Tiroid Anatomisi Nasıl Çalışılır? Yutkununca Yer Değiştiren Bezi Anlamak

  • Ana Sayfa
  • Blog
  • Tiroid Anatomisi Nasıl Çalışılır? Yutkununca Yer Değiştiren Bezi Anlamak
Tiroid Anatomisi Nasıl Çalışılır? Yutkununca Yer Değiştiren Bezi Anlamak

Boyun muayenesinde öğrencinin öğrendiği ilk manevra basittir: hastaya bir yudum su verilir, "yutkunun" denir ve boynun önündeki kitlenin yukarı çıkıp inişi izlenir. Yükseliyorsa kitle tiroid bezine aittir. Sonra ikinci manevra gelir: "dilinizi çıkarın." Orta hatta bu kez yükselen kitle tiroidin kendisi değil, bezin dil kökünden boyna inerken arkasında bıraktığı yolun kalıntısıdır. İki basit hareket, tiroid anatomisinin neredeyse tamamını içinde taşır: bezin neyle sarılı olduğunu, neye asılı olduğunu, nereden geldiğini ve hareket ederken arkasında hangi yapıların sabit kaldığını. Bu yazı tiroidi liste hâlinde değil, bu iki hareketten geriye doğru çözerek çalıştırır.

Tiroid anatomisi nedir, neyi kapsar?

Tiroid anatomisi, boynun ön bölgesinde larinks ve trakeanın önünde yerleşen glandula thyroidea'nın bölümlerini, kapsüllerini, arter-ven-lenf yapılarını, sinir komşuluklarını, arkasına gömülü paratiroid bezleri ve bezin embriyolojik iniş yolunu inceleyen konu başlığıdır. Bez, iki lateral lob ile bunları birleştiren isthmus'tan oluşur; yaklaşık C5 ile T1 omurları arasında uzanır ve isthmus trakeanın ikinci ile dördüncü halkaları önünde yer alır. Loblar yukarıda cartilago thyroidea'nın linea obliqua'sına kadar çıkar, aşağıda beşinci-altıncı trakea halkasına iner. Kişilerin bir kısmında isthmus'tan ya da sol lobun üst kenarından yukarı doğru uzanan bir lobus pyramidalis bulunur; bu yapı embriyolojik kökenin izidir ve yazının ilerisinde yeniden karşımıza çıkacaktır.

Sınıfta ilk derste hep aynı uyarıyı yaparım: "tiroid" sözcüğü TUS ve DUS sorularında iki ayrı yapıyı işaret edebilir. Cartilago thyroidea larinksin en büyük kıkırdağıdır ve bezle yalnız komşudur; kıkırdağı, eklemlerini ve kaslarını larinks anatomisi yazısında ayrı çalışın. Bu yazının konusu bezdir.

Tiroid yutkunmakla neden yukarı çıkar?

Tiroid bezi yutkunmakla yukarı çıkar, çünkü bezi saran fascia cervicalis'in lamina pretrachealis'i ve bezin arka yüzünü cartilago cricoidea ile üst trakea halkalarına bağlayan lig. thyroideum posterius (Berry bağı) bezi larinkse asar; yutkunmada larinks yükselince bez de onunla birlikte yükselir. Deri altındaki sıradan bir lenf düğümü ya da lipom larinkse bağlı olmadığı için yerinde kalır. Muayene manevrasının anatomik karşılığı tam olarak budur.

Bu cümleyi tam anlamak için bezi dıştan içe saran katmanları sırayla saymak gerekir. Deri ve platysma'nın altında fascia cervicalis'in lamina superficialis'i, onun altında infrahyoid kaslar gelir: önde m. sternohyoideus ve m. omohyoideus'un üst karnı, daha derinde doğrudan bezin üstüne oturan m. sternothyroideus. Bu son kas cartilago thyroidea'nın linea obliqua'sına yapıştığı için bezin yukarı doğru büyümesini sınırlar; büyüyen bez yukarı çıkamaz, aşağı ve arkaya, retrosternal alana kaçar. Kasların altında lamina pretrachealis gelir; cerrahlar buna yalancı ya da cerrahi kapsül der. Onun altında beze gerçekten yapışık olan, bez dokusuna bölmeler gönderen ince capsula fibrosa, yani gerçek kapsül vardır.

İki kapsül arasındaki gevşek aralık sınavın sevdiği yerdir. A. thyroidea superior ve inferior'un dalları, v. thyroidea media, paratiroid bezler ve arka-medialde n. laryngeus recurrens bu aralıkta ya da hemen dışında seyreder. "Tiroidektomide paratiroidler neden kapsül içi diseksiyonla korunur?" sorusunun cevabı, paratiroidlerin gerçek kapsülün dışında ama yalancı kapsülün içinde kaldığını bilen öğrenci için tek cümledir. Berry bağının hemen yanından geçen recurrens de aynı nedenle bu bağ ayrılırken risk altındadır.

Dil çıkarınca yükselen orta hat kitlesi tiroide ne anlatır?

Dil dışarı çıkarıldığında yukarı hareket eden orta hat boyun kisti tiroglossal kanal kistidir; bezin embriyolojik iniş yolunun kapanmamış bir parçasıdır. Tiroid, gelişimin başında dil tabanında foramen caecum'dan endodermal bir tomurcuk olarak belirir, hyoid kemiğin önünden ya da arkasından geçerek boyunda aşağı iner ve larinksin önünde son yerine yerleşir. Arkasında bıraktığı ductus thyroglossus normalde kapanır; alt ucu açık kalırsa lobus pyramidalis, ara bir bölümü açık kalırsa kist, iniş hiç olmazsa dil kökünde lingual tiroid ortaya çıkar. Kist dile bağlı yoldan geliştiği için dil hareketiyle yükselir; bez ise larinkse bağlı olduğu için yutkunmayla yükselir. İki manevranın ayırdığı şey iki farklı asılma noktasıdır. Foramen caecum'un dil tarafındaki hikâyesi dil anatomisi yazısında anlatıldı; burada bezin tarafına bakıyoruz.

Bezin içinde bir de yolcu vardır. Kalsitonin salgılayan parafolliküler C hücreleri tiroid tomurcuğundan gelmez; nöral krest kökenli hücrelerin yerleştiği ultimobranchial cisimden gelir ve dördüncü-beşinci yutak cebi bölgesinden beze katılır. "Tiroidin hangi hücresi endoderm kökenli değildir?" kalıbının cevabı bu hücrelerdir.

Paratiroid bezlerin kökeni ise ders anlatırken tahtaya büyük harfle "TERS" yazdığım yerdir. Üst paratiroidler dördüncü yutak cebinden, alt paratiroidler üçüncü yutak cebinden gelişir. Üçüncü cep timusu da verir; timus mediastene inerken alt paratiroidleri bir süre yanında sürükler ve bu yüzden alt paratiroidin yeri değişkendir, timus içinde ya da ön mediastende ektopik alt paratiroid görülebilir. Üst paratiroid kısa yol kat eder ve yerinde sadıktır. Öğrencinin aklında kalması gereken cümle şudur: yukarıdaki bez aşağıdaki cepten, aşağıdaki bez yukarıdaki cepten gelir.

Bez hareket ederken arkasında hangi yapılar sabit kalır?

Tiroid lobunun arka-medial yüzü, bezin en çok soru üreten yüzüdür: burada n. laryngeus recurrens, a. thyroidea inferior'un dalları, paratiroid bezler ve Zuckerkandl tüberkülü birbirine birkaç milimetre mesafede durur. Bezin komşularını önce kabaca yerleştirelim. Medialde larinks, trakea, farinks ve özofagus ile trakea-özofagus oluğunda seyreden recurrens; lateralde vagina carotica içindeki a. carotis communis, v. jugularis interna ve n. vagus; önde infrahyoid kaslar ve daha yüzeyde m. sternocleidomastoideus'un ön kenarı. Boyun üçgenleri içindeki bu yerleşimin geneli baş-boyun anatomisi yazısında çizildi.

N. laryngeus recurrens iki tarafta farklı yol izler. Sağ sinir a. subclavia'nın altından döner ve yukarı çıkarken trakea-özofagus oluğuna daha oblik, daha lateral bir açıyla yaklaşır; sol sinir arcus aortae'nin altından döner ve oluğa daha derinden, daha dikey girer. Bu yüzden sağ taraf diseksiyonunda sinir beklenenden lateralde bulunabilir. Sinirin yukarı seyri sırasında a. thyroidea inferior'un dallarıyla çaprazlaşması değişkendir: arterin önünden, arkasından ya da dalları arasından geçebilir; bu nedenle a. thyroidea inferior ana gövdeden değil, beze giren dallarında bağlanır. Sinirin lobun arka yüzünde en sabit işareti Zuckerkandl tüberkülüdür: lobun arka-lateral kenarından çıkan bu doku çıkıntısının medial-arkasından recurrens geçer. Tüberkülü bulan cerrah siniri bulur; tüberkülü bilen öğrenci de sınav sorusunu bulur. Sinirin larinkse girdikten sonraki lezyon tabloları, üst kutuptaki r. externus ile birlikte larinks yazısında ayrıntılı anlatıldığı için burada tekrarlanmadı; vagusun boyundaki yeri için kranial sinirler yazısına bakabilirsiniz.

Paratiroid bezler için de sinir referanstır. Üst paratiroid, recurrens ile a. thyroidea inferior'un çaprazlaştığı noktanın yaklaşık bir santimetre üstünde, cartilago cricoidea'nın alt kenarı düzeyinde, sinirin arka-lateralinde ve lobun arka yüzünde oturur. Alt paratiroid ise lobun alt kutbu yakınında, sinirin önünde ve daha yüzeyde, çoğu zaman timusun boyun uzantısıyla ilişkili bir yerde bulunur. Çapraz noktasının üstünde ve arkasında olan bez üst, altında ve önünde olan bez alt paratiroiddir. Her ikisinin kanlanması başlıca a. thyroidea inferior'dandır; üst bezin bazen a. thyroidea superior'un arka dalıyla da bağlantısı olur. Bu yüzden a. thyroidea inferior gövdeden bağlanırsa dört paratiroidin de kanlanması tehlikeye girer.

Tiroidin arkadan görünüşü: sinir, arter çaprazı ve paratiroid bezlerin yeriArkadan bakış şeması. Ortada trakea ve üstünde cartilago cricoidea, iki yanda tiroidin sağ ve sol lobu. Her lobun arka yüzünde n. laryngeus recurrens aşağıdan yukarı çıkar, a. thyroidea inferior lateralden gelerek sinirle çaprazlaşır. Çaprazın yaklaşık bir santimetre üstünde ve sinirin arkasında üst paratiroid, alt kutup yakınında ve sinirin önünde alt paratiroid işaretlenmiştir. Sağ lobda Zuckerkandl tüberkülü ve recurrensin onun arkasından geçişi, sol lobda Berry bağının cricoid ile trakea halkasına yapışması gösterilmiştir. Üst kutupta a. thyroidea superior ve yanında n. laryngeus superior ramus externus. Alt kenarda sinirin sağda oblik, solda dikey seyri notu ve kaynak satırı.Tiroidin arkası: bez hareket eder, bunlar yerinde kalırarkadan bakış · sağ lob şemanın SOLUNDA · çapraz noktası paratiroidlerin pusulasıcricoideatrakeaSAĞ LOBSOL LOBa. thyroidea inferiora. thyroidea inferiorn. laryngeus recurrens (sağ: oblik)n. laryngeus recurrens (sol: dikey)çaprazÜÜAAZuckerkandl tüberkülü →← Berry bağı: cricoid + 1.-2. halkaa. thyroidea sup.r. externusa. thyroidea sup.Ü = üst paratiroid: çaprazın ~1 cm ÜSTÜ, sinirin ARKASI, 4. yutak cebi · A = alt paratiroid: alt kutup, sinirin ÖNÜ, 3. yutak cebi (timusla iner)Recurrens a. thyroidea inferior'un önünden, arkasından ya da dalları arasından geçebilir → arter dallarında bağlanır · sağ sinir a. subclavia, sol sinir arcus aortae altından dönerKaynak: standart anatomi ders kitapları (Terminologia Anatomica) · Emirzeoğlu & Sancak, Tiroit bezi anatomisi, J Exp Clin Med 2012 (OMÜ, DergiPark)smtanatomi.com

Tiroidin damarları nasıl akılda kalır?

Tiroid bezi iki çift ana arterle beslenir: a. carotis externa'nın ilk dalı olan a. thyroidea superior üst kutba, a. subclavia'nın truncus thyrocervicalis'inden çıkan a. thyroidea inferior lobun arka yüzüne girer; kişilerin küçük bir kısmında çoğunlukla truncus brachiocephalicus'tan çıkan tek bir a. thyroidea ima trakeanın önünden yükselerek isthmus'a ulaşır. Arterlerin akılda kalması için her birini bir sinirle eşleştiririm: üst arterin yanında n. laryngeus superior'un r. externus'u, alt arterin dallarının arasında n. laryngeus recurrens seyreder. Üst kutupta arter beze yakın bağlanır ki r. externus korunsun; alt kutupta arter dallarında bağlanır ki hem recurrens hem paratiroid korunsun. A. thyroidea ima'nın önemi ise ameliyat masasında değil trakeostomi masasındadır: trakeanın önünde yükseldiği için orta hat kesisinde beklenmeyen kanamanın kaynağı olabilir.

Venler arterlerle simetrik değildir ve sınav bu asimetriyi sever. Üç çift ven vardır: v. thyroidea superior üst kutuptan, v. thyroidea media lobun lateral yüzünden çıkar ve ikisi de v. jugularis interna'ya dökülür; vv. thyroideae inferiores ise alt kutuptan çıkar ve trakeanın önünde plexus thyroideus impar'ı oluşturur. Bu alt venlerden sol olan sol v. brachiocephalica'ya, sağ olan v. cava superior'un başlangıcına yakın yerde sağ v. brachiocephalica'ya dökülür; iki ven bazen tek bir ortak gövdeyle açılır. V. thyroidea media'nın kendi arteri yoktur, kısadır ve lobu mediale çekerken kolayca kopar; tiroidektomide erken bağlanması bu yüzdendir. Alt venlerin üst mediastendeki dökülüş yeri için toraks anatomisi yazısındaki mediastinum superius tablosuna bakabilirsiniz.

Lenf akımı da yön bilgisiyle çalışılır. Üst bölüm ve isthmus'un lenfi cartilago cricoidea önündeki prelaringeal düğüme (klinikte Delphian düğümü) ve üst derin servikal düğümlere, alt bölümün lenfi pretrakeal ve paratrakeal düğümlere, oradan alt derin servikal ve mediastinal düğümlere gider. "Tiroidin lenfi ilk hangi düğüme drene olur?" sorusunda öğrenci paratrakeal grubu ve merkezi boyun kompartmanını söyleyebilmelidir.

Sinirleri iki cümlede toparlarım. Bezin salgı işlevi hormonal kontrol altındadır, sinirler damar çapını düzenler: sempatik lifler ganglion cervicale superius, medium ve inferius'tan gelir ve arterlerin çevresinde beze ulaşır; parasempatik lifler n. vagus'un laringeal dallarıyla gelir. Sınav bu bilgiyi doğrudan sormaz, ama "tiroide sempatik lifler nereden gelir?" şeklinde ganglion sorusu olarak sorar.

TUS, DUS ve kurul sınavı tiroidi hangi kalıplarla sorar?

Tiroid soruları büyük çoğunlukla bezin kendisini değil komşuluklarını sorar: hangi sinir hangi arterle birlikte seyreder, hangi paratiroid hangi cepten gelir, hangi yapı yutkunmakla hareket eder. Yıllar içinde sınıflarımda gördüğüm kalıpları sıralıyorum; hiçbiri belirli bir sınav sorusunun kopyası değildir, öğrencinin kendi soru bankasında tanıyacağı tiplerdir.

  • Arter-sinir eşleşmesi: "A. thyroidea superior bağlanırken korunması gereken sinir hangisidir?" ya da tersi, "a. thyroidea inferior'un dalları arasından geçen sinir." Cevap her zaman bir arter-sinir çiftidir.
  • Ters köken: "Alt paratiroid bezler hangi yutak cebinden gelişir?" Üçüncü cep; ve aynı cepten timusun geldiğini bilen öğrenci "ektopik paratiroid en sık nerede aranır" sorusunu da çözer.
  • Kapsül ayrımı: "Paratiroidler tiroidin hangi kapsülünün içindedir?" Gerçek kapsülün dışında, lamina pretrachealis'in içinde.
  • Orta hat kitlesi: "Dil dışarı çıkarılınca yukarı hareket eden orta hat kitlesi" ya da "yutkunmakla hareket eden kitle" ifadesiyle tiroglossal kist ile tiroid nodülünü ayırtan soru.
  • Asimetrik ven: "Tiroid venlerinden hangisi v. brachiocephalica'ya dökülür?" Alt venler; diğer ikisi v. jugularis interna'ya.
  • Trakeostomi kanaması: "Orta hat kesisinde trakea önünde karşılaşılabilecek arter" ya da "plexus thyroideus impar" ifadesiyle isthmus altındaki alan.
  • DUS'a özgü: DUS baş-boyun sorularında tiroid, boyun üçgenleri ve infrahyoid kaslarla birlikte gelir; "m. sternothyroideus'un yapışma yeri" ya da "trigonum caroticum'un içeriği" sorusunun içine bir tiroid damarı yerleştirilir. DUS için baş-boyun anatomisi paketinde bu bölge boyun kasları ve damarlarıyla birlikte anlatılır.

Kurul ve vize sınavlarında ise soru daha çok tanımlayıcıdır: bezin seviyesi, isthmus'un trakea halkalarıyla ilişkisi, lobus pyramidalis'in kökeni, arter ve venlerin kaynak-dökülüş listesi. Birinci-ikinci sınıf öğrencisi için komite ve vize paketleri bu düzeyi hedefler; TUS adayı ise yukarıdaki çift-eşleme mantığını TUS paketinde boyun bölgesinin bütünüyle birlikte çalışır.

Tiroid anatomisi pdf ve ders notu arayan öğrenci nerede yanılır?

Tiroid anatomisi için PDF arayan öğrencinin karşısına çoğunlukla cerrahi ders notları ya da hormon fizyolojisiyle karışık slaytlar çıkar; anatomi sınavı ise bezden çok komşuluğunu sorduğu için bu kaynaklar sınav sorusunu kurmaya yetmez. Açık erişimli iyi bir Türkçe derleme olarak Ondokuz Mayıs Üniversitesi anatomi anabilim dalının tiroit bezi anatomisi makalesini okuyabilirsiniz; Türk Cerrahi Derneği'nin tiroid anatomisi sayfası ise cerrah gözüyle yazılmıştır ve kapsül-sinir ilişkisini iyi anlatır. Her iki kaynakta da kendinize aynı soruyu sorun: bu bilgi bezin neresinde, hangi sabit yapının yanında duruyor? Yeri söyleyemediğiniz bilgi sınavda elinizden kayar.

Peki bu konu bir haftada nasıl bitirilir? İlk gün boyun maketinde ya da atlasta katmanları dıştan içe sayın ve iki kapsülü elinizle ayırt edin. İkinci gün yukarıdaki arkadan görünüş şemasını bakmadan çizin; çapraz noktasını koyup paratiroidleri ona göre yerleştirin. Üçüncü gün üç arter, üç ven ve dökülüş yerlerini, her arterin yanına sinirini yazarak çalışma kartına alın. Dördüncü gün embriyolojiyi tek çizgide anlatın: foramen caecum'dan boyna inen bez, üçüncü ve dördüncü cepten gelen paratiroidler, ultimobranchial cisimden gelen C hücreleri. Beşinci gün soru bankasında yalnızca tiroid ve boyun sorularını çözüp yanlışlarınızı yukarıdaki kalıp listesiyle eşleştirin.

Tiroidi bu düzenle çalışan öğrenci, "bez yutkunmakla neden hareket eder" sorusuna kapsül ve bağ adıyla, "alt paratiroid nerede" sorusuna sinir ve arter referansıyla cevap verir. Boyun bölgesinin tahtada nasıl katman katman kurulduğunu görmek isterseniz ücretsiz demo paketi bu anlatımın örneğini içerir; DUS adayları için aynı bölge DUS paketinde baş-boyun ağırlığıyla işlenir.

Sık Sorulan Sorular

Tiroid bezini hangi arterler besler?

Tiroid bezi, a. carotis externa'nın ilk dalı olan a. thyroidea superior ile a. subclavia'nın truncus thyrocervicalis'inden çıkan a. thyroidea inferior tarafından beslenir; kişilerin küçük bir kısmında çoğunlukla truncus brachiocephalicus'tan çıkan a. thyroidea ima trakeanın önünden isthmus'a ulaşır. Üst arterin yanında n. laryngeus superior'un r. externus'u, alt arterin dalları arasında n. laryngeus recurrens seyreder; bu iki arter-sinir çifti tiroid sorularının en sık kalıbıdır.

Paratiroid bezler nerede bulunur ve nereden gelişir?

Dört paratiroid bez tiroid loblarının arka yüzünde, gerçek kapsülün dışında ve lamina pretrachealis'in içinde yer alır. Üst paratiroid, n. laryngeus recurrens ile a. thyroidea inferior'un çaprazlaştığı noktanın yaklaşık bir santimetre üstünde ve sinirin arkasında, alt paratiroid lobun alt kutbu yakınında ve sinirin önünde bulunur. Köken terstir: üst bezler dördüncü, alt bezler üçüncü yutak cebinden gelişir; üçüncü cep timusu da verdiği için alt paratiroid mediastene kadar inebilir. Kanlanmaları başlıca a. thyroidea inferior'dandır.

Tiroid yutkunmakla neden hareket eder?

Tiroid bezi, fascia cervicalis'in lamina pretrachealis'i ve bezi cartilago cricoidea ile üst trakea halkalarına bağlayan Berry bağı aracılığıyla larinkse asılıdır. Yutkunma sırasında larinks yükselince bez de onunla birlikte yukarı çıkar. Larinkse bağlı olmayan lenf düğümü ya da lipom yerinde kalır; dile bağlı tiroglossal kanal kisti ise dil dışarı çıkarılınca yükselir.

A. thyroidea ima nedir?

A. thyroidea ima, tiroide giden ana arterlere ek olarak kişilerin küçük bir kısmında bulunan, çoğunlukla truncus brachiocephalicus'tan çıkan ve trakeanın ön yüzünde yükselerek isthmus'a ulaşan tek bir arterdir. Trakeanın önünde seyrettiği için trakeostomi ve isthmus cerrahisinde orta hat kesisinde beklenmeyen kanamanın kaynağı olabilir; sınavda "trakeanın önünde yükselen arter" ifadesiyle tanınır.


Yayın tarihi: · Son güncelleme: