Larinks Anatomisi Nasıl Çalışılır? Ses Masasının Dört Düğmesi ve İki Kablosu

  • Ana Sayfa
  • Blog
  • Larinks Anatomisi Nasıl Çalışılır? Ses Masasının Dört Düğmesi ve İki Kablosu
Larinks Anatomisi Nasıl Çalışılır? Ses Masasının Dört Düğmesi ve İki Kablosu

DUS grubuyla larinks dersine bir tiroid ameliyatı fotoğrafıyla başlarım. Fotoğrafta cerrah bezin üst kutbunu bağlamak üzeredir. "Bu düğümü bir milimetre yukarıdan atarsa hasta ameliyattan hangi şikâyetle çıkar?" diye sorarım. Sınıf hep aynı cevabı verir: "Sesi kısılır." Yanlış değil ama eksik. Üst kutupta tehlikedeki sinir n. laryngeus recurrens değil, n. laryngeus superior'un r. externus'udur; hasta konuşur, yalnızca sesini yükseltemez, şarkı söyleyemez. Alt kutupta düğüm bir milimetre kayarsa cevap değişir: bu kez recurrens gider, ses kısılır. İki kutup, iki sinir, iki ayrı şikâyet. Larinksi çalışırken kıkırdak listesi ezberleyen öğrenci bu soruda takılır; larinksi bir ses masası olarak düşünen öğrenci ise "hangi düğme, hangi kablo" diye sorar ve doğru cevabı bulur. Bu yazıda o masayı kuracağız: kıkırdaktan bir kasa, dört ayar düğmesi, iki kablo ve altında bir kat planı.

Baş-boyun yazısında boyun üçgenlerini ve lenf bölgelerini, kranial sinirler yazısında n. vagus'un kafatasından çıkışını, toraks ve kalp yazılarında sol recurrens'in arcus aortae altındaki dönüşünü anlattım. Onları tekrar etmeyeceğim; burada larinks kendi başına masaya yatıyor.

Larinks anatomisi nedir, neyi kapsar?

Larinks anatomisi, hyoid kemiğin altında, C3 ile C6 omurları düzeyinde farinks ile trakea arasına yerleşmiş gırtlağın dokuz kıkırdağını, bu kıkırdakları birbirine bağlayan eklem ve zarları, üzerlerinde çalışan intrinsik ve ekstrinsik kasları, hepsini yöneten iki n. vagus dalını, mukozayla döşeli boşluklarını, damar ve lenf yollarını inceleyen baş-boyun anatomisi alt başlığıdır. Larinks iki iş yapar: hava yolunu korur ve ses üretir. Sınav bu iki işi tek organda birleştirir; "hava yolunu koruyan refleksin duyusal siniri" de, "ses perdesini yükselten kas" da aynı sayfadan sorulur. Bu yüzden larinksi liste değil sistem olarak çalışmak gerekir: kasa, düğmeler, kablolar, kat planı.

Kasa: Dokuz kıkırdak, iki eklem, iki zar

Larinksin dokuz kıkırdağının üçü tek, üçü çifttir. Tek olanlar cartilago thyroidea, cartilago cricoidea ve cartilago epiglottica; çift olanlar cartilago arytenoidea, cartilago corniculata ve cartilago cuneiformis'tir. Thyroid, cricoid ve arytenoid gövdesi hyalin kıkırdaktır ve yaşla kemikleşir; epiglottis, corniculata, cuneiformis ile arytenoid'in processus vocalis'i ve tepesi elastik kıkırdaktır ve kemikleşmez. Sınav "tek mi çift mi" ve "hyalin mi elastik mi" diye iki ayrı liste sorar; ikisini aynı tabloda tutun.

Kasanın tabanı cartilago cricoidea'dır. Hava yolunun baştan sona tek tam halkasıdır; önde ince bir yay, arkada geniş bir lamina taşır, yani bir mühür yüzüğü gibi durur. Alt kenarı C6 düzeyindedir ve larinks orada trakeaya dönüşür. Küçük çocukta hava yolunun en dar yeri bu halkadır, erişkinde ise en dar yer yukarı, ses tellerinin arasına çıkar; bu farkı kat planında yeniden göreceğiz.

Kasanın ön duvarı cartilago thyroidea'dır. İki laminası önde birleşir; birleşme açısı erkekte yaklaşık dik, kadında daha geniştir. Açı dar olunca ön çıkıntı, prominentia laryngea, belirginleşir ve ses telleri uzar; erkek sesinin kalınlığının anatomik gerekçesi budur. Laminanın dış yüzündeki linea obliqua üç kasın yapışma çizgisidir: m. sternothyroideus aşağıdan gelir, m. thyrohyoideus yukarı çıkar, m. constrictor pharyngis inferior arkaya sarılır. Cornu superius lig. thyrohyoideum laterale ile hyoide, cornu inferius ise art. cricothyroidea ile cricoid'e bağlanır. Bu eklem ilk ayar düğmesinin menteşesidir: thyroid öne eğildiğinde lig. vocale gerilir.

Kasanın arkasında, cricoid laminasının üst kenarına oturan iki cartilago arytenoidea vardır. Piramit biçimlidir, iki çıkıntısı iki sınav sorusudur: öne bakan processus vocalis'e lig. vocale, dışa bakan processus muscularis'e açan ve kapatan kaslar yapışır. Art. cricoarytenoidea hem döner hem kayar; dönme ses tellerini açıp kapar, kayma rima'nın genişliğini değiştirir. Tepesine cartilago corniculata oturur; cartilago cuneiformis ise plica aryepiglottica'nın içinde serbest durur ve hiçbir eklem yapmaz. "Eklem yapmayan larinks kıkırdağı" sorusunun cevabı budur.

Zarlar iki katmandır. Dış katman membrana thyrohyoidea larinksi hyoide asar; orta hatta lig. thyrohyoideum medianum, yanlarda içinde cartilago triticea taşıyan lig. thyrohyoideum laterale olarak kalınlaşır. Bu zarı iki yapı deler: n. laryngeus internus ve a. laryngea superior. Bu delik ikinci kablonun giriş kapısıdır, aklınızda tutun. İç katman membrana fibroelastica laryngis'tir ve mukozanın altında iki parça hâlinde durur. Üst parça membrana quadrangularis'tir; üst serbest kenarı plica aryepiglottica, alt serbest kenarı lig. vestibulare, yani yalancı ses telinin iskeletidir. Alt parça conus elasticus'tur; önde orta hatta lig. cricothyroideum medianum olarak kalınlaşır, üst serbest kenarı thyroid açısından processus vocalis'e uzanan lig. vocale, yani gerçek ses telinin iskeletidir. Sınavın sevdiği eşleme şudur: quadrangularis yukarıda, vestibulare'yi yapar; conus aşağıda, vocale'yi yapar. Acil hava yolu için orta hatta kesilen yapı da conus'un ön kalınlaşması, lig. cricothyroideum medianum'dur; thyroid ile cricoid arasında, ses tellerinin altında kalır ve önünden küçük a. cricothyroidea geçer.

Dört düğme: Larinks kasları nelerdir, hangisi ne yapar?

Larinksin intrinsik kasları, kıkırdaklar arasında kalıp ses tellerini ve larinks girişini hareket ettiren kaslardır; ekstrinsik kaslar ise larinksi bütün olarak yukarı ya da aşağı taşır. İntrinsik kasları liste olarak değil dört düğme olarak çalışın: açan, kapatan, geren, gevşeten. Her düğmenin bir kası ya da kas grubu, her grubun bir siniri vardır ve sınav bu üçlüyü aynı soruda ister.

Birinci düğme, "aç": m. cricoarytenoideus posterior. Cricoid laminasının arkasından processus muscularis'e uzanır, arytenoid'i dışa döndürür, processus vocalis'ler birbirinden uzaklaşır, rima glottidis açılır. Larinksin tek abduktörüdür; bu yüzden "güvenlik kası" denir. Sınıfa şöyle ezberletirim: arkadaki açar, yandaki kapar. Bu kas iki taraflı felç olursa ses telleri orta hatta kalır ve hava yolu daralır; tek taraflı felçte ise ses kısılır ama nefes alınır. Bilateral recurrens lezyonunun neden ses değil nefes sorunu olduğu bu düğmenin tekliğinde saklıdır.

İkinci düğme, "kapa": m. cricoarytenoideus lateralis ile m. arytenoideus transversus ve obliquus. Lateralis cricoid yayından processus muscularis'e gelir ve arytenoid'i içe döndürür; posterior'un tam karşıtıdır. Transversus iki arytenoid'i arkadan birbirine çeker ve rima'nın arka, kıkırdaklı bölümünü kapatır; larinksin tek çift olmayan intrinsik kasıdır, sınav bunu sever. Obliquus çaprazlayarak yukarı devam eder, plica aryepiglottica'nın içinde m. aryepiglotticus adını alır ve larinks girişini bir kese ağzı gibi büzer. Yutkunurken, ıkınırken, ağır kaldırırken bu düğme çalışır.

Üçüncü düğme, "ger": m. cricothyroideus. Cricoid yayından thyroid laminasının alt kenarına ve cornu inferius'a uzanır; kasılınca thyroid'i öne eğer ya da cricoid'i arkaya kaldırır, iki hâlde de ön yapışma noktası ile processus vocalis arasındaki mesafe uzar, lig. vocale gerilir ve ses perdesi yükselir. Larinksin dış yüzünde durur; bu yüzden hem tek "dış" intrinsik kas hem de sinirini diğerlerinden ayrı alan kastır. Şarkıcının, tiz ses veren konuşmacının kasıdır.

Dördüncü düğme, "gevşet": m. thyroarytenoideus ve onun iç demeti m. vocalis. Thyroid açısından arytenoid'e uzanır; kasılınca arytenoid'i öne çeker, lig. vocale kısalır ve gevşer, perde düşer. M. vocalis lig. vocale'nin hemen yanında yatar ve telin yalnız bir bölümünü gererek ince ayar yapar. Thyroarytenoideus'un dış lifleri m. thyroepiglotticus olarak epiglottise ulaşır ve girişi genişletir; aryepiglotticus'un karşıtıdır.

Ekstrinsik kasları iki kelimeyle bitirin: kaldıranlar ve indirenler. Larinksi yukarı taşıyanlar suprahyoid kaslar ile m. thyrohyoideus ve m. stylopharyngeus'tur; indirenler infrahyoid kaslardan m. sternothyroideus ve m. sternohyoideus'tur. Yutkunurken larinksin yukarı fırlayıp epiglottisin arkaya yatması ilk grubun, konuşma sonunda eski yerine inmesi ikinci grubun işidir.

İki kablo: N. laryngeus superior ve recurrens hangi düğmeyi çalıştırır?

Larinksin bütün kasları ve bütün mukozası n. vagus'tan gelen iki sinirle çalışır: n. laryngeus superior ve n. laryngeus recurrens. Aralarındaki paylaşım tek cümleye sığar ve sınavın en sık sorduğu cümledir: n. laryngeus superior'un r. externus'u yalnız m. cricothyroideus'u, r. internus'u ses tellerinin üstündeki mukozayı alır; n. laryngeus recurrens geri kalan bütün intrinsik kasları ve ses tellerinin altındaki mukozayı alır. Yani "ger" düğmesi üst kabloya, diğer üç düğme alt kabloya bağlıdır; duyu ise ses teli düzeyinde ikiye bölünür.

Üst kablo. N. laryngeus superior vagusun ganglion inferius'undan ayrılır, a. carotis interna'nın iç yanından aşağı iner ve cornu majus düzeyinde ikiye ayrılır. R. internus a. laryngea superior ile birlikte membrana thyrohyoidea'yı deler, recessus piriformis'in mukozası altında bir kabartı yaparak ilerler ve epiglottisten ses tellerine kadar bütün mukozayı, ayrıca bu bölgenin bezlerini alır. Bu kabartı klasik bir sorudur: recessus piriformis'e takılan balık kılçığı çıkarılırken mukoza altındaki bu sinir zedelenirse hasta supraglottik bölgesindeki yabancı cismi hissedemez, öksürük refleksinin duyusal ayağı düşer, aspirasyon riski artar. R. externus ise m. constrictor pharyngis inferior'un yüzeyinde, a. thyroidea superior'un hemen arkasında ve iç yanında iner, m. cricothyroideus'a girer. Tiroid cerrahisinde üst kutup damarları bağlanırken bir milimetre yukarı çıkılırsa kaybolan sinir budur; hastanın sesi kısılmaz, yalnızca yükselmez ve monotonlaşır. Dersin başındaki fotoğrafın cevabı burada.

Alt kablo. N. laryngeus recurrens iki yanda farklı yerden döner: sağda a. subclavia dextra'nın, solda arcus aortae'nin altından. Sol taraftaki dönüşü toraks ve kalp yazılarında verdim, tekrar etmiyorum; sınıfa yalnız şu kısaltmayı bırakırım: sağ subclavia, sol arcus. Sinir iki yanda da sulcus tracheoesophagealis'te, trakea ile özofagus arasındaki olukta yükselir, a. thyroidea inferior'un dallarıyla değişken biçimde çaprazlaşır, m. constrictor pharyngis inferior'un alt kenarının altından ve art. cricothyroidea'nın arkasından larinkse girer. Larinkse girdikten sonra adı n. laryngeus inferior olur. Bu yol üç sınav sorusu doğurur. Birincisi, tiroid cerrahisinin alt kutbu: a. thyroidea inferior'un dalları bağlanırken sinir damarın önünde, arkasında ya da dalları arasında olabileceği için cerrah damarı beze yakın, tek tek bağlar. İkincisi, sol sinirin toraks içindeki uzun yolu: mediastinumdaki bir kitle ya da genişlemiş sol atrium sol recurrens'i sıkıştırıp ses kısıklığı yapabilir, sağ sinir boyunda döndüğü için bu yakınmayı yalnız boyun patolojileri verir. Üçüncüsü, varyasyon: a. subclavia dextra aortadan son dal olarak çıkıp özofagus arkasından geçtiğinde, a. lusoria dediğimiz durumda, sağ recurrens dönmez, vagustan doğrudan larinkse gider; cerrah alışılmış olukta sinir aradığında bulamaz.

İki kablonun arkada, arytenoid'in yanında birbirine küçük bir dal uzattığını da bilin: r. internus ile n. laryngeus inferior arasındaki Galen anastomozu. Sınavda seyrek, viva'da sık sorulur.

Lezyon tablosunu tek satıra indirin. Tek taraflı recurrens: ses kısıklığı, tel paramedian durur. İki taraflı recurrens: teller orta hatta, nefes darlığı, acil hava yolu. R. externus: ses yükselmez. R. internus: supraglottik duyu kaybı, aspirasyon. Tedavisi bizim konumuz değil; sınav yalnız hangi sinirin hangi tabloyu verdiğini sorar.

Larinks ses masası: kıkırdak kasa, dört kas düğmesi ve iki sinir kablosuŞematik ses masası. Ortada kıkırdak kasa (thyroid önde, cricoid altta, arytenoid arkada). Üstte dört düğme: aç (m. cricoarytenoideus posterior), kapa (m. cricoarytenoideus lateralis ve arytenoideus), ger (m. cricothyroideus), gevşet (m. thyroarytenoideus ve vocalis). Soldan gelen üst kablo n. laryngeus superior: r. externus yalnız ger düğmesine, r. internus ses teli üstü duyuya. Sağdan gelen alt kablo n. laryngeus recurrens: aç, kapa ve gevşet düğmelerine ve ses teli altı duyuya. Ortadaki kesikli çizgi plica vocalis düzeyindeki duyu sınırıdır.Larinks ses masası: kasa, dört düğme, iki kabloKırmızı kablo: n. laryngeus superior · Gri-mavi kablo: n. laryngeus recurrens · Kesikli çizgi: plica vocalis düzeyinde duyu sınırıKASA: thyroid önde · cricoid altta · arytenoid arkada · conus elasticus ve quadrangularis içteAÇtek abduktorm. cricoarytenoideusposteriorKAPAadduktörlercricoarytenoideus lat.arytenoideus tr./obl.GERperde yükselirm. cricothyroideustek dış intrinsik kasGEVŞETperde düşerm. thyroarytenoideusm. vocalisplica vocalis düzeyiüstü duyu: r. internus (recessus piriformis altından girer)altı duyu: n. laryngeus recurrens (inferior)acil hava yolu: lig. cricothyroideum medianum (thyroid–cricoid arası, tellerin altı)n. laryngeus superiorr. externus → GERr. internus → üst duyun. laryngeus recurrenssağ: a. subclavia altından · sol: arcus aortae altındanAÇ + KAPA + GEVŞET + alt duyuKural: "ger" üst kabloda, diğer üç düğme alt kabloda; duyu ses teli düzeyinde ikiye bölünürKaynak: standart anatomi ders kitapları; şematik, ölçekli değildirsmtanatomi.com

Kat planı: Larinksin boşlukları, en dar yeri ve lenfi

Larinksin iç boşluğu, aditus laryngis'ten cricoid'in alt kenarına kadar üç kata bölünür: vestibulum, ventriculus düzeyi ve cavitas infraglottica. Katları ayıran iki çift kıvrım vardır; üstteki plica vestibularis yalancı ses teli, alttaki plica vocalis gerçek ses telidir. Kat planını bilmek üç soruyu birden çözer: en dar yer neresi, lenf nereye gider, hangi kat hangi sinirin duyusudur.

Giriş, aditus laryngis, öne doğru eğik bir kapıdır; önde epiglottis, yanlarda plicae aryepiglotticae, arkada incisura interarytenoidea sınırlar. Kapının dışında, iki yanda, farinksin recessus piriformis'leri durur; yutulan sıvı larinksin içine değil, bu iki oluktan özofagusa akar. R. internus'un mukoza altı kabartısı da bu oluğun duvarındadır; farinks ile larinksin buluştuğu yer budur.

Birinci kat vestibulum, aditustan plica vestibularis'e kadar iner. İkinci kat plica vestibularis ile plica vocalis arasındaki dar yarık, ventriculus laryngis'tir; öne ve yukarı doğru sacculus adlı kör bir cep uzatır, cebin bezleri ses tellerini yağlar. Plica vocalis'ler arasındaki açıklık rima glottidis'tir; ön yaklaşık beşte üçü zarlı bölüm, pars intermembranacea, arka yaklaşık beşte ikisi arytenoid'lerin processus vocalis'leri arasındaki kıkırdaklı bölüm, pars intercartilaginea'dır. Sesi zarlı bölüm üretir; solunumda ise kıkırdaklı bölüm üçgen gibi açılır. Erişkin larinksin en dar yeri bu yarıktır. Üçüncü kat cavitas infraglottica, ses tellerinden cricoid'in alt kenarına kadar iner ve trakeaya açılır.

En dar yer sorusunun iki cevabı vardır ve sınav yaşa göre sorar. Erişkinde rima glottidis; küçük çocukta ise cricoid halkası, çünkü çocukta larinks huni gibidir ve tek tam halka olan cricoid en dar noktadır. Çocukta larinks aynı zamanda daha yüksektedir; yenidoğanda epiglottis yumuşak damağa ulaşır, bebek emerken burnundan nefes almaya devam eder. Larinks büyümeyle aşağı iner, ergenlikte erkekte thyroid açısı daralıp ses telleri uzar ve ses kalınlaşır.

Lenf, kat planına göre bölünür. Ses tellerinin üstü membrana thyrohyoidea'yı a. laryngea superior ile birlikte geçip üst derin servikal düğümlere; altı lig. cricothyroideum medianum'un önündeki prelaringeal düğüm, paratrakeal düğümler ve alt derin servikal düğümlere akar. Ses tellerinin kendisi lenfatik damardan neredeyse yoksundur; bu yüzden ses teline sınırlı bir kitle geç yayılır ve erken ses kısıklığı yaptığı için erken fark edilir. Sınav bunu "larinksin lenfatik açıdan fakir bölgesi" diye sorar; ötesi bizim konumuz değil.

Damarlar iki kabloyu izler: a. laryngea superior a. thyroidea superior'dan gelir ve r. internus ile birlikte zarı deler; a. laryngea inferior a. thyroidea inferior'dan, yani truncus thyrocervicalis'ten gelir ve recurrens ile birlikte girer. Venler aynı yolu geri döner; üsttekiler v. thyroidea superior üzerinden v. jugularis interna'ya, alttakiler v. thyroidea inferior üzerinden v. brachiocephalica'ya açılır. Her sinirin yanında bir arter, her arterin kaynağında bir tiroid damarı: kabloyu bilen damarı da bilir.

Seviye cetveli: Larinks anatomisi BT kesitinde nasıl okunur?

Larinks erişkinde C3-C6 omurları düzeyinde durur ve üç kemik-kıkırdak işareti üç omura oturur: hyoid C3, incisura thyroidea superior C4, cricoid'in alt kenarı C6. Bilgisayarlı tomografi kesitinde ya da boyun muayenesinde bu üç işaret bulunduğunda larinksin bütün katları yerine oturur; sınav ise cetveli "hangi düzeyde neler buluşur" diye sorar.

C4, thyroid kıkırdağın üst kenarıdır; a. carotis communis aynı düzeyde ikiye ayrılır. Baş-boyun yazısındaki trigonum caroticum bu düzeye oturur. C6 ise boynun en kalabalık düzeyidir: larinks trakeaya, farinks özofagusa dönüşür; a. thyroidea inferior içe doğru çaprazlar; ganglion cervicale medium bu çaprazın üstünde durur; m. omohyoideus'un ara tendonu boynu keser; C6 transvers çıkıntısındaki tuberculum caroticum a. carotis communis'in kemiğe bastırılabildiği yerdir. Tek düzey, altı yapı. Sınıfa "altıda altı" diye ezberletirim.

Kesitte kıkırdak kemikleşmesi de okunur. Thyroid ve cricoid yaş ilerledikçe kemikleşir; genç erişkinde kıkırdak, yaşlıda kemik yoğunluğunda görünür. Epiglottis elastik olduğu için hiç kemikleşmez; yaşlı hastanın kesitinde tek başına kıkırdak yoğunluğunda kalan yapı odur.

Larinks anatomisi ve fizyolojisi: Nefesten sese dört hareket

Larinks sesi, kapalı ses telleri arasından geçen havanın telleri titreştirmesiyle üretir; bu titreşimin perdesini ses telinin gerginliği, şiddetini havanın basıncı, rengini ise farinks, ağız ve burun boşlukları belirler. Fizyolojiyi dört düğmeyle okuyun, ezber gerekmez.

Sessiz solunumda "aç" düğmesi tek başına çalışır; m. cricoarytenoideus posterior teller arasını üçgen tutar, hava geçer, ses çıkmaz. Konuşmaya başlarken "kapa" düğmesi devreye girer; teller orta hatta buluşur, altında subglottik basınç birikir, basınç telleri aralar, hava çıkarken teller kendi esnekliğiyle yeniden kapanır ve bu açılıp kapanma saniyede yüzlerce kez tekrarlanır. Tiz ses için "ger" düğmesi m. cricothyroideus teli uzatır ve inceltir; pes ses için "gevşet" düğmesi m. thyroarytenoideus teli kısaltır ve kalınlaştırır. Fısıltı ise tellerin zarlı bölümünün kapanıp kıkırdaklı bölümünün açık kalmasıdır; hava arka üçgenden sürtünerek geçer, tel titreşmez.

Yutkunma ve ıkınma larinksin ses dışı işleridir. Yutkunurken ekstrinsik kaslar larinksi yukarı çeker, epiglottis geriye yatar, aryepiglotticus girişi büzer, teller kapanır; lokma iki yandan recessus piriformis'lere akar. Ağır kaldırırken ya da ıkınırken teller sıkıca kapanır, göğüs içi basınç yükselir ve gövde sabitlenir; larinksin bu görevi kaybolduğunda kol gücü de düşer. Bu paragraf DUS ve fakülte fizyoloji sorularının anatomi ayağıdır; "yutma sırasında larinks girişini kapatan kas" ya da "ıkınmada glottisi kapatan sinir" sorusu buradan çıkar.

Embriyoloji: Kablolar neden farklı yerden döner?

Larinksin kıkırdakları ve kasları 4. ve 6. faringeal ark mezenşiminden gelişir; iç yüzünü döşeyen epitel ise ön bağırsağın ön duvarından çıkan sulcus laryngotrachealis'in endodermidir. Sinir paylaşımı bu ark kökeniyle açıklanır: 4. arkın siniri n. laryngeus superior, kası m. cricothyroideus'tur; 6. arkın siniri n. laryngeus recurrens, kasları diğer bütün intrinsik kaslardır. "Neden yalnız cricothyroideus üst kablodan çalışır" sorusunun cevabı ark tablosudur, ezber değil.

Recurrens'in iki yanda farklı yerden dönmesi de aynı tablodan okunur. Sinir başlangıçta 6. arkın arterinin altından geçer. Sağda 6. arkın distal bölümü kaybolduğu için sinir yukarı, 4. ark arterinin türevi olan a. subclavia dextra'nın altına kadar çekilir; solda 6. arkın distal bölümü ductus arteriosus olarak kalır ve doğumdan sonra lig. arteriosum'a dönüşür, sinir bu bağın yanında, arcus aortae'nin altında takılı kalır. Kalp yazısında fetal dolaşım kalıntıları arasında andığım lig. arteriosum'un sinirle ilişkisi budur. A. lusoria'da sağ 4. ark arteri kaybolup subclavia dorsal aortadan çıkınca sinirin takılacağı damar kalmaz; sağ non-recurrent sinirin embriyolojik gerekçesi de burada.

Epiglottis ayrı bir kaynaktan, 3. ve 4. arkların arasındaki hipofaringeal kabartıdan gelir; dil yazısında dilin arka bölümüyle birlikte anlattım. Larinks epiteli bir süre lümeni tıkayacak kadar çoğalır, sonra yeniden kanallaşır; ventriculus laryngis bu kanallaşma sırasında açılan iki yan cep olarak doğar. Kanallaşma tam olmazsa teller arasında ince bir perde kalır; ötesi bizim konumuz değil, mekanizma yeter.

TUS, DUS ve kurul sınavı larinksi hangi kalıplarla sorar?

Larinks TUS'ta baş-boyun ve solunum sistemi başlıklarının kesişiminde, DUS'ta baş-boyun ağırlığının içinde, tıp fakültesinde solunum-dolaşım kurulunda, diş hekimliğinde baş-boyun ve nöroanatomi derslerinde sorulur. Soruların çoğu dört kalıba oturur; her kalıbı ses masasının bir parçasıyla eşleyin.

  1. Kas-işlev-sinir eşlemesi. "Rima glottidis'i açan kas", "tek çift olmayan intrinsik kas", "n. laryngeus recurrens'in innerve etmediği kas", "ses perdesini yükselten kas". Cevap dört düğmede: posterior açar, transversus tektir, cricothyroideus üst kablodadır ve gerer.
  2. Sinir seyri ve lezyon. "Membrana thyrohyoidea'yı delen sinir", "recessus piriformis altındaki sinir", "a. subclavia dextra altından dönen sinir", "iki taraflı lezyonunda solunum sıkıntısı yapan sinir", "üst kutup bağlanırken zedelenen sinir". Cevap iki kabloda.
  3. Kıkırdak ve zar. "Tam halka olan kıkırdak", "eklem yapmayan kıkırdak", "elastik kıkırdaklar", "lig. vocale hangi zarın serbest kenarıdır", "acil hava yolunda kesilen bağ". Cevap kasada.
  4. Seviye ve kat. "Cricoid hangi omur düzeyindedir", "erişkin ve çocukta en dar yer", "ses tellerinin altındaki bölgenin lenfi", "C6 düzeyinde buluşan yapılar". Cevap kat planı ve seviye cetvelinde.

DUS adayına ayrı bir not: baş-boyun soruları larinksi çoğu zaman tiroid ve boyun üçgenleri üzerinden getirir; a. thyroidea superior ile r. externus, a. thyroidea inferior ile recurrens ilişkisi DUS için de kalıptır. DUS için baş-boyun anatomisi paketinde larinks bu ilişkilerle birlikte, boyun bölümünün içinde anlatılır; TUS adayı için TUS anatomi çalışma rehberinde anlattığım blok düzeninde larinks, boyun ve solunum bloklarının ortak konusudur. Tıp 1-2 öğrencisi için solunum ve dolaşım kurul paketi larinksi trakea ve akciğerle aynı oturuma koyar; kurul sınavı da genellikle öyle sorar.

Larinks anatomisi pdf ve ders notu arayan öğrenciye

Larinks için Türkçe ders notu arayan öğrenciye önerim, kişisel sitelerden değil anabilim dalı kaynaklarından başlamasıdır. Uludağ Üniversitesi KBB Anabilim Dalı'nın larenks ders notu anatomi bölümünü klinik gözle, eklem ve bağ adlarıyla verir; Ankara Üniversitesi açık ders solunum sistemi notu ise intrinsik-ekstrinsik kas ayrımını sağlık bilimleri düzeyinde toparlar. İkisini de bu yazıdaki masaya göre okuyun: her kasın yanına düğmesini, her düğmenin yanına kablosunu yazın.

Kendi çiziminizi iki sayfada bitirin. Birinci sayfaya kasayı arkadan çizin: cricoid laminası, üstünde iki arytenoid, her arytenoid'in iki çıkıntısı, posterior ve lateralis'in processus muscularis'e nasıl karşıt yönden geldiği. İkinci sayfaya orta hat kesitini çizin: epiglottis, vestibulum, iki kıvrım, ventriculus, infraglottik kat; yanına C3-C4-C6 cetvelini koyun ve r. internus'un giriş deliğini, lig. cricothyroideum medianum'u işaretleyin. Bu iki çizimi yapan öğrenci dört kalıbın hepsine hazırdır.

Üç oturumluk çalışma planı ve on iki kart

Larinksi üç oturumda bitirin; her oturum bir katman, her oturumun sonunda kartlar.

  • Birinci oturum, kasa: dokuz kıkırdağı tek-çift ve hyalin-elastik olarak iki tabloya yazın, iki eklemi hareketiyle, iki zarı serbest kenarıyla ekleyin. Ardından kasayı arkadan çizin.
  • İkinci oturum, düğmeler ve kablolar: dört düğmeyi kas adıyla, karşıtıyla ve siniriyle tek satıra indirin; iki kablonun seyrini üst kutup-alt kutup-balık kılçığı-mediastinum dörtlüsüyle bağlayın; lezyon tablosunu tek satır yapın.
  • Üçüncü oturum, kat planı ve seviye: üç katı, iki en dar yeri, lenf paylaşımını ve C3-C4-C6 cetvelini orta hat kesitine yerleştirin; embriyoloji tablosuyla "neden" sorularını kapatın.

Kartlar için aralıklı tekrar yazısındaki düzeni kullanın; larinks için on iki kart yeter: tek abduktor, tek çift olmayan kas, tek dış intrinsik kas, tam halka kıkırdak, eklem yapmayan kıkırdak, lig. vocale'nin zarı, zarı delen sinir ve arter, sağ ve sol recurrens'in döndüğü damar, üst kutup siniri, alt kutup siniri, erişkin ve çocukta en dar yer, C6'da buluşan altı yapı. Kartların hepsini bir hafta boyunca her sabah beş dakikada çevirin; ikinci haftanın sonunda masayı gözünüz kapalı kurabiliyor olmalısınız.

Anlatımın nasıl ilerlediğini görmek isteyen öğrenci için ücretsiz demo paketinde bir konu tam bu düzenle işleniyor; DUS adayı DUS paketinde boyun bölümünün tamamını aynı sistemle bulur. Önce demoyu izleyin, sonra karar verin.

Sık Sorulan Sorular

Larinks kasları nelerdir ve hangisi ne yapar?

Larinksin intrinsik kasları işlevine göre dört gruptur: rima glottidis'i açan tek kas m. cricoarytenoideus posterior; kapatan kaslar m. cricoarytenoideus lateralis ile m. arytenoideus transversus ve obliquus; ses tellerini gererek perdeyi yükselten m. cricothyroideus; telleri gevşeterek perdeyi düşüren m. thyroarytenoideus ve ince ayar yapan m. vocalis. M. aryepiglotticus larinks girişini kapatır, m. thyroepiglotticus açar. Ekstrinsik kaslar larinksi bütün olarak kaldırır (suprahyoid kaslar, m. thyrohyoideus, m. stylopharyngeus) ya da indirir (m. sternothyroideus, m. sternohyoideus). M. cricothyroideus dışındaki bütün intrinsik kaslar n. laryngeus recurrens ile, m. cricothyroideus ise n. laryngeus superior'un r. externus'u ile çalışır.

Larinks kıkırdakları nelerdir, hangileri tek hangileri çifttir?

Larinksin dokuz kıkırdağının üçü tek, üçü çifttir. Tek kıkırdaklar cartilago thyroidea, cartilago cricoidea ve cartilago epiglottica; çift kıkırdaklar cartilago arytenoidea, cartilago corniculata ve cartilago cuneiformis'tir. Thyroid, cricoid ve arytenoid gövdesi hyalin kıkırdaktır ve yaşla kemikleşir; epiglottis, corniculata, cuneiformis ile arytenoid'in processus vocalis'i elastik kıkırdaktır. Cricoid hava yolunun tek tam halkasıdır ve C6 düzeyindedir; cuneiformis hiçbir eklem yapmayan tek larinks kıkırdağıdır.

N. laryngeus superior ile n. laryngeus recurrens'in farkı nedir?

N. laryngeus superior n. vagus'un ganglion inferius'undan ayrılır ve iki dal verir: r. internus membrana thyrohyoidea'yı delerek ses tellerinin üstündeki mukozanın duyusunu, r. externus ise yalnız m. cricothyroideus'un motor innervasyonunu sağlar. N. laryngeus recurrens sağda a. subclavia dextra'nın, solda arcus aortae'nin altından dönerek sulcus tracheoesophagealis'te yükselir; m. cricothyroideus dışındaki bütün intrinsik kasları ve ses tellerinin altındaki mukozayı alır. Tek taraflı recurrens lezyonunda ses kısıklığı, iki taraflı lezyonda solunum yolu daralması, r. externus lezyonunda ise sesi yükseltememe görülür.

Farinks ile larinks anatomik olarak nasıl ilişkilidir?

Larinks, farinksin en alt bölümü olan laryngopharynx'in ön duvarına açılır; larinks girişi aditus laryngis'in iki yanında farinksin recessus piriformis adlı iki oluğu bulunur ve yutulan lokma bu oluklardan özofagusa akar. R. internus recessus piriformis mukozasının hemen altında seyreder; bu yüzden oluğa takılan yabancı cisim ya da oluğa yapılan girişim sinirin zedelenmesine yol açabilir. C6 düzeyinde larinks trakeaya, farinks özofagusa dönüşür; m. constrictor pharyngis inferior thyroid ve cricoid kıkırdaklara yapışarak iki organı aynı duvarda birleştirir.


Yayın tarihi: