Kuru kafayı elinize aldığınızda yerinden çıkan tek kemik alt çenedir. Üst çene ise orbitanın tabanına, burnun yan duvarına ve damağa o kadar sıkı örülmüştür ki onu kafadan ayırıp bakmak mümkün değildir. Çeneyi çalışırken yapılan en yaygın hata buradan başlar: iki kemiğe aynı yöntemle yaklaşmak. Mandibula listelenebilir bir kemiktir; maksilla komşularıyla anlaşılan bir kemiktir.
Bu yazı iki kemiği iki ayrı yöntemle okur. Mandibulayı elinizde döndürüp dış yüz, iç yüz ve ramus işaretlerini sırayla sayar; maksillayı yerinde bırakıp dört çıkıntısını komşu kemiklere, dört yüzünü komşu boşluklara bağlar. Çiğneme kaslarının hareketleri, art. temporomandibularis'in iki bölmesi ve fossa infratemporalis baş-boyun yazısında, alt çene bloğunda iğnenin yolu diş hekimliği yazısında anlatıldı; burada kemiğin kendisi var.
Çene anatomisi nedir, hangi kemikleri kapsar?
Çene anatomisi, alt çene kemiği mandibula ile üst çene kemiği maxilla'nın biçimini, kemik işaretlerini, içinden geçen kanal ve delikleri, kas yapışma yerlerini ve komşuluklarını inceleyen baş-boyun anatomisi konusudur. Mandibula tek ve hareketli bir kemiktir; maxilla sağ ve sol iki ayrı kemiktir, orta hatta sutura ile birleşir ve yerinde sabittir. Dişler her iki kemiğin pars alveolaris adlı diş taşıyan bölümüne oturur.
İki kemiğin kafatasındaki yeri de farklıdır. Mandibula, kafatası kemikleri arasında yalnız os temporale ile eklem yapar; bu eklem art. temporomandibularis'tir ve kafatasının tek hareketli eklemidir. Maxilla ise os frontale, os nasale, os lacrimale, os zygomaticum, os palatinum, os ethmoidale, vomer, concha nasalis inferior ve karşı taraf maxilla ile sutura yapar. Kafatasının 22 kemiğini tabloyla çalışan öğrenci, maxilla satırında bu komşu listesinin en kalabalık satırlardan biri olduğunu görür.
Mandibulanın dış yüzünde neler görülür?
Mandibulanın dış yüzü, orta hattan angulus'a doğru okunduğunda sırayla symphysis menti izi, protuberantia mentalis, iki yanda tuberculum mentale, ikinci premolar diş hizasında foramen mentale, tuberculum mentale'den arkaya ve yukarıya doğru ramus'un ön kenarına uzanan linea obliqua ve corpus ile ramus'un birleştiği angulus mandibulae'yi gösterir. Corpus'un diş taşıyan üst bölümü pars alveolaris, kalın alt kenarı basis mandibulae'dir.
Elinize aldığınız kemiği önce önden tutun. Orta hattaki hafif kabartı symphysis menti'nin yerini gösterir; doğumda iki ayrı yarım olan mandibula burada kaynaşmıştır. Kabartının alt ucu protuberantia mentalis olarak genişler ve iki yanında tuberculum mentale ile biter; çene ucunun biçimini bu üçlü verir. Pars alveolaris'in dış yüzünde diş köklerinin kabarttığı juga alveolaria görülür; en belirgini kanin kökününkidir. Kesici dişlerin kök uçlarının altındaki küçük çukur m. mentalis'in başlangıç yeridir.
Kemiği yana çevirince ikinci premolar hizasında, çoğu erişkinde kök uçları seviyesinde foramen mentale görünür. N. mentalis, a. ve v. mentalis buradan çıkar; sinir alt dudağın derisini, çene derisini ve ön dişlerin vestibüler diş etini uyarır. Deliğin açılış yönü arkaya ve yukarıya doğrudur; bu yüzden kanal içinden gelen sinir dışarı çıkarken geriye kıvrılır. Tuberculum mentale'den başlayan linea obliqua, foramen mentale'nin altından geçip arkaya ve yukarıya doğru ramus'un ön kenarına uzanır; m. depressor labii inferioris ve m. depressor anguli oris bu çizgiden başlar. Alt molar dişlerin hizasında pars alveolaris'in dış yüzü m. buccinator'un yapışma yeridir; aynı kas üstte maxilla'nın molar hizasına tutunur ve iki çene arasında yanağı gerer. Angulus'un dış yüzündeki pürüzlü alan tuberositas masseterica'dır; m. masseter arcus zygomaticus'tan inip buraya yapışır.
Mandibulanın iç yüzü ve ramus hangi işaretleri taşır?
Mandibulanın iç yüzü orta hatta spina mentalis, onun iki yanında basis'e yakın fossa digastrica ve spina'nın yanından arkaya-yukarıya üçüncü molar dişin arkasına uzanan linea mylohyoidea ile tanınır. Ramus'un iç yüzünün ortasında foramen mandibulae, onun önünde lingula, aşağısında sulcus mylohyoideus, angulus'a yakın tuberositas pterygoidea bulunur. Ramus'un üst ucu önde processus coronoideus, arkada processus condylaris ile biter; aradaki çentik incisura mandibulae'dir.
Kemiği ters çevirip iç yüze bakın. Orta hattaki spina mentalis tek bir diken gibi görünse de üst ve alt iki çift tüberkülden oluşur: üsttekine m. genioglossus, alttakine m. geniohyoideus tutunur. Hemen altında, basis'in iç yüzündeki iki sığ çukur fossa digastrica'dır ve m. digastricus'un ön karnı buradan başlar. Linea mylohyoidea iç yüzü ikiye böler; çizginin kendisine m. mylohyoideus yapışır, arka ucuna raphe pterygomandibularis ve onunla birlikte m. constrictor pharyngis superior tutunur. Çizginin üstünde önde gl. sublingualis'in oturduğu fovea sublingualis, altında arkada gl. submandibularis'in oturduğu fovea submandibularis vardır. İkinci ve üçüncü molar köklerinin çoğu zaman bu çizginin altında, premolar ve birinci molar köklerinin ise üstünde kalması, dil yazısında anlatılan "enfeksiyon hangi boşluğa açılır" sorusunun kemikteki karşılığıdır.
Ramus'un iç yüzünde göz önce foramen mandibulae'yi bulur. Deliğin önündeki küçük kemik dil lingula'dır ve lig. sphenomandibulare buraya tutunur; delikten aşağıya ve öne inen sığ oluk sulcus mylohyoideus'tur ve n. mylohyoideus ile a. mylohyoidea bu olukta seyreder. Angulus'a yakın iç yüzdeki pürüzlü alan tuberositas pterygoidea'dır ve m. pterygoideus medialis buraya yapışır; dışta masseter, içte pterygoideus medialis aynı angulus'u iki yandan kavrar.
Ramus'un üst ucunda iki çıkıntı vardır ve ikisi iki ayrı kasa aittir. Önde processus coronoideus m. temporalis'in bitiş yeridir. Arkada processus condylaris caput mandibulae ve collum mandibulae'den oluşur; caput, os temporale'deki fossa mandibularis ile eklem yapar, collum'un ön yüzündeki fovea pterygoidea m. pterygoideus lateralis'in tutunma yeridir. İki çıkıntı arasındaki incisura mandibulae'den n. ve a. masseterica dışa, m. masseter'e geçer. "Processus coronoideus'a yapışan kas" ve "fovea pterygoidea'ya yapışan kas" ayrı sorular olarak gelebilir; ikisini ramus'un önü ve arkası olarak yerleştiren öğrenci karıştırmaz.
Canalis mandibulae kemiğin içinde nasıl bir yol izler?
Canalis mandibulae, ramus'un iç yüzündeki foramen mandibulae'den başlayıp corpus'un içinde öne ve aşağıya doğru bir yay çizerek foramen mentale'ye ulaşan kemik kanalıdır; içinde n., a. ve v. alveolaris inferior seyreder. Kanal foramen mentale'de bitmez: daha ince bir devamı olan canalis incisivus mandibulae ön dişlerin köklerine doğru sürer. Kanal corpus'ta alt molar ve premolar köklerinin altından geçer; en yakın komşuluğu alt üçüncü molar köklerindedir.
Kanalı kemiğin içinden izlemek, baş-boyun yazısındaki sinir yolunu kemik diline çevirmektir. N. alveolaris inferior foramen mandibulae'ye girmeden hemen önce n. mylohyoideus'u verir; bu dal kanala girmez, sulcus mylohyoideus'ta kemiğin dışında iner ve m. mylohyoideus ile m. digastricus'un ön karnını uyarır. Sınavın "canalis mandibulae içinde seyretmeyen yapı" sorusunun cevabı budur. Kanal boyunca sinir dişlere rr. dentales inferiores verir; premolarlar hizasında n. mentalis ve n. incisivus olarak ikiye ayrılır. N. mentalis foramen mentale'den çıkar, n. incisivus kemiğin içinde kalır ve ön dişleri uyarır. Aynı kanalda seyreden a. alveolaris inferior, a. maxillaris'in ilk bölümünün dalıdır; kanala girmeden a. mylohyoidea'yı verir ve kanal içinde a. mentalis ile a. incisiva'ya ayrılır.
Kanalın kemik içindeki yeri sabit değildir; bu yüzden klinik dallar onu bilgisayarlı tomografide arar. Kanal ramus'ta yüksekte, corpus'un ortalarında alçakta, foramen mentale'ye yaklaşırken yeniden yukarıda seyreder ve bazı kişilerde ikiye ayrılmış, yani bifid olabilir. ADO Klinik Bilimler Dergisi'ndeki "Mandibulanın Anatomisi, Embriyolojisi ve Mandibular Foramen'in Klinik Önemi" derlemesi bu değişkenliği ve foramen mandibulae'nin yerinin yaşla nasıl kaydığını toplu olarak verir; anatomi öğrencisi için derlemenin değeri, kemiğin bir kadavra parçası değil ömür boyu biçim değiştiren bir yapı olduğunu göstermesidir.
Mandibula yaşla nasıl değişir, angulus açısı neden sorulur?
Mandibula doğumda symphysis'te fibröz dokuyla birleşen iki ayrı yarımdan oluşur; bu birleşme yaşamın ilk iki yılı içinde kemikleşir ve kemik tek parça olur. Yenidoğanda corpus ile ramus arasındaki angulus açısı çok geniştir, dört yaş civarında daralır, erişkinde 120-130° düzeyine iner ve dişlerini kaybeden yaşlıda yeniden açılır. Foramen mentale de yaşla göç eder: yenidoğanda basis'e yakındır, erişkinde corpus'un ortasında durur, dişsiz çenede alveol kemiği eridiği için üst kenara yaklaşır.
Rakamlar sorulduğunda kaynak lazımdır. Yukarıdaki derleme yenidoğanda angulus açısını 150-160°, dört yaşında yaklaşık 140°, erişkinde 120-130°, dişsiz yaşlıda yeniden yaklaşık 140° olarak verir. Mekanizma açıyı ezberlemekten daha değerlidir: çocukta ramus kısadır ve dişler sürmediği için pars alveolaris gelişmemiştir; kalıcı dişler sürüp birinci ve ikinci molarlar yer aldıkça corpus yükselir, ramus uzar ve açı daralır. Yaşlılıkta dişler çekildiğinde pars alveolaris atrofiye uğrar, corpus alçalır ve canalis mandibulae foramen mentale ile birlikte diş kavsine yaklaşır. Protez ve implant anatomisinin "dişsiz çenede sinir yüzeye çıkar" uyarısı bu göçten gelir.
Embriyolojik taraf iki kemikleşme biçimini birden sorar. Mandibula, birinci yutak arkının kıkırdağı olan Meckel kıkırdağının dış yanında, altıncı haftada intramembranöz kemikleşmeyle oluşur; kıkırdağın kendisi mandibula olmaz. Meckel kıkırdağının arka ucu malleus ve incus'a dönüşür, orta kesimi lig. sphenomandibulare olarak kalır. Kulak yazısında kemikçiklerin kökeni, burada bağın kökeni aynı kıkırdağa çıkar; lingula'ya tutunan bağ ile orta kulaktaki iki kemikçik aynı yapının iki ucudur. Processus condylaris ise sekonder bir kıkırdakla endokondral büyür; kondil kıkırdağı vücutta büyümesini en uzun sürdüren kıkırdaklardan biridir ve ergenlik sonlarına kadar aktiftir. Sınav "mandibulanın kemikleşme tipi" diye sorduğunda cevap intramembranözdür; "endokondral kemikleşen bölümü" diye sorduğunda cevap kondildir.
Mandibula en çok nereden kırılır ve bunun anatomiyle ilgisi nedir?
Mandibula kırıkları yüz kırıklarının en sık görülen grubundadır ve en çok angulus, corpus, collum mandibulae ile parasymphysis bölgelerinde oluşur. Kemik bir halka gibi davrandığı için darbe aldığı yerden değil, uzağındaki zayıf noktadan da kırılır: çene ucuna ya da kanin bölgesine gelen kuvvet o noktada doğrudan kırık yaparken karşı tarafta collum mandibulae'yi dolaylı yoldan kırar. Aynı nedenle mandibula tek bir travmada birden fazla yerden kırılabilir.
Zayıf noktalar kemiğin biçiminden okunur. Collum mandibulae ramus'un en ince yeridir; angulus corpus ile ramus'un yön değiştirdiği, çoğu zaman gömülü üçüncü moların kemiği incelttiği köşedir; kanin bölgesinde uzun kök corpus'u zayıflatır; foramen mentale kanalın kemiği deldiği yerdir. İstanbul Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi'nin "Mandibula Kırıkları ve Tedavi Yöntemleri" tezi bu dağılımı, kuvvetin eşit dağılmadığı için karşı taraf kondil boynunun indirekt kırıldığını ve kas çekiş yönünün kırık parçalarını nasıl kaydırdığını ders düzeyinde anlatır. Anatomi öğrencisi tezin tedavi bölümünü değil, kas yapışma yerlerinin kırıkta parçaları hangi yöne çektiğini okur: angulus kırığında arka parçayı masseter, temporalis ve pterygoideus medialis yukarıya ve içe çeker; collum kırığında caput'u pterygoideus lateralis öne ve içe çeker.
Tek taraflı collum kırığında ağız açılırken çene kırık tarafa sapar. Mekanizma baş-boyun yazısındaki kas tablosunun uygulamasıdır: açılışta çeneyi öne iten m. pterygoideus lateralis'ler karşılıklı çalışır; kırık taraf öne gelemediği için sağlam tarafın kası çeneyi kırık tarafa döndürür. Bu bulgu tedavi bilgisi değil, "hangi kas hangi hareketi yapar" sorusunun kemikteki sınavıdır.
Maksilla neden yerinde çalışılır ve dört çıkıntısı nereye bağlanır?
Maxilla, gövdesi piramit biçiminde, içinde sinus maxillaris bulunan ve dört çıkıntısıyla dört komşu kemiğe uzanan üst çene kemiğidir. Processus frontalis yukarıda os frontale'ye, processus zygomaticus dışta os zygomaticum'a, processus palatinus içte karşı taraf maxilla ve arkada os palatinum'a, processus alveolaris aşağıda dişlere bağlanır. Maxilla kafadan ayrılamadığı için işaretleri komşusuyla birlikte öğrenilir.
Dört çıkıntıyı dört komşuyla eşleyin. Processus frontalis burun kökünün yanında yükselir; dış yüzündeki crista lacrimalis anterior gözyaşı kesesinin önünü sınırlar ve m. orbicularis oculi'nin orbital bölümü buradan başlar. Processus zygomaticus elmacık kemiğine dayanan kalın bir destek sütunudur; çiğneme kuvveti dişlerden bu sütun üzerinden kafatasına iletilir. Processus palatinus sert damağın ön dörtte üçünü yapar; orta hatta karşı taraf çıkıntıyla sutura palatina mediana'da birleşir ve bu suturanın ön ucunda canalis incisivus ile foramen incisivum bulunur. Damağın delikleri ve içinden geçen sinirler ağız yazısında anlatıldı. Processus alveolaris üst dişleri taşır; dış yüzünde juga alveolaria görülür ve çıkıntının arkasında, gövdenin facies infratemporalis'ine ait pürüzlü tuber maxillae başlar.
Gövdenin dört yüzü dört boşluğa bakar. Facies anterior yüze bakar: kanin kökünün üstündeki çukur fossa canina'dır ve m. levator anguli oris buradan başlar; orbita alt kenarının hemen altında foramen infraorbitale, n. infraorbitalis'in yüze çıktığı kapıdır; iç kenarda incisura nasalis ve orta hatta spina nasalis anterior burun açıklığını çerçeveler. Facies infratemporalis arkaya bakar: tuber maxillae'nin üzerindeki foramina alveolaria, nn. ve aa. alveolares superiores posteriores'in kemiğe girdiği küçük deliklerdir; m. pterygoideus medialis'in yüzeyel başı tuber'in yakınından başlar. Facies orbitalis orbitanın tabanını yapar; üzerindeki sulcus infraorbitalis öne doğru canalis infraorbitalis olur ve kanalın içinden n. infraorbitalis ile birlikte nn. alveolares superiores anterior ve medius dişlere ayrılır; blow-out kırığında çöken taban bu yüzdür ve göz yazısında anlatıldı. Facies nasalis burun boşluğunun yan duvarını yapar; buradaki büyük açıklık hiatus maxillaris'tir ve kuru kemikte sinüse bakan bu delik kafatasında os palatinum, concha nasalis inferior, os lacrimale ve os ethmoidale'nin processus uncinatus'u ile daraltılır. Hiatus'un önünde sulcus lacrimalis aşağıya iner ve canalis nasolacrimalis'in bir duvarını oluşturur.
Sinus maxillaris paranazal sinüslerin en büyüğüdür ve tabanı processus alveolaris'in üzerine oturur; üst molar ve premolar köklerinin uçları bu tabana yakındır, bazı kişilerde sinüs boşluğuna ince bir kemik lamelle ya da yalnız mukozayla ayrılarak komşudur. Ostium'un meatus nasi medius'a yüksekten açılması ve bunun drenaj sonuçları burun yazısında işlendi; burada hatırlanacak kemik gerçeği, sinüsün tavanının orbita tabanı, tabanının diş kökleri, arka duvarının fossa infratemporalis ve fossa pterygopalatina olduğudur. Dört yüz, dört komşu boşluk: yüz, orbita, burun, fossa infratemporalis.
Yüz kırıklarının Le Fort hatları maxilla'nın bu zayıf düzlemlerinden geçer. Le Fort I hattı dişlerin kök uçlarının üstünde, sinüs duvarlarından ve burun tabanından yatay geçerek dişli parçayı yüzden ayırır; Le Fort II hattı burun kökünden başlayıp orbita tabanından ve zygomaticomaxillar suturadan geçen piramit çizer; Le Fort III hattı orbitadan ve arcus zygomaticus'tan geçerek yüzü kafa tabanından ayırır. Anatomi öğrencisi için üç hattın değeri, maxilla'nın komşularıyla nerede birleştiğini göstermesidir.
Çeneye yapışan kaslar tek tabloda nasıl toplanır?
Çene kemiklerine yapışan kaslar üç gruptur: çiğneme kasları ramus'a ve tuber maxillae'ye, mimik kasları iki kemiğin de dış yüzüne, dil ve ağız tabanı kasları mandibulanın iç yüzüne tutunur. Tabloyu kemik işaretine göre kurmak, kasa göre kurmaktan daha sınav dostudur; soru "bu işarete yapışan kas" biçiminde geldiğinde tablo cevabı doğrudan verir.
| Kemik işareti | Kemik | Yapışan kas |
|---|---|---|
| Tuberositas masseterica (ramus dış yüzü, angulus) | mandibula | m. masseter |
| Processus coronoideus | mandibula | m. temporalis |
| Tuberositas pterygoidea (ramus iç yüzü, angulus) | mandibula | m. pterygoideus medialis |
| Fovea pterygoidea (collum ön yüzü) | mandibula | m. pterygoideus lateralis |
| Linea obliqua | mandibula | m. depressor labii inferioris, m. depressor anguli oris |
| Fossa incisiva (kesici kökleri altı, dış yüz) | mandibula | m. mentalis |
| Pars alveolaris dış yüzü, molar hizası | mandibula ve maxilla | m. buccinator |
| Basis mandibulae alt kenarı | mandibula | platysma |
| Spina mentalis üst / alt | mandibula | m. genioglossus / m. geniohyoideus |
| Fossa digastrica | mandibula | m. digastricus, venter anterior |
| Linea mylohyoidea | mandibula | m. mylohyoideus; arka ucunda raphe ile m. constrictor pharyngis superior |
| Fossa canina | maxilla | m. levator anguli oris |
| Margo infraorbitalis, foramen infraorbitale'nin hemen üstü | maxilla | m. levator labii superioris |
| Processus frontalis | maxilla | m. orbicularis oculi (pars orbitalis) |
| Facies orbitalis, canalis nasolacrimalis'in dış yanı | maxilla | m. obliquus inferior |
Tabloda iki satır özellikle sorulur. M. buccinator hem maxilla'nın hem mandibulanın molar hizasına tutunur ve arkada raphe pterygomandibularis'te m. constrictor pharyngis superior ile aynı çizgiyi paylaşır; bu yüzden ağız boşluğunun yan duvarı ile yutağın duvarı kemikte aynı çizgiye biner. M. obliquus inferior ise dış göz kasları içinde orbitanın arkasından değil önünden, maxilla'dan başlayan tek kastır; göz yazısındaki anulus içi-dışı listesinin kemikteki karşılığı bu satırdır. Mimik kaslarının hareketleri ve n. facialis dalları yüz yazısında işlendi.
Çene kemikleri sınavda hangi kalıplarla çalışılır?
Çene kemikleri beş kalıpla tekrar edilir: işaret-kas eşlemesi, delik-içerik, embriyoloji, yaşla değişim ve komşuluk. Bu düzen çıkmış soru istatistiği değil, konuyu sınav gözüyle toparlamak için bu yazının önerisidir; diş hekimliği müfredatı kemik işareti ve kanal ayrıntısına, tıp müfredatı sinir yolu ve embriyolojiye, kurul pratiği kuru kemikte göstermeye daha yakındır.
- İşaret-kas eşlemesi: "processus coronoideus'a yapışan kas", "fovea pterygoidea'ya yapışan kas", "linea mylohyoidea'ya yapışan kas". Yukarıdaki tablo bu kalıbın tamamıdır.
- Delik-içerik: foramen mentale'den geçen yapılar, incisura mandibulae'den geçen yapılar, foramina alveolaria'dan giren sinirler, canalis mandibulae'nin içinde seyretmeyen dal (n. mylohyoideus).
- Embriyoloji: mandibulanın kemikleşme tipi, Meckel kıkırdağının kalıntıları (malleus, incus, lig. sphenomandibulare), kondilin endokondral büyümesi, symphysis'in kaynaşma dönemi.
- Yaşla değişim: angulus açısının yenidoğan-erişkin-yaşlı seyri, foramen mentale'nin göçü, dişsiz çenede kanalın yüzeye yaklaşması. Bu kalıp diş hekimliği müfredatına daha yakındır.
- Komşuluk: sinus maxillaris'in tavanı-tabanı-arka duvarı, hiatus maxillaris'i daraltan kemikler, linea mylohyoidea'nın altında ve üstünde kalan köklerin açıldığı boşluklar.
DUS'ta baş-boyun anatomisinin ağırlığını bilen diş hekimliği öğrencisi için çene kemikleri, kemik soruları ile sinir sorularının kesiştiği yerdir. Tıp öğrencisi için ise aynı iki kemik, kafatasının bütünü içinde iki satırdır; kurul pratiğinde kuru mandibula elinize verilir ve foramen mandibulae, lingula, spina mentalis gibi işaretler gösterilir.
Çene kemikleri için kaynak ve çalışma düzeni nasıl kurulur?
Çene kemikleri üç oturumda çalışılır. Birinci oturumda kuru mandibulayı ya da atlas resmini elinizde dört yöne çevirip dış yüz, iç yüz ve ramus işaretlerini boş kâğıda sırayla yazın; her işaretin yanına yapışan kası ekleyin. İkinci oturumda kemiğin içinden canalis mandibulae'yi çizin, giren ve çıkan dalları işaretleyin, sonra yaşa göre üç mandibula (yenidoğan, erişkin, dişsiz yaşlı) çizip açıyı ve foramen mentale'nin yerini karşılaştırın. Üçüncü oturumda maxilla'yı yerinde çalışın: dört çıkıntıyı dört komşuya, dört yüzü dört boşluğa bağlayan iki küçük tablo kurun. Tabloları çalışma kartlarına bölmek, "işaret → kas" ve "yüz → komşu" kartlarını ayrı tutmak tekrar ritmini kolaylaştırır.
Türkçe kaynak olarak yukarıda bağlantısı verilen ADO Klinik Bilimler derlemesi mandibulanın gelişimini ve foramen mandibulae'nin değişkenliğini, İstanbul Üniversitesi tezi ise kemik işaretlerini, kas yapışma yerlerini ve damar-sinir seyrini anatomi bölümünde ders düzeyinde toplar. Çene kemikleri için PDF arayan öğrencinin ihtiyacını bu iki metin karşılar; ikisi de ücretsiz ve kurumsal kaynaktır.
Diş hekimliği birinci ve ikinci sınıf öğrencisi çene kemiklerini baş-boyun bütünü içinde video dersle işlemek isterse DUS için Anatomi: Baş-Boyun ve diş vize paketleri, tıp öğrencisi kemik-eklem kurulu için Tıp 1-2 Giriş, Kemikler ve Eklemler ile komite/vize paketleri, DUS adayı ise DUS Paketi sayfasından başlayabilir. Anlatım biçimini görmek için ücretsiz demo paket yeterlidir. Kuru kafadan çıkan tek kemiği elinize alıp döndürmek ise hiçbir pakete bağlı değildir; ilk oturum için bu yeter.
Sık Sorulan Sorular
Mandibulanın bölümleri nelerdir?
Mandibula, yatay duran corpus mandibulae ve iki yanda dikey yükselen ramus mandibulae'den oluşur; ikisinin birleştiği köşe angulus mandibulae'dir. Corpus'un diş taşıyan üst bölümü pars alveolaris, kalın alt kenarı basis mandibulae adını alır. Ramus'un üst ucunda önde processus coronoideus, arkada caput ve collum'dan oluşan processus condylaris bulunur; aradaki çentik incisura mandibulae'dir.
Foramen mentale nerededir ve içinden ne geçer?
Foramen mentale, corpus mandibulae'nin dış yüzünde, çoğu erişkinde ikinci premolar diş hizasında ve basis ile pars alveolaris'in ortasına yakın yerleşen deliktir. İçinden canalis mandibulae'den gelen n. mentalis ile a. ve v. mentalis çıkar; sinir alt dudağın derisini ve mukozasını, çene derisini ve ön dişlerin vestibüler diş etini uyarır. Yenidoğanda alt kenara yakın olan delik, dişsiz yaşlı çenede alveol kemiğinin erimesiyle üst kenara yaklaşır.
Maksillanın çıkıntıları hangileridir?
Maxilla'nın dört çıkıntısı processus frontalis, processus zygomaticus, processus palatinus ve processus alveolaris'tir. Processus frontalis os frontale'ye, processus zygomaticus os zygomaticum'a uzanır; processus palatinus karşı taraf maxilla ile birleşerek sert damağın ön dörtte üçünü yapar; processus alveolaris üst dişleri taşır ve arkasında tuber maxillae bulunur.
Mandibula hangi kemikleşme tipiyle gelişir?
Mandibula, birinci yutak arkının Meckel kıkırdağının dış yanında intramembranöz kemikleşmeyle gelişir; Meckel kıkırdağı mandibulaya dönüşmez, arka ucu malleus ve incus'u, orta kesimi lig. sphenomandibulare'yi verir. Processus condylaris sekonder bir kıkırdakla endokondral büyür. Doğumda iki yarım olan mandibula, symphysis menti'nin ilk iki yıl içinde kemikleşmesiyle tek kemik olur.