Nöroloji stajında yüz felci muayenesi öğrenen öğrenci hastaya beş şey söyler: "kaşlarınızı kaldırın, gözlerinizi sıkıca kapatın, dişlerinizi gösterin, ıslık çalar gibi dudaklarınızı büzün, boynunuzu gerin." Bu beş komut rastgele değildir. Her biri yüzün bir katındaki kas grubunu sınar ve her kas grubu n. facialis'in parotis içinde açılan yelpazesinin bir ya da iki dalına bağlanır; eşleşme bire bir değildir. Dişleri gösterme ile ıslık çalma ağırlıkla aynı dala (r. buccalis; dişleri göstermede r. zygomaticus katkısıyla) düşer; alt dudağı indiren r. marginalis mandibulae'yi ise bu beş komuta eklenen altıncı bir hareket, alt dudağı aşağı çekip alt dişleri gösterme hareketi sınar. Yüz anatomisini bu beş hareketten geriye doğru çalışan öğrenci, kas listesini ezberlemek yerine bir muayene sırasını ezberler; sınavda "hangi kas, hangi dal, hangi delik" sorusu geldiğinde hareketi aklında yapar ve cevabı oradan okur. Yüzün geri kalanı (damarları, duyusu, lenfi, gelişimi) bu iskeletin üstüne giyilir.
Yüz anatomisi nedir, neyi kapsar?
Yüz anatomisi, kafatasının ön yüzünde alın çizgisinden çene alt kenarına ve iki kulak önüne kadar uzanan bölgedeki mimik kaslarını, bu kasları innerve eden n. facialis'in ekstrakranial dallarını, glandula parotidea'yı, a. facialis ile v. facialis'in seyrini, n. trigeminus'un üç dalıyla dağılan yüz duyusunu, yüz lenfatiklerini ve yüz çıkıntılarının embriyolojik birleşmesini inceleyen konu başlığıdır. Kemik çatı, göz, burun ve çiğneme kasları bu sitede ayrı yazılarda olduğu için burada yalnız gerektiği kadar anılır.
İlk derste çizilmesi gereken ayrım şudur: yüzde iki kas takımı ve iki motor sinir vardır. Mimik kasları ikinci yutak arkından gelir, hepsini n. facialis innerve eder; çiğneme kasları birinci yutak arkından gelir, hepsini n. mandibularis (V3) innerve eder. Bu tek cümle sınavdaki "hangi kas hangi sinir" sorularının büyük kısmını halleder. Çiğneme kaslarını ve n. mandibularis'in dallarını baş-boyun anatomisi yazısında ayrı çalışın; kafatasının kemik çatısı da kendi yazısındadır. Bu yazının konusu yumuşak yüzdür.
Kaşlarını kaldır: alın kası ve r. temporalis
Kaş kaldırma hareketini m. occipitofrontalis'in venter frontalis'i yapar ve bu kası n. facialis'in r. temporalis dalı innerve eder. Venter frontalis kemiğe tutunmaz; galea aponeurotica'dan başlayıp kaş derisine ve m. orbicularis oculi liflerine karışır. Bu yüzden alın derisini yukarı çeker, kaşı kaldırır, alında yatay çizgiler oluşturur. R. temporalis arcus zygomaticus'un üzerinden yüzeyel geçerek alına ulaşır.
Bu hareket muayenenin en değerli sorusunu taşır: alın felçte mi? N. facialis'in üst yüz kaslarına giden çekirdek bölümü her iki serebral hemisferden kortikonükleer lif alır; alt yüz bölümü ise ağırlıklı olarak karşı hemisferden alır. Bunun sonucu şudur: sinirin kendisi ya da çekirdeği hasar gördüğünde (periferik felç) aynı taraftaki alın ve ağız birlikte felç olur; hasar korteks ya da capsula interna düzeyindeyse (santral felç) alın çalışmaya devam eder, yalnız karşı taraf ağız köşesi düşer. "Alın korunmuşsa lezyon nerededir?" sorusunun cevabı çekirdeğin üstüdür. Sinirin temporal kemik kanalı içindeki lezyon seviyelerini, chorda tympani ve m. stapedius'un felce nasıl katıldığını kulak anatomisi yazısında anlattım; bu yazı sinirin foramen stylomastoideum'dan çıktığı yerden başlar.
Kaşın hemen üstünde saçlı deri başlar ve öğrencinin ezberlemesi gereken beş katman aynı sırayla üst üste durur: deri, sıkı bağ dokusu, galea aponeurotica, gevşek bağ dokusu, perikranium. Damarlar ikinci katmandadır ve sıkı bağ dokusu kesilen damarın büzülmesine izin vermediği için saçlı deri yaraları çok kanar. Gevşek bağ dokusu ise vv. emissariae aracılığıyla kafa içi sinüslere açılan "tehlikeli katman"dır; buradaki kan ve enfeksiyon galea altında serbestçe yayılır. M. occipitofrontalis'in iki karnı bu galeanın önüne ve arkasına asılıdır.
Gözlerini sıkıca kapat: m. orbicularis oculi ve göz kapağının iki siniri
Göz kapağını m. orbicularis oculi kapatır ve bu kası n. facialis'in r. zygomaticus dalı (üst lifleri için r. temporalis'in katkısıyla) innerve eder; göz kapağını ise m. levator palpebrae superioris açar ve bu kası n. oculomotorius (III) innerve eder. Kapama ile açma iki ayrı kranial sinire aittir. Bu karşıtlık yüz anatomisinin en çok sorulan ve en çok karıştırılan noktasıdır: n. facialis felcinde göz kapanamaz ama açık kalır, n. oculomotorius felcinde göz kapağı düşer ama kapatılabilir.
M. orbicularis oculi'nin üç bölümü üç ayrı iş yapar. Pars orbitalis gözü sıkıca yumar; pars palpebralis göz kırpar ve uykuda kapağı hafifçe kapalı tutar; pars lacrimalis (Horner kası) saccus lacrimalis'in arkasından geçerek her kırpmada gözyaşı kesesini genişletir ve gözyaşını kanaliküllere emer. N. facialis felcinde bu üçü birden durur: göz kapanmaz, kornea kurur, gözyaşı pompası çalışmadığı için yaş yanaktan akar (epifora) ve alt kapak gevşeyip dışa döner. Hasta gözünü kapatmaya çalıştığında göz küresinin yukarı-dışa döndüğü görülür; buna Bell fenomeni denir ve normal bir refleksin açığa çıkmasıdır. Kornea refleksinde de aynı çift sinir çalışır: afferent kol n. ophthalmicus (V1), efferent kol n. facialis. Göz kapağının, gözyaşı bezinin ve orbitanın ayrıntıları göz anatomisi yazısında anlatıldı.
Kaşı içe ve aşağı çeken m. corrugator supercilii ile burun kökünde yatay çizgi yapan m. procerus da bu bölgenin kaslarıdır; ikisi de n. facialis'in üst dallarıyla çalışır.
Dişlerini göster ve gülümse: ağız çevresi kasları ve r. buccalis
Gülümseme ve dişleri gösterme hareketini ağız köşesini yukarı-dışa çeken m. zygomaticus major, üst dudağı kaldıran m. levator labii superioris ile m. levator labii superioris alaeque nasi, m. levator anguli oris, m. zygomaticus minor ve ağız köşesini yana çeken m. risorius birlikte yapar; bu kasların büyük kısmını n. facialis'in r. zygomaticus ve r. buccalis dalları innerve eder. Ağız çevresi, mimik kaslarının en kalabalık bölgesidir ve hepsi ağız köşesinde modiolus adı verilen fibromusküler düğümde birbirine karışır.
Sınavın bu bölgede sevdiği kas m. buccinator'dur. Yanağın duvarını yapar, lokmayı diş yüzeylerinin üstünde tutar, üfleme ve emmede yanağı gerer. Çiğnemeye yardım etmesine rağmen bir mimik kasıdır; ikinci yutak arkından gelir ve n. facialis'in r. buccalis dalıyla innerve olur. Çiğneme kasları arasında sayılıp n. mandibularis'e bağlanması sınavın klasik tuzağıdır. İkinci tuzak isim benzerliğindedir: r. buccalis (n. facialis) motor bir daldır ve m. buccinator'u çalıştırır; n. buccalis (n. mandibularis, V3) duyu siniridir, kası deler ve yanak mukozasıyla derisinin duyusunu taşır. Kasın üçüncü konuğu ductus parotideus'tur: m. masseter'in ön kenarında öne dönen kanal m. buccinator'u delerek üst ikinci molar dişin karşısında vestibulum oris'e açılır. Diş hekimliği öğrencisi bu ağzı her muayenede görür; diş hekimliği anatomisi yazısında anlattığım lokal anestezi bölgeleriyle birlikte çalışın.
Mimik kaslarının bölgelere göre dökümü aşağıdaki tabloda toplanmıştır. "Mimik kasları kaç adettir" sorusunun tek bir cevabı yoktur; kaynaklar bazı kasları ayrı, bazılarını bölüm olarak saydığı için sayı değişir. Sınav sayıyı değil, kas ile hareketi ve kas ile dalı sorar.
| Bölge | Kas | Görevi | N. facialis dalı |
|---|---|---|---|
| Saçlı deri ve alın | m. occipitofrontalis (venter frontalis) | kaşı kaldırır, alnı kırıştırır | r. temporalis |
| Kaş ve burun kökü | m. corrugator supercilii, m. procerus | kaşı içe-aşağı çeker; burun kökünde yatay çizgi | r. temporalis, r. zygomaticus |
| Göz | m. orbicularis oculi (pars orbitalis, palpebralis, lacrimalis) | gözü yumar, kırpar, gözyaşını pompalar | r. zygomaticus (+ r. temporalis) |
| Burun | m. nasalis (pars transversa, pars alaris), m. depressor septi nasi | burun deliğini daraltır ve genişletir | r. buccalis |
| Üst dudak ve ağız köşesi | m. levator labii superioris, m. levator labii superioris alaeque nasi, m. zygomaticus major ve minor, m. levator anguli oris, m. risorius | üst dudağı kaldırır, gülümsetir, ağız köşesini çeker | r. zygomaticus, r. buccalis |
| Yanak ve dudak halkası | m. buccinator, m. orbicularis oris | yanağı gerer, dudakları büzer ve kapatır | r. buccalis |
| Alt dudak ve çene | m. depressor anguli oris, m. depressor labii inferioris, m. mentalis | ağız köşesini ve alt dudağı aşağı çeker, çene derisini kaldırır | r. marginalis mandibulae |
| Boyun | platysma | boyun derisini gerer, ağız köşesini aşağı çeker | r. cervicalis |
Islık çal, alt dudağını indir, boynunu ger: r. buccalis, r. marginalis mandibulae ve r. cervicalis
Dudakları büzme hareketini ağzı halka gibi saran m. orbicularis oris yapar ve bu kası r. buccalis innerve eder; ağız köşesini aşağı çeken m. depressor anguli oris ile alt dudağı indiren m. depressor labii inferioris'i r. marginalis mandibulae, boyun derisini geren platysma'yı ise r. cervicalis çalıştırır. Yüz felcinde hastanın ıslık çalamaması, ağız köşesinin sarkması ve yanakta yemek birikmesi bu üç dalın birlikte susmasındandır.
R. marginalis mandibulae sınavın ve cerrahın ortak derdidir. Parotisin alt kutbundan çıkar, mandibulanın alt kenarı boyunca öne gider ve bir bölümü kişilerin bir kısmında alt kenarın bir-iki santimetre altına, submandibular bölgeye sarkar. Bu seyirde genellikle a. facialis ile v. facialis'in yüzeyelinden geçer. Submandibular bezin ya da mandibula açısının cerrahisinde kesinin mandibula alt kenarının en az iki parmak altından yapılması bu dalı korumak içindir; dal kesilirse hasta gülümsediğinde alt dudak o tarafta aşağı inmez ve ağız asimetrik görünür. R. cervicalis de parotisin alt kutbundan çıkar, angulus mandibulae'nin arkasından boyna iner ve platysma'nın derin yüzüne girer.
N. facialis kafatasını nereden terk eder, parotis içinde nasıl dallanır?
N. facialis kafatasını foramen stylomastoideum'dan terk eder, hemen n. auricularis posterior ile m. digastricus'un venter posterior'una ve m. stylohyoideus'a giden dallarını verir, sonra glandula parotidea'nın içine girerek plexus intraparotideus'u (pes anserinus) oluşturur ve bezden beş terminal dal halinde çıkar: r. temporalis, r. zygomaticus, r. buccalis, r. marginalis mandibulae, r. cervicalis. Bu beş dal yukarıdan aşağıya bir yelpaze gibi açılır ve üç derin kas (m. buccinator, m. levator anguli oris, m. mentalis) dışında mimik kaslarına derin yüzlerinden girer.
Bunu elinizle öğrenin. Avucunuzu yanağınıza koyun, bilek kulak memesinin önünde parotisin üstünde dursun, parmaklar öne açılsın: başparmak şakağa (temporalis), işaret parmağı elmacık kemiğine (zygomaticus), orta parmak yanağa (buccalis), yüzük parmağı çene kenarına (marginalis mandibulae), serçe parmak boyna (cervicalis). Sinirin yelpazesi elin yelpazesidir; bilek de plexus intraparotideus'tur. Bu el bir kez yerine oturunca "hangi dal hangi kası innerve eder" sorusu bir bakış sorusuna döner.
Parotisin içi sınavın üç katlı sorusudur. Bezin içinde yüzeyelden derine üç yapı geçer: en yüzeyde n. facialis ve dalları, ortada v. retromandibularis, en derinde a. carotis externa ve iki uç dalına ayrıldığı yer (a. temporalis superficialis ve a. maxillaris). Sinir en yüzeyde olduğu için bez cerrahisinde önce sinir bulunur ve bez sinirin yüzeyelindeki bölümüyle derinindeki bölümüne bu düzleme göre ayrılır. Bezin üst kutbundan n. auriculotemporalis (V3) geçer; bu sinir hem bezin duyusunu hem de parasempatik salgı liflerini taşır.
O parasempatik yol yüz anatomisinin en uzun ve en çok sorulan zinciridir: lifler n. glossopharyngeus'tan (IX) n. tympanicus ile orta kulağa girer, plexus tympanicus'tan n. petrosus minor olarak çıkar, ganglion oticum'da sinaps yapar ve n. auriculotemporalis ile parotise ulaşır. "Parotisin parasempatiği hangi sinirle gelir?" sorusunda öğrenci n. facialis der, çünkü sinir bezin içinden geçer; doğru cevap n. glossopharyngeus'tur. N. facialis parotisin içinden geçer ama parotisi innerve etmez; onun parasempatik lifleri chorda tympani ile submandibular ve sublingual bezlere, n. petrosus major ile gözyaşı ve burun bezlerine gider. Parotis cerrahisinden sonra kesilen parasempatik liflerin yanlış yere, ter bezlerine tutunmasıyla hasta yemek yerken yanağı terler; buna Frey sendromu denir ve sorumlu sinir n. auriculotemporalis'tir. Kranial sinirlerin tamamındaki parasempatik ganglionları kranial sinirler yazısında tabloya döktüm.
Yüzün damarları: a. facialis neden kıvrımlı, v. facialis neden tehlikeli?
A. facialis, a. carotis externa'nın dalıdır; glandula submandibularis'in arkasından ve üstünden dolanarak m. masseter'in ön-alt köşesinde mandibulanın alt kenarı üzerinden yüze çıkar, ağız köşesine ve burun kanadına doğru kıvrımlar çizerek yükselir ve göz iç köşesinde a. angularis olarak sonlanır. V. facialis ise aynı yolu neredeyse düz bir çizgiyle, arterin arkasında iner. Arterin kıvrımlı olması yüz hareketlerinde gerilmemesi içindir; venin tehlikesi ise düz seyrinden ve kafa içi sinüslerle olan bağlantılarından gelir.
Arterin mandibula üzerinden geçtiği nokta muayenede nabzın alındığı, sınavda ise "a. facialis'in nabzı nerede alınır?" diye sorulan yerdir: m. masseter'in ön kenarında, mandibula alt kenarında, çeneyi sıktırınca kasın kenarı belirginleşir ve arter kemiğe bastırılır. Yüzde a. facialis'in dalları a. labialis inferior ve superior ile a. nasi lateralis'tir; a. angularis göz iç köşesinde a. ophthalmica'nın dalı a. dorsalis nasi ile anastomoz yapar. Bu anastomoz a. carotis externa ile a. carotis interna sistemlerinin yüzde buluştuğu noktadır. Diğer iki yüz arteri şakakta a. temporalis superficialis (a. carotis externa'nın uç dalı, kulak önünde nabzı alınır) ve derinde a. maxillaris'in yüze ulaşan dallarıdır (a. infraorbitalis, a. mentalis, a. buccalis).
V. facialis'in tehlikesi bağlantılarındadır. Göz iç köşesinde v. angularis olarak başlar ve burada v. ophthalmica superior ile bağlantılıdır; v. ophthalmica superior fissura orbitalis superior'dan sinus cavernosus'a açılır. Yanakta ikinci bir bağlantı daha vardır: v. profunda faciei üzerinden plexus pterygoideus'a, oradan da vv. emissariae ile yine sinus cavernosus'a. Klasik öğreti yüz venlerinin kapaksız olduğunu söyler; kadavra çalışmaları ise v. facialis'te ve v. ophthalmica superior'da kapak bulunduğunu, yayılımı kapak yokluğunun değil venin sinus cavernosus ile bağlantılarının ve akım yönünün belirlediğini göstermiştir (Zhang ve Stringer, 2010). Bu yüzden burun kökü ile iki ağız köşesi arasında kalan "tehlikeli üçgen"deki bir enfeksiyon, sıkılan bir sivilce ya da üst dudak fronkülü, ven yoluyla geriye, sinus cavernosus'a taşınabilir. Sınav bu zinciri "yüzdeki enfeksiyonun kafa içine yayılma yolu hangi vendir?" biçiminde sorar; cevap v. angularis - v. ophthalmica superior - sinus cavernosus'tur.
Yüzün duyusu: üç dal ve çene köşesindeki istisna
Yüz derisinin duyusunu n. trigeminus'un üç dalı üç kuşak halinde taşır: alın, üst göz kapağı ve burun sırtı n. ophthalmicus'a (V1), alt göz kapağı, yanak, üst dudak, burun kanadı ve şakağın ön bölümü (n. zygomaticotemporalis ile) n. maxillaris'e (V2), alt dudak, çene, şakağın arka bölümü ve kulak önü (n. auriculotemporalis ile) n. mandibularis'e (V3) aittir. Tek istisna angulus mandibulae'nin üstündeki deridir; bu alanın duyusu trigeminusa değil, plexus cervicalis'ten gelen n. auricularis magnus'a (C2-C3) aittir.
Bu istisna klinikte tanı koydurur. Trigeminus hasarında ya da trigeminus dağılımını taklit eden bir duyu kaybında çene köşesi korunur; "bütün yüzüm uyuşuk" diyen hastada çene köşesinin de uyuşuk olması tabloya trigeminus dışından bakmayı gerektirir. Yüz derisine çıkan üç büyük duyu deliği aynı dikey hatta dizilir ve diş hekimliği öğrencisi bunları ezbere bilir: foramen supraorbitale'den n. supraorbitalis (V1), foramen infraorbitale'den n. infraorbitalis (V2), foramen mentale'den n. mentalis (V3). Üçü de pupillanın altından geçen dikey çizgi üzerinde durur; klinikte trigeminus noktalarına bası ve lokal anestezi bu hattı kullanır. Burun boşluğu ve paranazal sinüslerin duyusunu burun anatomisi yazısında ayrı anlattım.
Yüz lenfi de aynı sistemle çalışır. Alt dudağın orta bölümü, çene ucu ve dil ucu doğrudan submental düğümlere; üst dudak, alt dudağın yan bölümleri, burun ve yanağın büyük kısmı submandibular düğümlere; alın yan bölümü, göz kapaklarının dış yarısı, şakak ve kulak önü ise parotid düğümlere dökülür. Hepsi sonunda derin servikal zincire ulaşır. Sınavın kalıbı "alt dudak orta hattındaki bir lezyonun ilk dökülme düğümü" biçimindedir; cevap submental düğümlerdir.
Yüz nasıl oluşur: beş çıkıntı, iki birleşme hattı
Yüz, embriyonun dördüncü haftasından itibaren stomodeum (ilkel ağız) çevresinde beliren beş çıkıntının birleşmesiyle oluşur: üstte tek frontonazal çıkıntı, iki yanda çift maksiller çıkıntı ve altta çift mandibular çıkıntı. Frontonazal çıkıntı üzerinde beliren nazal plakodların çevresinde medial ve lateral nazal çıkıntılar yükselir. Alın ve burun sırtı frontonazal çıkıntıdan, burun kanatları lateral nazal çıkıntılardan, philtrum ile üst dudağın ortası ve primer damak medial nazal çıkıntıların birleştiği intermaksiller segmentten, üst dudağın yan bölümleri ve yanak maksiller çıkıntılardan, alt dudak ve çene mandibular çıkıntılardan gelir.
İki birleşme hattı sınavın iki sorusudur. Yarık dudak, maksiller çıkıntının o taraftaki medial nazal çıkıntıyla birleşmemesidir; bu yüzden yarık philtrumun kenarındadır, ortasında değil. Yarık damak ise maksiller çıkıntılardan gelen lamina palatina'ların birbirleriyle ya da primer damakla birleşmemesidir. Kas kökeni sorusu ise yazının başındaki cümleye döner: mimik kasları ikinci yutak arkının mezenşiminden gelir ve bu arkın siniri n. facialis'tir; çiğneme kasları birinci yutak arkından gelir ve siniri n. mandibularis'tir. Kasın kökeni sinirini, siniri de sınav cevabını belirler.
Yüz anatomisi için hangi kaynaklar, nasıl bir çalışma sırası?
Yüz anatomisini çalışmanın en verimli sırası bu yazının sırasıdır: önce beş hareket ve kasları, sonra n. facialis'in parotis içindeki yelpazesi, sonra damarlar, duyu ve lenf, en sonda embriyoloji. Kas listesini ezberlemeye tablodan değil aynadan başlayın; her hareketi kendiniz yapıp çalışan kası elinizle hissedin ve o kasın dalını söyleyin. Bir haftalık çalışmanın sonunda "hangi dal hangi kası innerve eder" sorusu sizin için görsel bir soru olur.
"Yüz anatomisi pdf" araması sizi sunum ve slayt yığınlarına götürür. Bu kaynakların çoğu kas listesi verir, hareket-kas-dal zincirini ve parotisin üç katmanını kurmaz. Türkçe iki güvenilir metin öneririm: Türk Dermatoloji Dergisi'nde yayımlanan Kozmetik ve Cerrahi Uygulamalar için Yüz Anatomisi derlemesi yüzün kas, damar ve sinir dağılımını klinik tehlike bölgeleriyle birlikte anlatır; Karadeniz Teknik Üniversitesi anatomi anabilim dalının fetüslerde n. facialis morfolojisi üzerine yüksek lisans tezi ise sinirin dallanma biçimlerini ve varyasyonlarını fetüs ölçümleriyle verir. İkisini de kas tablosunun yanında değil, tabloyu bitirdikten sonra okuyun.
Tekrar için kas kartı hazırlayın: ön yüzde hareket komutu, arka yüzde kas, dal ve klinik tuzak. Kart düzenini anatomi çalışma kartları yazısında anlattığım aralıklı tekrarla işletin. Yüz anatomisi TUS'ta baş-boyun ve kranial sinir soruları, DUS'ta ise n. facialis, parotis ve trigeminus delikleri soruları içinde karşınıza çıkabilir; bölgenin dersleri DUS için baş-boyun anatomisi videolarında, DUS paketi ve TUS paketi sayfalarında yer alır. Tıp ve diş hekimliği birinci-ikinci sınıf öğrencileri için kaslar konu paketi mimik ve çiğneme kaslarını aynı ayrımla işler. Anlatım biçimini görmek isteyen ücretsiz demo paketle başlayabilir.
Sık Sorulan Sorular
Mimik kaslarını hangi sinir innerve eder?
Mimik kaslarının tamamını n. facialis (VII. kranial sinir) innerve eder; sinir foramen stylomastoideum'dan çıkıp parotis içinde plexus intraparotideus'u oluşturur ve r. temporalis, r. zygomaticus, r. buccalis, r. marginalis mandibulae ve r. cervicalis dallarıyla kaslara ulaşır. Göz kapağını açan m. levator palpebrae superioris mimik kası değildir ve n. oculomotorius (III) tarafından innerve edilir; çiğneme kaslarını ise n. mandibularis (V3) çalıştırır.
N. facialis kafatasını nereden terk eder ve parotiste hangi yapılarla komşudur?
N. facialis kafatasını temporal kemikteki foramen stylomastoideum'dan terk eder. Parotisin içinde en yüzeyel katmanı sinir oluşturur; onun derininde v. retromandibularis, en derinde a. carotis externa ile uç dalları a. temporalis superficialis ve a. maxillaris bulunur. Sinir bezin içinden geçer ama bezi innerve etmez; parotisin parasempatik lifleri n. glossopharyngeus'tan ganglion oticum ve n. auriculotemporalis yoluyla gelir.
Santral ve periferik yüz felci nasıl ayırt edilir?
Periferik yüz felcinde n. facialis'in çekirdeği ya da sinirin kendisi hasarlıdır; aynı taraftaki alın, göz ve ağız kasları birlikte felç olur, hasta kaşını kaldıramaz ve gözünü kapatamaz. Santral felçte lezyon korteks ile çekirdek arasındadır; üst yüz çekirdeği her iki hemisferden lif aldığı için alın çalışmaya devam eder, yalnız karşı taraftaki ağız köşesi düşer. Muayenenin ilk komutu olan "kaşlarınızı kaldırın" bu ayrımı yapar.
Yüzün tehlikeli üçgeni neresidir ve neden tehlikelidir?
Tehlikeli üçgen, burun kökü ile iki ağız köşesi arasında kalan alandır. Bu bölgenin venleri klasik öğretide kapaksız sayılır; kadavra çalışmaları v. facialis'te kapak bulmuştur ve asıl belirleyici, venlerin v. angularis üzerinden v. ophthalmica superior'a, oradan sinus cavernosus'a; ayrıca v. profunda faciei üzerinden plexus pterygoideus'a bağlanmasıdır. Üst dudak ya da burun çevresindeki bir enfeksiyon bu yolla kafa içine, sinus cavernosus'a taşınabilir; sınav bu zinciri v. angularis - v. ophthalmica superior - sinus cavernosus sırasıyla sorar.