un ara tendonu vagina carotica'yı çaprazlar, a. thyroidea inferior tiroide bu hizada döner ve ganglion cervicale medium varsa buradadır. "Aşağıdakilerden hangisi C6 hizasında değildir" tipi bir soru bu listenin bir maddesini komşu bir hizanın yapısıyla değiştirir; en yakın tuzak C4'e ait olan bifurkasyondur.

Sınav bu kesitten nasıl soru sorar?

Boyun soruları hangi sınavda olursa olsun aynı kesitten çıkar: TUS bölme ve komşuluk sorar, DUS boşluk ve lenf sorar, kurul pratiği kesit piyesinde yapı gösterir, fizyoterapi ve hemşirelik sınavları aynı yapıların işlevsel ve uygulamalı karşılığını ister. Aşağıdaki liste bu dört sınavın kalıplarını kesitteki yerine göre sıralar.

  • TUS: vagina carotica'da bulunmayan yapı (truncus sympathicus); m. scalenus anterior'un önünden ve arkasından geçenler; a. subclavia'nın hangi bölümünden hangi dal; a. carotis externa'nın ilk dalı; ansa cervicalis'in innerve etmediği infrahyoid kas; n. phrenicus'un kök segmentleri; arka üçgende yüzeysel seyreden sinir; Horner tablosunu veren zincir; ductus thoracicus'un döküldüğü açı; trigonum suboccipitale'nin içeriği; "tehlike alanı"nın alt sınırı.
  • DUS ve diş fakültesi: bölmelerin ve fasyal boşlukların birbirine geçişi, retrofaringeal alan-mediasten yolu, seviye I ve II lenf düğümlerine hangi diş ve dil bölgesinin aktığı, trigonum submandibulare içeriği; bunların diş tarafı baş-boyun yazısında, DUS'a özel çalışma düzeni DUS için baş-boyun anatomisi paketinde.
  • Kurul pratik sınavı: boyun kesit piyesinde gösterme noktaları tipik olarak m. sternocleidomastoideus, gl. thyroidea, trakea, özefagus, a. carotis communis, v. jugularis interna, n. vagus, omur gövdesi, m. longus colli, mm. scaleni ve a. vertebralis'tir; kesitte hangi yapının hangi bölmede olduğunu söyleyebilmek yazılı soruya da hazırlar. Baş-boyun kurulunun tamamı için komite ve vize paketleri bu kesiti video üzerinde çizer.
  • Fizyoterapi: skalen kaslar ve interskalen aralık (toraks çıkışı), m. sternocleidomastoideus ve tortikolis mekaniği, derin servikal fleksörler ile ense ekstansörleri, suboksipital kaslar ve üst servikal hareket; FTR paketleri servikal bölgeyi bu kas gruplarıyla işler.
  • Hemşirelik ve sağlık bilimleri: a. carotis communis nabzı m. sternocleidomastoideus'un ön kenarında, cartilago thyroidea hizasında ve tek taraflı alınır, çünkü bifurkasyondaki sinus caroticus'a iki taraflı bası nabzı ve tansiyonu düşürür; v. jugularis interna kateter yolu ve pleura tepesi; v. jugularis externa'nın boyunda gözle izlenmesi.

Boyun anatomisi PDF ve ders notu arayanlara

Boyun için indirilen bir ders notu, ancak üzerinde dört bölmeyi ve dört seviyeyi kendiniz işaretleyebiliyorsanız işe yarar; düz metin hâlindeki üçgen-içerik listeleri kesitte yerini bulmayan bilgi bırakır. Kesit okumaya en yakın Türkçe kaynak, Prof. Dr. Kamil Karaali'nin Ulusal Kanser Kongresi için hazırladığı baş-boyun BT ve MRG kesitsel anatomisi sunumudur; dosya görsel ağırlıklı bir PDF'dir, kesitleri bu yazıdaki bölme adlarıyla etiketleyerek okuyun. Fasya ve boşluk sınırları için yukarıda verdiğim Sağlık Bilimleri Üniversitesi derlemesi yeter.

Çalışma düzeni üç oturumdur. Birinci oturumda dış halkayı ve ön bölmeyi çalışın, tiroid ve larinks yazılarını bu bölmenin içi olarak yeniden okuyun. İkinci oturumda iki yan bölmeyi ve arka bölmeyi çalışın; m. scalenus anterior'u ortaya koyup önüne ve arkasına geçenleri kendi elinizle çizin, a. subclavia'nın üç bölümünü kasın konumuna göre adlandırın, sonra boyun kökünü ekleyin. Üçüncü oturum enseye, kas tablosuna ve lenf seviyelerine ayrılır; bitince bir kesit piyesi ya da BT kesiti üzerinde bölmeleri sesli olarak adlandırın. Her oturumun sonunda kartlarınızı kesit düzeninde kurun: kartın önünde bir yapı, arkasında bölmesi, siniri ve C6 hizasındaki komşusu; kart ritmini çalışma kartları yazısında anlattım. TUS adayı bu yazıyı TUS anatomi hub yazısındaki baş-boyun sırasına yerleştirir; TUS paketinde boyun, baş-boyun bloğunun kesit çizimleriyle anlatılır ve anlatım biçimini görmek için ücretsiz demo paketi yeter.

Sık Sorulan Sorular

Boyun anatomisinde kaslar hangi gruplara ayrılır?

Boyun kasları altı grupta çalışılır: yüzeysel kaslar (platysma, m. sternocleidomastoideus, m. trapezius), os hyoideum'un üstündeki suprahyoid kaslar, altındaki infrahyoid kaslar, omurdan kostalara inen üç skalen kas, omur gövdelerinin önündeki prevertebral kaslar ve ensenin en derinindeki dört suboksipital kas. Her grubun siniri farklıdır: platysma n. facialis, m. sternocleidomastoideus ile m. trapezius n. accessorius, infrahyoid kaslar ansa cervicalis (m. thyrohyoideus hariç), skalen ve prevertebral kaslar servikal ön dallar, suboksipital kaslar n. suboccipitalis ile çalışır; bu yüzden kas soruları çoğunlukla sinir sorusudur.

"Ense kökü" anatomik olarak neresidir?

"Ense kökü", boynun arka bölgesinin (regio cervicalis posterior) omuzlara açıldığı alt ucudur; anatomik karşılığı C7'nin elle kolayca hissedilen processus spinosus'u olan vertebra prominens ve lig. nuchae'nin ona tutunan alt ucudur. Bu hizada m. trapezius iki yandan yaklaşır, altta 1. kosta ve akciğer tepesi boyun kökünü yapar; boyun kökü ile ense kökü aynı şey değildir, ilki boynun toraksa açıldığı ön-alt geçiş bölgesidir.

Boyun lenf nodları seviyeleri nasıl ayrılır?

Boyun lenf nodları altı seviyeye ayrılır: seviye I submental ve submandibular düğümler; seviye II, III ve IV v. jugularis interna boyunca üstten alta sıralanan derin servikal düğümler; seviye V arka üçgendeki düğümler; seviye VI iki vagina carotica arasındaki prelaringeal, pretrakeal ve paratrakeal düğümler. II ile III'ü os hyoideum, III ile IV'ü cartilago cricoidea ayırır, IV clavicula'da biter; seviye II'yi n. accessorius IIA ve IIB'ye böler. Bütün seviyeler sonunda truncus jugularis ile sağda ductus lymphaticus dexter'e, solda ductus thoracicus'a boşalır.

Boyun fasyaları kaç katmandır ve neyi sarar?

Boynun derin fasyası (fascia cervicalis) üç katman ve bir kılıftan oluşur: lamina superficialis m. sternocleidomastoideus ile m. trapezius'u ve submandibular ile parotis bezlerini sarar; lamina pretrachealis infrahyoid kasları ve tiroid, larinks, trakea, farinks, özefagusu kılıflar; lamina prevertebralis omurgayı, prevertebral kasları ve skalen kasları sarar ve aksillaya vagina axillaris olarak uzanır; vagina carotica üç katmanın katkısıyla a. carotis, v. jugularis interna ve n. vagus'u kılıflar. Truncus sympathicus kılıfın arkasında, lamina prevertebralis'in önündedir; retrofaringeal alan ve "tehlike alanı" viseral fasya ile prevertebral fasya arasında kalır.


Yayın tarihi: