Vena Portae Anatomisi Nasıl Çalışılır? Ana Yol Daralınca Açılan Yan Yollar

  • Ana Sayfa
  • Blog
  • Vena Portae Anatomisi Nasıl Çalışılır? Ana Yol Daralınca Açılan Yan Yollar
Vena Portae Anatomisi Nasıl Çalışılır? Ana Yol Daralınca Açılan Yan Yollar

Klinik bilimler sorularında karşılaşılabilecek bir vaka kökü düşünün: uzun süredir karaciğer hastalığı olan biri kan kusarak acile geliyor. Muayenede göbeğin çevresinden ışın gibi yayılan kıvrımlı venler görülüyor, rektal muayenede de genişlemiş venler var. Soru bir hastalık adı istemiyor; "bu üç bulgunun ortak anatomik açıklaması nedir?" diye soruyor.

Cevap tek cümledir: karaciğere giden ana yol daralmış, kan kalbe dönmek için yan yollara sapmıştır. Bu yazı vena portae'yi o vaka kökünden geriye doğru okuyor. Önce ana yolu kuruyoruz: kökleri, gövdesi, karaciğerin içindeki dalları. Sonra her bulgunun hangi yan yoldan geldiğini adresiyle buluyoruz.

Vena portae nedir, kanı nereden nereye taşır?

Vena portae hepatis, sindirim kanalının karın içindeki bölümünden, dalaktan, pankreastan ve safra kesesinden gelen venöz kanı karaciğere taşıyan vendir. Bu kan kalbe doğrudan dönmez: önce bağırsak duvarındaki kapillerlerden, sonra karaciğerin sinüzoidlerinden geçer. İki kapiller yatak arasında kan taşıyan bu düzenin adı portal sistemdir.

Hacettepe Üniversitesi Anatomi Anabilim Dalı'nın ders kurulu özeti sınırı net çizer: abdominal özofagus, mide, ince ve kalın bağırsak, dalak, pankreas ve safra kesesi bu drenajın içindedir, canalis analis'in alt kısmı dışındadır. Karaciğere giren kanın yaklaşık dörtte üçü bu yoldan gelir; kalan dörtte biri a. hepatica propria'nın getirdiği arter kanıdır. İki akımın oksijen payını karaciğer yazısında tartışmıştık.

Portal sistem kavramı karaciğere özgü değildir; hipofiz portal sistemi de iki kapiller yatak arasında kan taşır. Bu yazıda "portal sistem" dediğimizde karaciğerinkini kastediyoruz.

Vena portae hangi venlerin birleşmesiyle, nerede oluşur?

V. portae, v. mesenterica superior ile v. splenica'nın pankreas boynunun (collum pancreatis) arkasında birleşmesiyle oluşur. Birleşme yeri ikinci lumbal omur hizasında ve v. cava inferior'un önündedir. Kaynaklar gövdenin uzunluğunu yaklaşık 6,5 ile 8 cm arasında verir; gövde porta hepatis'te sağ ve sol dallarına ayrılarak sona erer.

Seyri üç durakla akılda kalır: pankreas boynunun arkası, duodenumun üst parçasının (pars superior duodeni) arkası ve lig. hepatoduodenale'nin serbest kenarı. Gövde, omentum minus'un bu kalın kenarında yukarı çıkarak porta hepatis'e ulaşır. Birleşme yerinin çevresindeki arka komşulukları pankreas yazısında a. splenica'yı izlerken sıralamıştık.

Üçüncü büyük kök v. mesenterica inferior'dur ve klasik anlatımda v. splenica'ya açılır. Ama tek düzen bu değildir. Prado Neto ve Petroianu'nun 2022 tarihli literatür derlemesinde Thomson sınıflamasının üç tipi için ortalama sıklıklar şöyledir: v. mesenterica inferior v. splenica'ya açılır (tip I, yaklaşık %47), v. mesenterica superior'a açılır (tip III, yaklaşık %28) ya da üç ven tek noktada birleşir (tip II, yaklaşık %19). Oran yarının altında kaldığı için doğru ifade "en sık v. splenica'ya"dır; "her zaman" ya da "çoğunlukla" diyen seçenek fazla iddialıdır.

Hangi venler doğrudan vena portae'ye açılır?

Gövdeye doğrudan açılan venler v. gastrica sinistra, v. gastrica dextra, vv. paraumbilicales, v. cystica ve v. pancreaticoduodenalis superior'dur; aynı ders özeti karaciğerin diyafram yüzündeki küçük venleri de bu listeye ekler. Midenin büyük eğriliğinin, dalağın ve kolonun venleri ise gövdeye değil, onu oluşturan v. splenica ile iki mezenterik vene katılır.

Bu konuda düşülebilecek tuzak, venleri arterlerin aynası sanmaktır. Arter haritasını iyi bilen biri her venin, adaşı arterin çıktığı gövdeye döneceğini varsayar. Portal sistemde bu varsayım birkaç yerde bozulur:

Ven Nereye açılır Adaşı arter nereden çıkar
v. gastrica sinistra doğrudan v. portae truncus coeliacus
v. gastrica dextra doğrudan v. portae a. hepatica propria (çoğunlukla)
v. gastroomentalis dextra v. mesenterica superior a. gastroduodenalis
v. gastroomentalis sinistra, vv. gastricae breves v. splenica a. splenica
v. mesenterica inferior en sık v. splenica (yaklaşık yarısında) aorta abdominalis
v. cystica v. portae ya da doğrudan karaciğer a. cystica (çoğunlukla a. hepatica dextra'dan)

Tablodan üç kural çıkar. Birincisi, truncus coeliacus'un venöz bir eşi yoktur; "v. coeliaca" diye bir ven aramayın. Dallarının beslediği alanın venleri ayrı ayrı yerlere açılır: sol mide veni doğrudan gövdeye, dalağın ve kısa gastrik venlerin kanı v. splenica'ya, sağ gastroomental ven v. mesenterica superior'a. İkincisi, v. mesenterica inferior arterinden ayrılır: a. mesenterica inferior aortadan çıkarken ven, flexura duodenojejunalis'in yanından yukarı çıkar ve pankreasın gövdesinin arkasına girer. Üçüncüsü, v. gastroomentalis dextra arteri a. gastroduodenalis'ten gelse de v. mesenterica superior'a açılır.

Küçük bir ayrıntı da cerrahiden gelir: pylorus'un önünden yukarı çıkıp v. gastrica dextra'ya katılan v. praepylorica, canlıda pylorus'u bulmak için kullanılan bir işarettir. Sınavın bu tabloya ilgisinin asıl nedeni ise v. gastrica sinistra'dır: aşağıda göreceğimiz özofagus varislerinin portal tarafını bu ven oluşturur.

Lig. hepatoduodenale'de ve porta hepatis'te üç yapı nasıl dizilir?

Omentum minus'un serbest kenarı olan lig. hepatoduodenale'de üç yapı birlikte yükselir: ductus choledochus sağ önde, a. hepatica propria sol önde, v. portae ikisinin arkasındadır. Porta hepatis'e varınca aynı üçlü önden arkaya safra kanalı, arter, ven sırasıyla dizilir. İki düzeyde de en büyük ve en arkadaki yapı portal vendir.

Bu kenarın hemen arkasında foramen omentale (epiploicum, Winslow deliği) açılır. Deliğin ön sınırını lig. hepatoduodenale'nin serbest kenarı, arka sınırını v. cava inferior yapar. Deliğe parmağınızı soktuğunuzda önünüzde portal sistemin gövdesi, arkanızda kaval sistemin gövdesi vardır; iki ven sistemini tek bakışta yan yana gösteren yer burasıdır.

Kanamada bu kenarın parmaklar arasında ya da klemple sıkıştırılmasına Pringle manevrası denir; manevra karaciğere portal ven ve hepatik arterden gelen girişi keser. A. gastrica sinistra'dan çıkan replase sol hepatik arter, omentum minus'un lig. hepatoduodenale'den değil lig. hepatogastricum bölümünden geçtiği için klempin dışında kalır; hepatik venlerden ya da v. cava inferior'dan gelen kanamayı da manevra durdurmaz.

Karaciğere girince vena portae nasıl dallanır?

Porta hepatis'te v. portae kısa ve geniş bir sağ dal ile daha uzun bir sol dala ayrılır. Sol dalın yatay seyreden bir pars transversa'sı ve öne dönen bir pars umbilicalis'i vardır. Dallar a. hepatica ve safra kanallarıyla birlikte Glisson kılıfı içinde segmentlere dağılır; segment numaralamasını karaciğer yazısında ayrıntılı kurmuştuk.

Sol dalın sınavı ilgilendiren yanı iki fetal kalıntıdır. Fetusta plasentadan gelen oksijenli kan v. umbilicalis ile sol portal dala ulaşır; bir kısmı ductus venosus aracılığıyla karaciğer dokusunu atlayıp v. cava inferior'a geçer. Doğumdan sonra v. umbilicalis lig. teres hepatis'e, ductus venosus lig. venosum'a dönüşür. İkisi de bugün sol dala bağlı fibröz şeritlerdir: lig. teres pars umbilicalis'e tutunur, lig. venosum sol daldan v. cava inferior'a doğru uzanır.

Lig. teres'in yanında ince venler de seyreder: vv. paraumbilicales. Bugün önemsiz görünen bu venler, aşağıda caput medusae'nin anahtarı olacak.

Ana yol daralınca kan neden geriye döner?

Portokaval anastomozlar, portal sistemin venleriyle v. cava superior ve inferior'a dökülen sistemik venler arasındaki bağlantılardır. Normal koşullarda içlerinden çok az kan geçer. Karaciğerden geçiş zorlaştığında portal basınç yükselir, kapaksız portal venlerde akım tersine döner ve kan bu bağlantılar üzerinden basıncı daha düşük olan kaval sisteme kaçar.

Bu yön değişimine hepatofugal akım denir. Ankara Üniversitesi Radyoloji Anabilim Dalı'ndan Arslan ve arkadaşlarının portosistemik kollateraller derlemesi portal hipertansiyonu hepatik venöz basınç farkının 5 mmHg'yı aşması olarak tanımlar ve varislerin genellikle bu fark 12 mmHg'yı geçmedikçe oluşmadığını ve kanamadığını aktarır. Tıkanmanın yeri de sınıflanır: karaciğerden önce (ör. v. portae trombozu), karaciğerin içinde (siroz) ya da karaciğerden sonra, hepatik venler düzeyinde.

Mekanizmanın anatomik anahtarı kapak yokluğudur. Ders özetinin vurguladığı gibi erişkinde portal sistem venlerinde kapak yoktur ve basınç diğer venlerden yüksektir. Kapağı olan bir ven tersine akımı durdururdu; portal venler durdurmaz.

Yan yollar rastgele yerlerde açılmaz. Her biri, portal bölgenin kaval bölgeye değdiği bir sınırdadır: sindirim kanalının göğse geçtiği yer (özofagus), deriye açıldığı yer (anal kanal), fetal bir venin kalıntısının karın duvarına uzandığı yer (göbek) ve bağırsağın karın arka duvarına yapıştığı yer (retroperiton). Bu kuralı bilirseniz listeyi ezberlemeniz gerekmez; haritayı kendiniz çizebilirsiniz.

Vena portae ana yolu ve dört klasik portokaval anastomoz bölgesi: özofagus alt ucu, göbek çevresi, anorektal bölge ve retroperiton Ana yol ve yol daralınca açılan dört yan yol Kırmızı: portal sistem · Gri: kaval sistem · Numaralı daire: portokaval anastomoz karaciğer özofagus VCI VCS v. azygos v. portae dalak v. splenica v. gastrica sin. 1 v. mesenterica sup. v. mesenterica inf. vv. paraumbilicales 2 göbek yukarı: VCS aşağı: VCI kolon venleri 4 v. renalis, vv. lumbales 3 v. rectalis sup. v. rectalis media, inf. rektum 1 Özofagusun alt ucu v. gastrica sinistra ↔ vv. oesophageae → v. azygos → VCS Görünüm: özofagus ve kardiya varisi 2 Göbek çevresi vv. paraumbilicales ↔ karın duvarı venleri → VCS ve VCI Görünüm: caput medusae 3 Anorektal bölge v. rectalis superior ↔ v. rectalis media, inferior → VCI Görünüm: anorektal varis 4 Retroperiton kolon venleri ↔ v. renalis, vv. lumbales → VCI Görünüm: çoğunlukla yalnız görüntülemede Kural: yan yol, portal bölgenin kaval bölgeye değdiği sınırda açılır. Kaynak: Hacettepe Ü. Tıp Fak. Anatomi AD, Ders Kurulu 203 (Portal Sistem); Arslan ve ark., Güncel Gastroenteroloji 2015;19(2) smtanatomi.com

Kanlı kusma: özofagusun alt ucunda hangi venler buluşur?

Özofagusun alt ucunda portal taraftaki v. gastrica sinistra'nın dalları ile sistemik taraftaki vv. oesophageae submukozada buluşur. Vv. oesophageae, v. azygos ve v. hemiazygos aracılığıyla v. cava superior'a döner. Portal basınç yükseldiğinde genişleyen bu submukozal venler özofagus varislerini oluşturur; vaka kökündeki kanlı kusmanın adresi budur.

Ankara derlemesi bu bölgeyi iki kata ayırır: v. gastrica sinistra'nın ön dalı kardiyada mide duvarını delerek submukozal varisleri, arka dalı duvarın dışındaki paraözofageal varisleri besler. Aynı kaynak, özofagus varislerinin siroz tanısı konduğunda hastaların yaklaşık %55'inde bulunduğunu aktarır. Mide fundusundaki varisler ise ilkesel olarak kısa ve arka gastrik venlerden beslenir; "fundus varisini besleyen ven" sorusunda v. gastrica sinistra tek cevap değildir.

Özofagusun üç bölümünün venlerinin nereye aktığını, yani boyun ve göğüs bölümlerinin sistemik venlere, karın bölümünün v. portae'ye döndüğünü özofagus yazısında tablo olarak kurmuştuk.

Göbek çevresindeki kıvrımlı venler: caput medusae'de hangi ven açılır?

Caput medusae, portal basınç yükseldiğinde lig. teres hepatis boyunca uzanan vv. paraumbilicales'in genişleyip göbek çevresindeki karın duvarı venlerine kan aktarmasıyla oluşan görünümdür. Kan buradan yukarıda v. epigastrica superior ile, aşağıda v. epigastrica inferior ile ve deri altı venleriyle iki vena cava'ya birden döner.

Buradaki tuzak bir fetal vendir. "Göbek çevresindeki venler genişledi, açılan ven v. umbilicalis'tir" diyen seçenek yanlıştır. Aynı derlemenin ifadesiyle umbilikal ven kapandıktan sonra bir daha açılmaz; lig. teres ve lig. falciforme içinde açık görülen venler aslında genişlemiş paraumbilikal venlerdir.

Kaval taraf iki katlıdır. Derin katta v. epigastrica superior v. thoracica interna üzerinden yukarıya, v. epigastrica inferior v. iliaca externa üzerinden aşağıya çalışır. Yüzeyel katta deri altı venleri yukarıda v. thoracoepigastrica üzerinden v. axillaris'e, aşağıda v. epigastrica superficialis üzerinden v. saphena magna'ya bağlanır. Bu yolları vena cava yazısında v. cava inferior tıkanınca kanın kalbe döndüğü köprüler olarak görmüştük; portal hipertansiyonda aynı venler başka bir kaynaktan, göbekten beslenir.

İki durumu ayırmak için akımın yönüne bakılır. Portal hipertansiyonda kan göbekten dışa doğru yayılır: göbeğin üstündeki venlerde yukarı, altındakilerde aşağı akar. V. cava inferior tıkanmasında ise göbeğin altındaki venlerde de akım aşağıdan yukarıya doğrudur.

Rektal kanama: rektumdaki anastomoz hemoroid müdür?

Anorektal bölgede portal taraftaki v. rectalis superior ile sistemik taraftaki v. rectalis media ve v. rectalis inferior, rektum duvarındaki venöz pleksuslarda buluşur. V. rectalis superior v. mesenterica inferior'a dökülür. V. rectalis media doğrudan, v. rectalis inferior ise v. pudenda interna aracılığıyla v. iliaca interna'ya ve oradan v. cava inferior'a döner.

Eski anlatımlar bu anastomozu hemoroidle eşitler. Bugünkü bakış daha dikkatlidir: hemoroidlerin çoğu portal basınçla değil, sfinkter basıncının artışı gibi başka etkenlerle ilişkilidir. Portal hipertansiyonda görülen tablo anorektal varistir ve ayrı bir bulgudur. Derleme, rektal varislerin sirozlu hastalarda %10-20 oranında bildirildiğini ve olguların %0,5-5'inde kanamaya yol açtığını aktarır.

Sınav "portal hipertansiyonda genişleyen rektal venler" diyorsa cevap v. rectalis superior ile media-inferior arasındaki anastomozdur; "hemoroidin nedeni portal hipertansiyondur" genellemesi ise yanlıştır. Linea pectinata'nın üstü ile altının arter, ven, lenf ve sinir farkını rektum ve anal kanal yazısında tabloya dökmüştük; o tablonun ven satırı bu anastomozun kendisidir.

Görünmeyen yan yollar: retroperiton, çıplak alan ve şantlar

Muayenede görülmeyen yan yollar da vardır. Retroperitonda kolon ve mezenter venleri v. renalis, vv. lumbales ve sol v. suprarenalis'in kollarına bağlanır; bu küçük bağlantılara Retzius venleri denir. Karaciğerin çıplak alanında (area nuda) kapsül venleri diyafram venleriyle buluşur. Bu yollar çoğunlukla görüntülemede ya da ameliyatta fark edilir.

Bir de şantlar vardır. V. splenica ile sol v. renalis arasındaki bağlantı doğrudan olabilir ya da kısa ve arka gastrik venler üzerinden dolaylı kurulabilir. Ankara derlemesine göre doğrudan splenorenal şantlar sindirim kanalı kanamasıyla ilişkili olmadığı için daha az tehlikelidir, ama genişlediklerinde hepatik ensefalopatiyle ilişkilidir: bağırsaktan gelen kan karaciğere uğramadan sistemik dolaşıma girer. Bazı kaynaklar çok nadir bir yol olarak yeniden açılan (rekanalize) ductus venosus'u da sayar.

Ders kitapları dört klasik bölge sayar; Hacettepe özetinde de özofagus-mide birleşimi, canalis analis'in alt kısmı, göbek ve retroperiton geçer. Karın yazısında portal ve kaval sistem ayrımını sorarken bu dördünü tek paragrafta özetlemiştik. Diğerleri ek yollardır. Tamamı tek tabloda:

Bölge Portal taraf Kaval taraf Döndüğü yer Görünüm
Özofagusun alt ucu, kardiya v. gastrica sinistra vv. oesophageae → v. azygos, v. hemiazygos VCS özofagus ve kardiya varisi
Göbek çevresi vv. paraumbilicales v. epigastrica superior ve inferior, v. thoracoepigastrica, v. epigastrica superficialis VCS ve VCI caput medusae
Anorektal bölge v. rectalis superior v. rectalis media ve inferior → v. iliaca interna VCI anorektal varis
Retroperiton kolon ve mezenter venleri v. renalis, vv. lumbales, sol v. suprarenalis çoğunlukla VCI görüntülemede
Çıplak alan (area nuda) karaciğer kapsülünün venleri diyafram venleri, vv. phrenicae VCS ve VCI görüntülemede
Splenorenal şant v. splenica sol v. renalis VCI hepatik ensefalopati ile ilişkili

Sınav portal sistemi nasıl sorar?

Portal sistem soruları çoğunlukla üç kalıba girer: bir venin hangi sisteme döndüğü, bir anastomozun iki tarafında hangi venlerin bulunduğu ve lig. hepatoduodenale ile foramen omentale komşulukları. Fetal kalıntılar ve v. mesenterica inferior'un açıldığı yer bu üç kalıba eşlik edebilecek ayrıntılardır.

Kalıpları somut soru biçimleriyle şöyle sıralayabiliriz:

  1. Sınıflama: "Hangisi portal sisteme dökülmez?" Seçeneklerde v. rectalis inferior, v. renalis, v. suprarenalis ya da v. testicularis gibi kaval venler bulunur.
  2. Eşleme: "Özofagus varisinde portal taraftaki ven" (v. gastrica sinistra), "caput medusae'de anastomoz yapan venler" (vv. paraumbilicales ile karın duvarı venleri).
  3. Komşuluk: "Lig. hepatoduodenale'de en arkadaki yapı" (v. portae), "foramen omentale'nin arka sınırı" (v. cava inferior).
  4. Köken: "V. mesenterica inferior nereye açılır" (en sık v. splenica), "v. portae nerede oluşur" (pankreas boynunun arkası).
  5. Embriyoloji: "Lig. teres hepatis ve lig. venosum hangi fetal yapının kalıntısıdır."

Fakültede portal sistem karın ve sindirim kurulunun parçasıdır; Hacettepe'nin ders kurulu programında "Portal Sistem" ayrı bir ders olarak yer alır. Pratik sınavında kadavra ya da maket üzerinde lig. hepatoduodenale'deki üçlü ve v. mesenterica inferior'un pankreasın arkasına girişi işaretlenebilir. DUS'ta baş-boyun ağırlığı nedeniyle karın venleri sınırlı yer tutar. Hemşirelik ve fizyoterapi öğrencisi için kavramın kendisi (portal kan önce karaciğerden geçer) ve özofagus varisi ile caput medusae ilişkisi yeterli bir çekirdektir. TUS'a hazırlanıyorsanız bu konuyu TUS anatomi çalışma rehberindeki tekrar düzenine yerleştirin.

Portal sistemi üç oturumda nasıl çalışırsınız?

Portal sistem en iyi çizerek öğrenilir, çünkü sorular ezberden değil, bir venin hangi yoldan döndüğünü izleyebilmekten çözülür. Üç kısa oturum öneriyoruz: önce ana yolu çizmek, sonra arter haritasıyla farkları bulmak, en son yan yolları sınır kuralından türetmek. Her oturumun sonunda çizimi kitaba bakmadan bir kez daha yapın.

  1. Ana yol. Boş kâğıda pankreas boynunu çizin, arkasında v. mesenterica superior ile v. splenica'yı "Y" harfi gibi birleştirin. V. mesenterica inferior'u üç Thomson tipiyle üç küçük çizimde ekleyin. Gövdeyi lig. hepatoduodenale'den porta hepatis'e çıkarın ve doğrudan açılan venleri işaretleyin.
  2. Ayna testi. Aynı çizimin üstüne kırmızı kalemle truncus coeliacus'u ve iki mezenterik arteri çizin. Venin arterden ayrıldığı yerleri (v. gastrica sinistra, v. gastroomentalis dextra, v. mesenterica inferior ve truncus coeliacus'un venöz eşinin olmayışı) daire içine alın.
  3. Yan yollar. Ana yolu porta hepatis'te bir çarpıyla kapatın. Sınır kuralından giderek dört klasik yan yolu kendiniz bulun, sonra yukarıdaki tabloyla karşılaştırın. Eksik kalan satırları çalışma kartı olarak yazın.

Sindirim kurulundaysanız konunun video anlatımı Tıp 1-2 sindirim ve ürogenital paketinde, sınav haftası tekrarı komite ve vize derslerinde, TUS düzeyindeki bütünü TUS paketinde yer alıyor. Anlatım biçimini önce görmek isterseniz ücretsiz demo paketiyle başlayabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Vena portae hangi venlerin birleşmesiyle oluşur?

V. portae hepatis, v. mesenterica superior ile v. splenica'nın pankreas boynunun arkasında, ikinci lumbal omur hizasında ve v. cava inferior'un önünde birleşmesiyle oluşur. Üçüncü büyük kök olan v. mesenterica inferior en sık v. splenica'ya, bazı kişilerde v. mesenterica superior'a ya da doğrudan birleşme noktasına açılır.

Portokaval anastomoz bölgeleri nelerdir?

Klasik dört bölge özofagusun alt ucu (v. gastrica sinistra ile vv. oesophageae), göbek çevresi (vv. paraumbilicales ile karın duvarı venleri), anorektal bölge (v. rectalis superior ile v. rectalis media ve inferior) ve retroperitondur (kolon venleri ile v. renalis ve vv. lumbales). Karaciğerin çıplak alanı ve splenorenal şant ek yollar olarak sayılır.

Caput medusae nedir, hangi venler genişler?

Caput medusae, portal hipertansiyonda göbek çevresinden ışın gibi yayılan genişlemiş deri altı venlerinin görünümüdür. Lig. teres hepatis boyunca uzanan vv. paraumbilicales genişleyerek kanı karın duvarının epigastrik ve yüzeyel venlerine aktarır. Kapanmış v. umbilicalis yeniden açılmaz; genişleyen venler paraumbilikal venlerdir.

Porta hepatis'te hangi yapılar bulunur?

Porta hepatis'ten v. portae'nin sağ ve sol dalları ile a. hepatica propria'nın dalları karaciğere girer, sağ ve sol ductus hepaticus çıkar; lenf damarları ve otonom sinir lifleri de buradan geçer. Önden arkaya sıra safra kanalı, arter, vendir; portal ven en arkadaki ve en büyük yapıdır.

Yayın tarihi: