Fetal dolaşım şemasını oklarıyla ezberlemek zor değildir; sınav ise okları değil, okların neden o yöne gittiğini sorar. "Fetüste oksijeni en yüksek kan hangi damardadır?", "Plica umbilicalis medialis neyin kalıntısıdır?", "Foramen ovale doğumdan sonra neden kapanır?" Bu üç soru aynı şemadan çıkar. Şemayı yalnız bir resim olarak bilen öğrenci ise her soruda onu baştan çizmek zorunda kalır.
Bu yazı fetal dolaşımı üç zaman kesitinde ele alıyor: doğumdan önce kanın izlediği yol, doğumdan sonraki saatlerde ve aylarda kapanan kısa yollar, erişkin kadavrasında bu yolların bıraktığı izler. Embriyoloji ile anatominin en net buluştuğu yer burasıdır. Dün kan taşıyan bir damar, bugün karaciğerin altında bir bağ, sağ atriumun duvarında bir çukurdur.
Fetal dolaşım nedir, erişkin dolaşımından nerede ayrılır?
Fetal dolaşım, doğumdan önce oksijeni akciğerden değil plasentadan alan fetüsün kan dolaşımıdır. Akciğerler havasız ve damar dirençleri yüksek olduğu için kan, üç kısa yolla (ductus venosus, foramen ovale ve ductus arteriosus) karaciğer dokusunun bir bölümünü ve akciğerlerin büyük bölümünü atlar. Doğumdan sonra bu yollar kapanır ve erişkinde bağ ya da çukur olarak kalır.
Fetüste gaz alışverişini, besin alımını ve atıkların uzaklaştırılmasını plasenta üstlenir. Plasenta ile fetüs arasındaki bağlantı göbek kordonudur ve kordonda üç damar bulunur: iki a. umbilicalis, bir v. umbilicalis.
Burada ilk tuzak damar adlarındadır. Arter ve ven adları oksijene göre değil, kalbe göre verilir: kalpten uzaklaşan damar arter, kalbe dönen damar vendir. Bu yüzden fetüste oksijenden zengin kanı taşıyan damar bir vendir (v. umbilicalis), oksijeni azalmış kanı plasentaya geri götürenler ise arterdir (aa. umbilicales). Erişkindeki karşılığı akciğer damarlarıdır: vv. pulmonales oksijenli, truncus pulmonalis oksijeni azalmış kan taşır. "Fetüste oksijenli kan göbek arteriyle gelir" diyen seçenek, bu kuralı unutan öğrenciyi yakalamak için oradadır.
Fetal dolaşımın sırası: kan plasentadan plasentaya hangi yolu izler?
Fetal dolaşımda oksijenli kan plasentadan v. umbilicalis ile gelir; bir bölümü ductus venosus'la karaciğer dokusunu atlayıp v. cava inferior'a, oradan sağ atriuma ulaşır. Bu kanın çoğu foramen ovale'den sol kalbe geçip aortla başa gider. V. cava superior'dan gelen kan ise sağ ventrikülden ductus arteriosus'la aorta descendens'e, oradan aa. umbilicales ile plasentaya döner.
Sırayı sekiz durakta yazalım:
- Plasenta: Anne kanından oksijen ve besin alan fetal kan, göbek kordonundaki v. umbilicalis'e geçer.
- V. umbilicalis: Göbekten karına girer, karaciğerin alt yüzünde v. portae'nin sol dalına ulaşır.
- Ductus venosus (1. kısa yol): Kanın bir bölümü karaciğer sinüzoidlerinden geçer; bir bölümü ductus venosus ile karaciğer dokusunu atlayıp doğrudan v. cava inferior'a akar.
- V. cava inferior: Bu kanı, alt gövdeden ve bacaklardan dönen oksijeni düşük kanla birlikte sağ atriuma getirir.
- Foramen ovale (2. kısa yol): Sağ atriumda v. cava inferior akımının büyük bölümü, septum secundum'un alt kenarı (crista dividens) ve v. cava inferior kapakçığı tarafından foramen ovale'ye yöneltilir ve sol atriuma geçer.
- Sol kalp ve aorta ascendens: Sol atriumdan sol ventriküle, oradan aortaya çıkan kan önce koroner arterlere ve arcus aortae'nin baş-kol dallarına gider. Beyin ve kalp kası fetüsün en oksijenli kanını böyle alır.
- Ductus arteriosus (3. kısa yol): V. cava superior'dan dönen baş-kol kanı sağ atriumdan sağ ventriküle, oradan truncus pulmonalis'e geçer. Akciğer damar direnci yüksek olduğu için bu kanın çoğu ductus arteriosus ile aorta descendens'e akar; küçük bir bölümü akciğere gider.
- Aorta descendens ve aa. umbilicales: Aorta descendens alt gövdeyi besler; aa. iliacae internae'den çıkan iki a. umbilicalis oksijeni azalmış kanı plasentaya geri götürür.
Şemada iki ayrıntıya dikkat edin. Birincisi, kalbe iki ayrı akım girer ve büyük ölçüde ayrı kalır: v. cava inferior'dan gelen oksijenli akım foramen ovale'ye, v. cava superior'dan gelen akım sağ ventriküle yönelir. İkincisi, ductus arteriosus aortaya, baş ve kol dallarının çıktığı yerden sonra açılır. Ankara Üniversitesi'nin açık ders notunda da vurgulandığı gibi, bu yüzden beyin, kalp ve üst ekstremite oksijeni yüksek kanla, alt gövde ise sağ ventrikülden gelen oksijeni düşük kanla beslenir.
Üç kısa yol neyi atlatır, neden açık durur?
Fetüsteki üç kısa yolun (şantın) her biri bir organı ya da devreyi devre dışı bırakır. Ductus venosus karaciğer dokusunu, foramen ovale sağ ventrikülü ve akciğer devresini, ductus arteriosus ise akciğeri atlatır. Üçünü açık tutan, doğumdan önceki basınç düzenidir; ductus arteriosus'u ayrıca plasentadan gelen prostaglandinler açık tutar.
| Kısa yol | Neyi neye bağlar | Neyi atlatır | Erişkin kalıntısı |
|---|---|---|---|
| Ductus venosus | V. portae'nin sol dalı (v. umbilicalis) → v. cava inferior | Karaciğer sinüzoidleri | Lig. venosum |
| Foramen ovale | Sağ atrium → sol atrium | Sağ ventrikül ve akciğer devresi | Fossa ovalis |
| Ductus arteriosus | Truncus pulmonalis (a. pulmonalis sinistra başlangıcı) → arcus aortae'nin alt yüzü | Akciğer | Lig. arteriosum |
Foramen ovale düz bir delik değil, tek yönlü bir kapaktır. Septum secundum'daki açıklığın sol atrium tarafında ince septum primum bir kanat gibi durur. Sağ atrium basıncı soldakinden yüksek olduğu sürece kan bu kanadı iterek sağdan sola geçer; basınç tersine dönünce kanat açıklığa yapışır. Doğumdan sonraki kapanmanın bütün mekanizması bu kanattadır.
Ductus arteriosus'un kökeni faringeal arklardır: sol altıncı aortik arkın uç bölümünden gelişir. Bu köken bilgisi, faringeal arklar yazısında anlattığım sağ-sol n. laryngeus recurrens farkının da açıklamasıdır. Ductus venosus ise karaciğerin içinde, v. portae'nin sol dalından v. cava inferior'a uzanır; sol dalın iki fetal kalıntısını vena portae yazısında portal sistemle birlikte işledik.
Fetüste oksijeni en yüksek kan nerede, kan nerede karışır?
Fetüste oksijen doygunluğu en yüksek kan, plasentadan yeni çıkmış kanı taşıyan v. umbilicalis'tedir. Kan kalbe doğru ilerledikçe oksijeni düşük kanla karışır ve doygunluğu her karışma noktasında biraz daha azalır. Sınav "en yüksek" sorusunu bu yüzden plasentaya en yakın damara bağlar.
Embriyoloji kitaplarının klasik listesinde v. umbilicalis kanı plasentadan dokulara giderken beş yerde karışır:
- Karaciğerde: sinüzoidlere giren bölüm, bağırsaktan gelen portal kanla karışır.
- V. cava inferior'da: alt gövdeden, bacaklardan ve böbreklerden dönen kanla karışır.
- Sağ atriumda: v. cava superior'dan gelen baş-kol kanıyla karışır.
- Sol atriumda: akciğerlerden dönen az miktardaki vv. pulmonales kanıyla karışır.
- Aorta descendens'te: ductus arteriosus'un açıldığı yerde sağ ventrikül kanıyla karışır.
Beşinci noktanın yeri bir soruyu daha cevaplar. Koroner arterler ve arcus aortae'nin baş-kol dalları bu karışmadan önce ayrıldığı için fetüste beyin ve kalp kası, alt gövdeden daha oksijenli kan alır. "Fetüste en oksijenli kanı hangi organ alır?" sorusunda beyin ve kalp birlikte düşünülür.
İlk nefesten sonra hangi yol ne zaman kapanır?
Doğumda iki olay fetal dolaşımı bitirir: göbek kordonunun bağlanmasıyla plasenta devresi kesilir, ilk nefesle akciğerler açılır ve akciğer damar direnci düşer. Bu iki olay atriumlar arasındaki basıncı tersine çevirir ve kanın oksijenini artırır. Kısa yollar önce işlevsel olarak, sonraki haftalarda ve aylarda da kalıcı olarak kapanır.
Kapanmayı bir saat çizelgesi gibi okuyun. Aşağıdaki süreler University of Minnesota'nın kalp anatomisi atlası ile Ankara Üniversitesi ders notundan alındı; iki kaynak süreleri birbirine yakın ama aynı vermiyor, sınav da genellikle sırayı ve mekanizmayı sorar.
- Kordon bağlanınca: Plasenta bağlantısı kesilir. V. umbilicalis, ductus venosus ve aa. umbilicales'te akım durur; v. cava inferior ile sağ atriuma dönen kan azalır, sağ atrium basıncı düşer.
- İlk nefes: Alveoller havayla dolar, akciğer arterleri genişler, akciğer damar direnci düşer. Sağ ventrikül kanı artık ductus arteriosus'a değil, akciğere gider.
- 10-15 saat: Kandaki oksijenin artması ve plasentadan gelen prostaglandinlerin ortadan kalkmasıyla ductus arteriosus'un düz kas duvarı kasılır; ductus işlevsel olarak kapanır.
- İlk gün: Akciğerden sol atriuma dönen kan artar, sol atrium basıncı sağınkini geçer. Septum primum septum secundum'a bastırılır ve foramen ovale işlevsel olarak kapanır; Ankara notu bunu doğumdan yaklaşık 24 saat sonraya koyar.
- Günler-haftalar: İntimada çoğalma ve fibrozla ductus arteriosus kalıcı olarak kapanır ve lig. arteriosum'a dönüşür. Ankara notu bu süreyi 1-3 hafta olarak verir.
- Aylar: Septum primum ile septum secundum kaynaşır; foramen ovale fossa ovalis olur. Minnesota atlası bunu 3 ay içinde, Ankara notu 2-3 ay olarak verir.
- Erişkinlik: Kaynaşma her zaman tamamlanmaz. Minnesota atlasına göre erişkinlerin %25'e varan bölümünde foramen ovale tam kapanmamıştır (patent foramen ovale).
Kalbin kendisi de bu değişime uyar. Ankara notunun belirttiği gibi fetüste sağ ventrikül duvarı soldakinden daha kalındır; kalbin pompaladığı kanın büyük bölümünü sağ ventrikül atar ve bu kanın çoğu ductus arteriosus üzerinden aortaya gider. Doğumdan sonra sağ ventrikülün iş yükü azalır ve duvarı incelir, sol ventrikülün yükü ve duvar kalınlığı artar.
Doğumdan sonra kapanan yapılar erişkinde neye dönüşür?
Doğumdan sonra kapanan fetal yapılar erişkinde bağ ya da çukur olarak kalır. V. umbilicalis lig. teres hepatis'e, ductus venosus lig. venosum'a, foramen ovale fossa ovalis'e, ductus arteriosus lig. arteriosum'a, aa. umbilicales'in uç bölümleri lig. umbilicale mediale'ye dönüşür. Aa. umbilicales'in başlangıç bölümü ise a. vesicalis superior olarak açık kalır.
| Fetal yapı | Erişkin kalıntısı | Kadavrada nerede bulunur |
|---|---|---|
| V. umbilicalis | Lig. teres hepatis | Lig. falciforme'nin serbest alt kenarında, göbekten karaciğerin fissura ligamenti teretis'ine uzanır |
| Ductus venosus | Lig. venosum | Karaciğerin viseral yüzünde, lobus caudatus ile sol lob arasındaki fissura ligamenti venosi'de; omentum minus bu fissüre tutunur |
| Foramen ovale | Fossa ovalis | Sağ atriumun septal duvarında; tabanı septum primum'dan, kalın kenarı (limbus fossae ovalis) septum secundum'dan kalır |
| Ductus arteriosus | Lig. arteriosum | A. pulmonalis sinistra'nın başlangıcı ile arcus aortae'nin alt yüzü arasında; sol n. laryngeus recurrens arkasından dolanır |
| Aa. umbilicales, uç bölüm | Lig. umbilicale mediale | Ön karın duvarının iç yüzünde plica umbilicalis medialis'i kabartır |
| Aa. umbilicales, başlangıç bölümü | A. vesicalis superior (açık kalır) | A. iliaca interna'nın dalı olarak mesanenin üst bölümüne gider |
Adlara bakınca bir düzen görünür. Ductus'lar adlarını bağa taşır: ductus venosus lig. venosum, ductus arteriosus lig. arteriosum olur. Delik çukura döner: foramen ovale fossa ovalis olur. Göbek damarları ise yeni bir ad alır: v. umbilicalis lig. teres hepatis, aa. umbilicales lig. umbilicale mediale olur. Sınavda en çok karışan grup bu sonuncusu olduğu için kartınıza önce bu ikisini yazın.
Tablodaki komşuluklar başka yazılarda ayrıntısıyla geçti. Fossa ovalis'i ve sağ atriumun iç yüzünü kalp anatomisi yazısında, lig. venosum'un fissürünü ve omentum minus'un tutunma çizgisini karaciğer anatomisi yazısında, lig. arteriosum ile sol n. laryngeus recurrens ilişkisini vagus siniri yazısında bulabilirsiniz. Lig. arteriosum'un sınavdaki değeri bu sinirden gelir: arcus aortae'nin altından dolanan sol recurrens, sol tarafta ses kısıklığı sorularının anatomik cevabıdır.
Sınavda en çok karışan fetal kalıntılar hangileri?
Fetal dolaşımda üç ad çifti düzenli olarak karıştırılır: kalpteki ve kafatasındaki iki foramen ovale, ön karın duvarındaki üç plica umbilicalis ve biri karaciğerde, biri uterusta olan iki lig. teres. Üçünde de tuzak aynıdır: benzer ad, farklı köken.
İki foramen ovale. Kalpteki foramen ovale, iki atrium arasındaki fetal açıklıktır ve içinden kan geçer. Kafatasındaki foramen ovale ise os sphenoidale'nin ala major'unda, n. mandibularis'in kafa tabanını terk ettiği deliktir. "Foramen ovaleden ne geçer?" diye soran kişi kafatasındakini sorar: n. mandibularis, a. meningea accessoria, n. petrosus minor ve bir emissarium ven (İngilizce kaynaklardaki kısaltmasıyla MALE). Kafa tabanındaki delikleri sırasıyla kafatası anatomisi yazısında çalıştık.
Üç plica umbilicalis. Ön karın duvarının iç yüzünde göbeğe doğru uzanan üç kabartı vardır. Ortadaki plica umbilicalis mediana, urachus'un kalıntısı olan lig. umbilicale medianum'u taşır; mesanenin tepesinden göbeğe gider ve damar kökenli değildir. İki yanındaki plicae umbilicales mediales, aa. umbilicales'in kapanmış uçlarını taşır. En dıştaki plicae umbilicales laterales ise fetal kalıntı değildir, içinde yaşayan damarlar, vasa epigastrica inferiora bulunur. "Mediana" ile "medialis" arasındaki tek harf, sorunun bütün tuzağıdır. Karın duvarının bu iç yüzünü ve kasık fıtıklarıyla ilişkisini karın anatomisi yazısında anlattık.
İki lig. teres. Lig. teres hepatis, v. umbilicalis'in kalıntısıdır. Lig. teres uteri ise gubernaculum'un kalıntısıdır; canalis inguinalis'ten geçip labium majus'a uzanır ve fetal dolaşımla ilgisi yoktur. Uterusun bağlarını uterus anatomisi yazısında bulabilirsiniz.
Kısa yollar kapanmazsa ne olur?
Fetal kısa yollardan birinin doğumdan sonra kapanmaması, fetal dolaşımın erişkinde süren bir izidir. En sık iki örnek, foramen ovale'nin tam kaynaşmaması (patent foramen ovale) ve ductus arteriosus'un açık kalmasıdır (patent ductus arteriosus). İkisi de sınavda anatomi bilgisini klinik tabloya bağlayan sorular olarak gelir.
Patent foramen ovale ile atriyal septal defekt aynı şey değildir. Patent foramen ovale'de iki septum tam kaynaşmamıştır ama kanat yerindedir; sol atrium basıncı yüksek kaldıkça kanat kapalı durur. Sağ atrium basıncının geçici olarak yükseldiği durumlarda kanat aralanabilir; venlerden gelen bir pıhtının bu yoldan sol dolaşıma geçmesi paradoks emboli olarak bilinir. Atriyal septal defektte ise septum dokusu eksiktir ve iki atrium arasında gerçek bir açıklık vardır.
Patent ductus arteriosus'ta akımın yönü doğumla tersine döner. Fetüste ductus'tan kan truncus pulmonalis'ten aortaya akar. Doğumdan sonra aort basıncı akciğer arter basıncını geçtiği için açık kalan ductus'ta akım aortadan akciğere, yani soldan sağa döner. Ankara notunda belirtildiği gibi açık ductus prematüre doğan bebeklerde daha sık görülür. Sınavın sorduğu farmakoloji köprüsü de buradadır: prostaglandinler ductus'u açık tutar, prostaglandin sentezini baskılayan ilaçlar (indometazin gibi) kapanmasına yardım eder. Büyük arterlerin transpozisyonu gibi bazı doğumsal kalp hastalıklarında ise foramen ovale ve ductus, iki dolaşım arasında karışmayı sağlayan tek yol olabilir; o durumda kapanmaları bebeğin aleyhinedir.
Sınav fetal dolaşımı nasıl sorar?
Fetal dolaşım soruları çoğunlukla altı kalıba girer: kanın sırası, oksijeni en yüksek damar, kısa yol ile atlatılan organ eşlemesi, fetal yapı ile erişkin kalıntısı eşlemesi, doğumda kapanma mekanizması ve kalıntının komşuluğu. Tıp fakültesinde kalp embriyolojisiyle, hemşirelik ve ebelikte dolaşım sırasıyla, TUS'ta kalıntı ve komşuluk ayrıntısıyla gelir.
- Sıra: "Plasentadan gelen kan sol atriuma hangi yapılardan geçerek ulaşır?" Cevap zinciri: v. umbilicalis, ductus venosus, v. cava inferior, sağ atrium, foramen ovale.
- Oksijen: En yüksek doygunluk v. umbilicalis'tedir; karışma noktalarını sayabilen öğrenci "en yüksek" sorusunu sıralamadan çözer.
- Kısa yol–organ: Hangi şant hangi organı atlatır? Ductus venosus karaciğeri, diğer ikisi akciğeri.
- Yapı–kalıntı: Plica umbilicalis medialis, lig. venosum ve fossa ovalis bu eşlemenin tipik örnekleridir.
- Mekanizma: Foramen ovale neden kapanır? Çünkü sol atrium basıncı sağınkini geçer; ductus neden kapanır? Çünkü oksijen artar ve plasental prostaglandinler kalkar.
- Komşuluk: Lig. arteriosum ile sol n. laryngeus recurrens, lig. teres hepatis ile lig. falciforme, lig. venosum ile lobus caudatus.
Tıp fakültesinde fetal dolaşım çoğunlukla dolaşım kurulunda kalp embriyolojisiyle birlikte işlenir; kurul sınavına nasıl hazırlanılacağını ilk komite sınavı yazısında anlattım. Hemşirelikte ve ebelikte sorular sıraya ve doğumdaki değişime ağırlık verir; bölümün genel çalışma düzeni hemşirelikte anatomi dersi yazısında. TUS'ta ise fetal dolaşım tek başına değil, kalıntının bağlandığı bölgeyle birlikte sorulur: lig. arteriosum mediastinum sorusunda, lig. umbilicale mediale karın duvarı sorusunda karşınıza çıkar. Bu bağlantı mantığını TUS anatomi çalışma yönteminde genel kural olarak anlattım.
Fetal dolaşım tek kâğıtta nasıl tekrar edilir?
Fetal dolaşımı tekrar etmenin en hızlı yolu, şemayı boş kâğıda iki renkle ezberden çizmektir: önce yolu, sonra kısa yolları, en son kalıntıları. Çizimin takıldığı yer, neyi bilmediğinizi gösterir. Hazır şemaya bakarak tekrar ise bu boşluğu gizler.
- Kâğıda plasenta, karaciğer, kalbin dört odası, baş ve alt gövde için kutular çizin; akciğeri kesikli bir kutu olarak ekleyin.
- Kırmızıyla oksijenli yolu çizin: v. umbilicalis, ductus venosus, v. cava inferior, sağ atrium, foramen ovale, sol atrium, sol ventrikül, aorta ascendens, baş.
- Griyle diğer yolu çizin: v. cava superior, sağ ventrikül, truncus pulmonalis, ductus arteriosus, aorta descendens, aa. umbilicales, plasenta.
- Her kısa yolun yanına atlattığı organı yazın ve beş karışma noktasını yıldızla işaretleyin.
- Kâğıdın kenarına her fetal yapının erişkin adını ve kadavrada nerede bulunduğunu yazın.
Bu çizimi bir kez bakarak, sonra iki gün arayla iki kez ezberden yapın. Takıldığınız her kalıntı için bir kart açın: ön yüzde "plica umbilicalis medialis?", arka yüzde "aa. umbilicales'in kapanmış uç bölümü; mediana ise urachus". Kartları hangi aralıkla döndüreceğinizi anatomi çalışma kartları yazısında anlattım.
Fetal dolaşımı kalbin ve büyük damarların anatomisiyle birlikte kurmak isteyen tıp öğrencisi için Tıp 1-2'ler için Solunum ve Dolaşım paketi, kurul ya da vize haftasına giren öğrenci için komite/vize paketleri var. TUS'a hazırlanan okur için kalıntı ve komşuluk soruları TUS Paketi içinde bölge bölge işlenir. Önce anlatım dilini görmek isterseniz ücretsiz demo paketinden başlayabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Fetal dolaşım kısaca nedir?
Fetal dolaşım, doğumdan önce oksijeni plasentadan alan fetüsün kan dolaşımıdır. Oksijenli kan plasentadan v. umbilicalis ile gelir; bir bölümü ductus venosus ile karaciğer dokusunu, büyük bölümü foramen ovale ve ductus arteriosus ile akciğeri atlar. Oksijeni azalmış kan aa. umbilicales ile plasentaya döner. Doğumdan sonra bu kısa yollar kapanır ve erişkinde bağ ya da çukur olarak kalır.
Fetal dolaşımdaki üç şant nelerdir?
Fetal dolaşımdaki üç şant ductus venosus, foramen ovale ve ductus arteriosus'tur. Ductus venosus v. umbilicalis kanını karaciğer dokusunu atlatarak v. cava inferior'a, foramen ovale sağ atriumdaki kanı sol atriuma, ductus arteriosus ise truncus pulmonalis'teki kanı aortaya geçirir. İlk ikisi oksijenli kanı sol kalbe ve başa taşır, üçüncüsü akciğeri devre dışı bırakır.
Doğumdan sonra kapanan yapılar nelerdir?
Doğumdan sonra v. umbilicalis, ductus venosus, foramen ovale, ductus arteriosus ve aa. umbilicales'in uç bölümleri kapanır. Erişkindeki kalıntıları sırasıyla lig. teres hepatis, lig. venosum, fossa ovalis, lig. arteriosum ve lig. umbilicale mediale'dir. Aa. umbilicales'in başlangıç bölümü kapanmaz, a. vesicalis superior olarak mesaneyi beslemeyi sürdürür.
Fetal dolaşımda oksijen konsantrasyonu en yüksek nerededir?
Fetal dolaşımda oksijen konsantrasyonu en yüksek damar, plasentadan gelen kanı taşıyan v. umbilicalis'tir. Bu kan karaciğerde, v. cava inferior'da, sağ atriumda, sol atriumda ve aorta descendens'te oksijeni düşük kanla karışır ve her karışmada doygunluğu azalır. Kalpte en oksijenli kan sol atriuma foramen ovale yoluyla gelir ve aortla önce beyne ve koroner arterlere gider.