Rektum ve Anal Kanal Anatomisi Nasıl Çalışılır? Beş Eponimin Açtığı Beş Kapı

  • Ana Sayfa
  • Blog
  • Rektum ve Anal Kanal Anatomisi Nasıl Çalışılır? Beş Eponimin Açtığı Beş Kapı
Rektum ve Anal Kanal Anatomisi Nasıl Çalışılır? Beş Eponimin Açtığı Beş Kapı

Kalın bağırsağın son on beş santimetresinde adı kalmış beş hekim vardır: Houston, Denonvilliers, Waldeyer, Morgagni ve Hilton. Öğrenci bu adları birbirinden kopuk beş dipnot olarak ezberler; valv, fasya, kolon, çizgi. Oysa her biri bölgenin bir katının kapısıdır ve beşi sırayla açıldığında rektum ile anal kanalın tamamı, damarı ve siniriyle birlikte önünüze gelir.

Bu bölgede sık düşülen hata, rektumu kolonun uzantısı, anal kanalı da rektumun ucu sanmaktır. Oysa linea pectinata'nın bir yakasında bağırsak, öteki yakasında deri vardır; arter, ven, lenf, sinir ve köken bir santimetre içinde değişir. Pelvis yazısında kemik halkayı, peritoneal çıkmazları, n. pudendus'un yolunu ve perineum üçgenlerini; kolon yazısında rektosigmoid geçişi ve Sudeck noktasını anlattım. Onları tekrar etmeyeceğim; burada rektum ve anal kanalın kendisi var.

Rektum, colon sigmoideum'un üçüncü sakral vertebra düzeyinde sona erdiği yerden başlayıp sakrumun içbükeyliğini izleyerek pelvis tabanına inen, taenia ve haustra taşımayan, alt bölümü ampulla recti olarak genişleyen kalın bağırsak bölümüdür. Anal kanal ise rektumun m. puborectalis'in kavradığı anorektal halkada daraldığı yerden anüse kadar uzanan, sfinkterlerle sarılı son birkaç santimetredir; sindirim kanalının dış ortama açıldığı kapı budur.

Rektum nerede başlar, nerede biter ve Houston valvleri neyi gösterir?

Rektum anatomistlere göre S3 düzeyinde, cerrahlara göre promontoriumda başlar; 12-15 cm boyunca sakrumun önünde iner ve m. puborectalis'in öne çektiği anorektal bileşkede anal kanala dönüşür. Lümenindeki üç yarım ay kıvrım Houston valvleridir; sigmoidoskopide ve rektal tuşede hissedilen çıkıntılar bu kıvrımlara aittir.

Adı "düz bağırsak" demektir ama rektum düz değildir; iki ön-arka bükülmesi vardır. Flexura sacralis sakrumun içbükeyliğini izler, flexura anorectalis (perinealis) ise m. puborectalis'in rektumu öne çekmesiyle oluşur ve anorektal açıyı yapar. Buna üç de yan bükülme eklenir; her yan bükülmenin iç yüzünde bir Houston valvi, yani plica transversa recti durur. Üç kıvrımı aşağıdan yukarıya sayın: alttaki solda durur ve anal kenardan yaklaşık 4-7 cm uzaktadır, ortadaki sağda durur ve 8-10 cm, üstteki yine solda durur ve 10-12 cm uzaktadır; uzaklıklar kaynağa göre biraz oynar. Ortadaki en büyük ve en sabit olanıdır. Kıvrımlar rektum duvarının içe katlanmasıyla oluştuğu için mukoza, submukoza ve sirküler kas içerir; kolonun yüzey işaretleri taenia, haustra ve appendices omentales'in rektumda neden bulunmadığı kolon yazısının konusuydu.

Periton rektumu kat kat terk eder ve bu sıralama sınavın klasik sorusudur. Üst üçte birde periton rektumun ön ve yan yüzlerini örter; orta üçte birde yalnız ön yüzünü örter ve organdan ayrılıp erkekte mesaneye, kadında uterusa atlayarak excavatio rectovesicalis ya da rectouterina'yı yapar; alt üçte bir tümüyle periton dışıdır. Rektumun en geniş bölümü, dışkının defekasyon öncesinde biriktiği ampulla recti, bu periton dışı alt bölümdedir. Rektum serbest bırakıldığında 3-5 cm uzar; rektumun anlatılan uzunluğunun kaynaklara göre değişmesinin bir nedeni budur.

Sınav kalıbı: "rektumun hangi bölümü peritonla örtülü değildir" (alt üçte bir), "kolondan farklı olarak rektumda bulunmayan yapılar" (taenia, haustra, appendices omentales, mezo), "rektumun lümenindeki enine kıvrımların adı ve sayısı" (Houston valvleri, üç).

Rektumun önünde ne var: Denonvilliers fasyası neyi ayırır?

Rektumun ön komşuluğu cinsiyete göre değişir ve iki organ arasına giren ince bağ dokusu perdesi Denonvilliers fasyasıdır: erkekte rektum ile prostat ve vesicula seminalis arasındaki rektovezikal septum, kadında rektum ile vagina arasındaki rektovajinal septum. Rektal tuşede parmağın ön duvarda hissettiği organ bu perdenin öbür yanındadır.

Üst bölümde ön komşuluk peritonla dolaylıdır: çıkmazın içine inen ileum kıvrımları ve sigmoid kolon rektumun önünde durur. Periton ayrıldıktan sonra erkekte yukarıdan aşağıya mesane tabanı ile ductus deferens'lerin ampullaları, vesiculae seminales ve en altta prostat gelir; kadında vaginanın arka duvarı ve cervix. Erkekte prostatın rektal tuşe ile palpe edilen arka yüzünü ve bu fasyanın cerrahi değerini erkek genital yazısında, vaginanın arka duvarının yukarıda çıkmaz, ortada rektum, altta corpus perineale ile komşuluğunu uterus yazısında yazmıştım. Kadında rektovajinal septumun zayıflaması rektumun vaginaya doğru fıtıklaşmasına, rektosele zemin hazırlar; sınav bunu "rektosel hangi iki organ arasındaki septumun zayıflamasıdır" diye sorabilir.

Ön komşuluğun sınav değeri tuşe sorusudur. Erkekte parmak önde prostatı, büyümüşse vesicula seminalis'i; kadında cervix'i hisseder. Her iki cinsiyette arkada sacrum ve coccyx, yanlarda spina ischiadica ve fossa ischioanalis, girişte anorektal halka ile anokütanöz çizgi palpe edilir. Hemşirelik öğrencisi için rektal uygulamaların mesafesi de bu anatomiye dayanır: anal kanal yaklaşık 4 cm'dir, onun üstü rektumun ampullasıdır.

Rektumun arkasında ne var: mesorectum ve Waldeyer fasyası

Rektumun arka ve yan yüzlerini saran, içinde a. ve v. rectalis superior ile rektumun lenf düğümlerini taşıyan yağ dokusu mesorectum'dur; onu fascia propria recti sarar ve bu fasyanın arkasında, sacrum'un önündeki parietal fasya olan presakral fasyayla arasında damarsız retrorektal aralık bulunur. Rektum kanserinde mesorectum'un bütün olarak çıkarılması bu aralıkta yürür.

Fasyaları ikiye ayırarak çalışın. Visseral fasya organa aittir: fascia propria recti mesorectum'u sarar ve yanlarda hipogastrik kılıfın rektuma uzanan bölümü olan lateral rektal ligamentlere katılır; Türk Kolon ve Rektum Cerrahisi Derneği'nin kurs sunumunda Skandalakis'e dayanarak belirtildiği gibi bu ligamentin lifleri arasından a. rectalis media, dış yanından hipogastrik sinir geçer. Parietal fasya pelvis duvarına aittir: sacrum'un önündeki presakral fasya ve önde Denonvilliers fasyası. Waldeyer adı literatürde hem presakral fasya için hem de ondan S4 düzeyinde ayrılıp rektumun arka yüzüne uzanan rektosakral fasya için kullanılır; iki adı gördüğünüzde aynı bölgenin iki yaprağı olduğunu bilin. Ağız yazısındaki Waldeyer halkasıyla bu fasyanın adı aynı anatomisttir.

Presakral fasyanın arkasında kalanlar cerrahın korktuğu yapılardır: presakral venöz pleksus, a. sacralis mediana, sempatik trunkusların alt uçları, inferior hipogastrik pleksusun lifleri ve S3-S5 ön dalları. Daha yukarıda, pelvis girişinde a. iliaca communis sinistra ve iliak damarlar aynı boşluğun üst katındadır. Rektumun arka komşuları kemik ve kas olarak sacrum'un alt bölümü, coccyx, m. piriformis, m. coccygeus ve m. levator ani'dir. Sınav için kritik ayrım şudur: a. rectalis superior mesorectum'un içindedir, a. rectalis media lateral ligamentin içindedir, a. sacralis mediana presakral fasyanın arkasındadır. Üç arter üç ayrı katta durur.

Sınav kalıbı: "mesorectum içinde seyreden arter" (a. rectalis superior), "lateral rektal ligamentin içinden geçen arter" (a. rectalis media), "presakral fasyanın arkasında yaralanabilecek yapı" (presakral venöz pleksus).

Anal kanal kaç santimetredir ve Morgagni kolonları nerede biter?

Anal kanal, m. puborectalis'in oluşturduğu anorektal halkadan anüse kadar uzanan ortalama 4 cm'lik bölümdür; anatomi ders kitapları da cerrahi kaynaklar da bu sınırı kullanır, yalnız bazı cerrahi metinler linea pectinata'dan anüse kadar olan alt bölümü ayrıca "anatomik anal kanal" diye adlandırır. Morgagni kolonları anorektal halkanın altındaki silindirik epitelli üst bölgede durur ve alt uçları linea pectinata'da biter.

Sınırları ölçüsüyle öğrenin. Türk Gastroenteroloji Vakfı'nın Güncel Gastroenteroloji derlemesine göre cerrahi anal kanal, dentat çizginin yaklaşık 2 cm proksimalindeki anorektal halkada başlar, dentat çizginin 1,5-2 cm distalindeki anokütanöz çizgide biter ve uzunluğu internal sfinkterin uzunluğu kadardır. Anal verj, yani anal kenar bu çizgiden de distaldedir; istirahatte kanal duvarlarının birbirine değdiği yerdir. Kolorektal cerrahi metinlerinde geçen "anatomik anal kanal" terimi yalnız linea pectinata ile anüs arasındaki alt bölümü anlatır; sınavda anal kanal uzunluğu sorulduğunda ders kitabı tanımı, yani anorektal bileşkeden anüse kadar yaklaşık 4 cm esastır.

Lümeni yukarıdan aşağıya üç bölgeye bölün. Üst bölge rektumun silindirik epiteliyle döşelidir; rektum anal kanala doğru huni gibi daraldığı için mukoza uzunlamasına kabarıklıklar yapar, bunlar Morgagni kolonlarıdır ve sayıları kaynağa göre altı ile on dört arasında verilir. Kolonların alt uçları yarım ay biçimli anal valvlerle birbirine bağlanır; valvlerin arkasında kalan ceplere sinus ya da kript denir ve bu valvlerin tarak dişi gibi dizilmesi linea pectinata'yı, öteki adıyla linea dentata'yı oluşturur. Dentat çizginin yaklaşık 1 cm üstünden itibaren epitel çok katlı küboide dönüşür; bu şerit anal transizyonel zon olarak anılır ve dışkı ile gazın ayırt edildiği duyarlı mukozadır. Orta bölge dentat çizgi ile anokütanöz çizgi arasındaki pecten'dir: çok katlı yassı epitel, parlak gri-pembe, deri eki taşımaz ama duyu siniri zengindir; anoderm denen bölüm burasıdır. Alt bölge anokütanöz çizginin altındaki anal margin, yani ter ve yağ bezi, kıl folikülü taşıyan keratinize perianal deridir; derleme bunu çizgiden çevreye 5 cm uzanan alan olarak tanımlar.

Anal bezler kriptlerin devamıdır: intersfinkterik aralıkta yerleşir, kısa bir kanalla kripte açılır, sayıları üç ile on iki arasında ve çoğu arkadadır. Kanalı tıkanan bezin enfeksiyonu intersfinkterik aralıktan başlayan apsenin ve fistülün anatomik kökenidir; sınav bu zinciri "perianal apselerin çoğunun başladığı yapı" diye sorar. İç hemoroidal pleksus dentat çizginin üstünde submukozada, dış hemoroidal pleksus perianal derinin altında yer alır; anoskopide iç pleksusun litotomi pozisyonunda saat 3, 7 ve 11 yönünde yoğunlaştığı yazılır. Anal fissürün arka orta hatta sık olmasının anatomik açıklaması da buradadır: anal kanalın arka yüzeyi daha zayıf ve kanlanması daha azdır.

Linea pectinata'nın üstü ile altı arasında ne değişir?

Linea pectinata'nın üstü endodermden gelen bağırsak, altı ektodermden gelen deridir; bu yüzden epitel, arter, ven, lenf, sinir ve ağrı algısı çizginin iki yakasında ayrı takımlara aittir. Pelvis yazısında iki cümleyle özetlediğim bu tablo, rektum ve anal kanalın en çok sorulan sayfasıdır; burada satır satır açıyorum.

Özellik Linea pectinata'nın üstü Linea pectinata'nın altı
Embriyolojik köken Son bağırsak (hindgut), endoderm Proctodeum, ektoderm
Epitel Silindirik; çizginin hemen üstünde çok katlı küboid geçiş şeridi Çok katlı yassı: pecten'de keratinsiz, anokütanöz çizgiden sonra keratinize deri
Arter A. rectalis superior (a. mesenterica inferior'un devamı) A. rectalis inferior (a. pudenda interna'nın dalı)
Ven V. rectalis superior → v. mesenterica inferior → portal sistem V. rectalis inferior → v. pudenda interna → v. iliaca interna (kaval sistem)
Lenf Pelvis içi: nodi iliaci interni ve nodi mesenterici inferiores Nodi inguinales superficiales
Sinir Otonom: plexus hypogastricus inferior; gerilmeyi algılar, kesme ve yanmaya duyarsız Somatik: n. rectalis inferior (n. pudendus); dokunma ve ağrıya duyarlı
Hemoroid İç hemoroid: ağrısız Dış hemoroid: ağrılı

Tablonun üç satırı birbirini doğurur ve bunu görürseniz ezberlemeniz gerekmez. Köken endoderm olduğu için epitel bağırsak epitelidir, arter bağırsak arteri olan a. mesenterica inferior'un dalıdır, ven bağırsak venleri gibi portal sisteme döner, lenf bağırsak lenfi gibi pelvis içine gider ve duyu bağırsak duyusu gibi otonomdur. Çizginin altında köken deri olduğu için epitel deri epitelidir, arter perineum arteri olan a. pudenda interna'dan gelir, ven sistemik dolaşıma döner, lenf derinin lenfi gibi inguinal düğümlere gider ve duyu deri duyusu gibi somatiktir. Hemoroid satırı bu iki sütunun klinik imzasıdır.

Ven satırı karın yazısında anlattığım dört portokaval anastomozdan birinin kendisidir: v. rectalis superior portal, v. rectalis media ve inferior kaval sistemdedir ve submukozadaki pleksusta buluşurlar. Lenf satırında tuzak, orta rektumdur: üst rektumun lenfi a. rectalis superior boyunca nodi mesenterici inferiores'e, orta ve alt rektumun lenfi nodi iliaci interni'ye gider; inguinal düğümlere yalnız çizginin altı drene olur. Sınav "anal kanalın alt bölümünün lenfinin gittiği düğüm" diye sorduğunda cevap inguinal, "rektumun" diye sorduğunda cevap pelvis içidir.

Anal sfinkterler nasıl dizilir ve Hilton çizgisi nerededir?

Anal kanalın duvarı içten dışa üç halkadır: rektumun sirküler düz kasının kalınlaşmasıyla oluşan istemsiz m. sphincter ani internus, onun dışındaki uzunlamasına fibromüsküler tabaka ve en dışta üç parçalı çizgili m. sphincter ani externus. Hilton'un beyaz çizgisi internal sfinkterin alt sınırıdır; tuşede intersfinkterik oluk olarak hissedilir ve anokütanöz çizgiyle çakışır.

İçteki halka internal sfinkterdir. Rektumun sirküler düz kası anorektal halka hizasında kalınlaşmaya başlar, dentat çizgi civarında en kalın hâlini alır, derlemeye göre ortalama 6 mm, ve intersfinkterik aralıkta biter; kas lifleri mukozanın altında birbirine paralel yerleşmiş 20-30 yapraktan oluşur ve bu yapraklar dıştaki uzunlamasına banda tutunur. İstirahatteki kanal basıncının büyük bölümünü bu kas yapar ve otonom sinir sistemiyle çalışır; istemli olarak kasılamaz. Ortadaki halka uzunlamasına tabakadır: kolonun taenia'larının rektumda yayılarak oluşturduğu uzunlamasına kas, levator ani'den lifler alarak anal kanal boyunca iner, distalde eldiven parmağı gibi açılıp perianal deride sonlanır. External sfinkterin subkutan parçası bu liflerin arasına oturur; anal kanalın duvarı anlatılırken bu ara tabaka çoğu çizimde atlanır, siz atlamayın.

Dıştaki halka external sfinkterdir ve üç parçalıdır. Pars subcutanea en altta, perianal derinin hemen altında internal sfinkteri alttan ve yandan sarar; pars superficialis onun üstünde durur ve arkada lig. anococcygeum ile coccyx'e tutunur; pars profunda en üsttedir ve lifleri m. puborectalis ile karışır, kimi yazar onu puborectalis'in alt lifleri sayar. M. puborectalis ise levator ani'nin parçasıdır: symphysis pubica'nın arkasından başlar, rektum-anal kanal bileşkesini yandan ve arkadan U biçiminde sarar ve tekrar pubise döner. Sürekli kasılı durduğu için bileşkeyi öne çeker ve rektum ile anal kanal arasında arkaya açık bir açı oluşturur; anorektal açı budur ve karın içi basıncı bu açı sayesinde kanalı kapalı tutmaya yardım eder. Defekasyonda puborectalis gevşer, açı düzleşir, kanal dikleşir.

Anal kanalın koronal kesiti: lümenin üç bölgesi ve duvarın üç halkasıSolda anal kanal lümeni yukarıdan aşağıya üç bölgeye bölünmüş: anorektal halkadan linea pectinata'ya silindirik epitelli columnar bölge (Morgagni kolonları, hemen üstünde ince geçiş şeridi), linea pectinata'dan anokütanöz çizgiye çok katlı yassı pecten, altında keratinize perianal deri; sol kenarda 0, 2 ve 4 cm işaretleri. Sağda duvar: içten dışa m. sphincter ani internus (düz kas), uzunlamasına tabaka, m. sphincter ani externus'un derin, yüzeyel ve subkutan parçaları; en üstte m. puborectalis lupu; en dışta fossa ischioanalis ve canalis pudendalis'ten gelen a., v., n. rectalis inferior oku. Hilton çizgisi internal sfinkterin alt sınırında.Anal kanalın koronal kesiti: lümende üç bölge, duvarda üç halkaSolda epitel bölgeleri ve iki çizgi, sağda sfinkter halkaları ve fossa ischioanalis (şematik, ölçekli değil)rektum0 cm~2 cm~4 cmanorektal halkalinea pectinataanokütanöz çizgiColumnar bölgesilindirik epitelMorgagni kolonları, kriptlergeçiş şeridi (çok katlı küboid)Pecten (anoderm)çok katlı yassı, keratinsizderi eki yok, ağrıya duyarlıPerianal derikeratinize, kıl ve bez taşırlümenm. sphincter ani internus (düz)uzunlamasına tabakaexternusprofundaexternussuperficialisexternussubcutaneam. puborectalis (levator ani)anorektal halka ve açıFossa ischioanalisyağ dokusua., v., n. rectalis inferiorlateralden mediale, fossayı geçercanalis pudendalisHilton çizgisi: internusun alt sınırı, intersfinkterik olukİstirahat basıncı: başlıca internus (otonom). İstemli sıkma: externus (n. pudendus).Anal bezler internus ile externus arasındaki aralıkta; kanalı tıkanırsa apse buradan başlar.İki fossa anal kanalın arkasında birleşir; apse karşı tarafa buradan geçer.Kaynak: Neşşar G., Güncel Gastroenteroloji 2008;12(3):165-168 (TGV); Güvençer M., TKRCD 4. Selim Anorektal Hastalıklar Kursu, 2013. Uzaklıklar derlemedeki ortalamalardır.Sağ panelde sfinkter kalınlıkları ve fossa boyutu ölçekli değildir; puborectalis lupu yalnız bir taraf gösterilmiştir.smtanatomi.com

Sfinkterlerin siniri iki sistemden gelir ve sınav bunu tek soruda sorar. Internal sfinkter otonomdur: sempatik ve parasempatik liflerle çalışır, istem dışıdır. External sfinkter somatiktir: n. pudendus'un dalı n. rectalis inferior ve S4'ün perineal dalı ile innerve edilir; m. levator ani de S4 ile n. pudendus'un perineal dallarını alır. Kontinans bu iki sistemin iş bölümüdür. Rektuma dışkı girince gerilme internal sfinkteri gevşetir; derleme bunu rektoanal inhibitör refleks diye adlandırır. Gevşeyen kanalın üst bölümüne giren içerik geçiş şeridinin duyarlı mukozasına değer ve gaz ile dışkı ayırt edilir; bu da anal örnekleme refleksidir. Ortam uygun değilse external sfinkter ve levator kompleksi istemli kasılır, içerik rektuma geri döner. Uygunsa çömelme açıyı düzeltir, karın içi basınç artar, puborectalis ile external sfinkter gevşer.

Hilton'un beyaz çizgisi bu halkaların tek dış işaretidir. Internal sfinkterin bittiği, external sfinkterin subkutan parçasının başladığı yerdeki oluk tuşede hissedilir; anokütanöz çizgiyle aynı düzeydedir ve kaynaklar iskioanal apselerin anal kanala bu çizgide ya da altında açıldığını yazar. Diz ve TME yazılarında Hilton yasası diye andığım kuralın Hilton'u ile bu çizginin Hilton'u aynı cerrahtır; iki bilgiyi aynı karta yazın.

Sınav kalıbı: "istem dışı çalışan anal sfinkter ve kökeni" (internus, sirküler düz kasın kalınlaşması), "external sfinkterin siniri" (n. rectalis inferior), "anorektal açıyı yapan kas" (m. puborectalis), "Hilton beyaz çizgisinin anlamı" (internal sfinkterin alt sınırı, intersfinkterik oluk).

Fossa ischioanalis'te ne var ve apse nereden yayılır?

Fossa ischioanalis, anal kanalın iki yanında, yukarıda m. levator ani ile dışta m. obturatorius internus'un arasında kalan, yağla dolu piramit biçimli boşluktur; içinden a., v. ve n. rectalis inferior canalis pudendalis'ten çıkıp mediale doğru geçer. İki fossa anal kanalın arkasında birbirine açılır; bir taraftaki apsenin karşıya geçtiği yol burasıdır.

Duvarlarını üç yönden kurun. Medial duvar m. levator ani'nin alt yüzü ve m. sphincter ani externus'tur; lateral duvar tuber ischiadicum ve m. obturatorius internus'u örten fasyadır, bu fasyanın içindeki canalis pudendalis'te n. pudendus ile a. ve v. pudenda interna seyreder; taban perineum derisidir. N. pudendus'un bu kanala kadar olan yolunu ve fossanın derin perineal boşluğun üstüne uzanan ön cebini pelvis yazısında anlattım. Fossanın içindeki yağ, defekasyon sırasında anal kanalın genişlemesine yer açar; damar ve sinir bu yağın içinde lateralden mediale giderek external sfinktere ve perianal deriye ulaşır. Sınav "fossa ischioanalis içinden geçen damar-sinir" diye sorduğunda cevap rectalis inferior üçlüsüdür; "fossanın yan duvarındaki kanal" diye sorduğunda cevap canalis pudendalis'tir.

Apsenin anatomisi aynı boşlukların sınıflamasıdır. Enfeksiyon intersfinkterik aralıktaki anal bezden başlar; aşağı inerse perianal, dışarı yayılırsa fossa ischioanalis'e, yukarı çıkarsa levator ani'nin üstüne gider. Fossa arkada anal kanalın çevresinden karşı fossayla birleştiği için iki taraflı, at nalı biçimli apse mümkündür. Bu bilgiyi tedavi için değil, boşlukları yerine oturtmak için öğrenin.

Damar, lenf ve sinirler üç katta nasıl paylaşılır?

Rektum ve anal kanal üç kattan beslenir: a. rectalis superior a. mesenterica inferior'un devamıdır ve rektumun üst bölümünü, a. rectalis media a. iliaca interna'dan gelir ve orta bölümü, a. rectalis inferior a. pudenda interna'dan gelir ve anal kanalı besler; a. sacralis mediana arka duvara küçük dallar verir. Üç arter submukozada birbirine açılır.

Bölüm Arter Ven Lenf Sinir
Rektum, üst bölüm A. rectalis superior (a. mesenterica inferior'un devamı; mesocolon sigmoideum içinde iner, rektumun arkasında ikiye ayrılır) V. rectalis superior → v. mesenterica inferior → portal sistem Nodi mesenterici inferiores (a. rectalis superior boyunca) Plexus hypogastricus inferior: sempatik L1-L2 (nn. hypogastrici), parasempatik S2-S4 (nn. splanchnici pelvici)
Rektum, alt bölüm ve anal kanalın linea pectinata üstü A. rectalis media (a. iliaca interna; lateral ligament içinde) + a. rectalis superior'un uç dalları V. rectalis media → v. iliaca interna Nodi iliaci interni Aynı pleksus; gerilme duyusu parasempatik yolla S2-S4'e
Anal kanalın linea pectinata altı ve perianal deri A. rectalis inferior (a. pudenda interna; fossa ischioanalis'i geçer) V. rectalis inferior → v. pudenda interna → v. iliaca interna Nodi inguinales superficiales N. rectalis inferior (n. pudendus, S2-S4): somatik duyu ve external sfinkter motoru

Tablonun ilk satırı kolon yazısındaki Sudeck noktasıyla birleşir: son a. sigmoidea ile a. rectalis superior arasındaki zayıf anastomoz, a. mesenterica inferior yüksekten bağlandığında üst rektumun kanlanmasını orta ve alt rektal arterlerin yukarı çıkan dallarına bırakır. Ven sütunu portokaval anastomozun kendisidir ve karın yazısında anlatıldı. Sinir sütununda sınavın sevdiği ayrım, rektumun dolgunluk hissinin parasempatik, anal kanal alt bölümünün ağrısının somatik yoldan taşınmasıdır; rektum bu yüzden pelvik ağrı çizgisinin altında, uterus yazısındaki cervix ile aynı satırda durur.

Embriyolojide hindgut ile proctodeum nerede buluşur?

Rektum ve anal kanalın linea pectinata üstü son bağırsağın endoderminden, altı embriyonun kuyruk ucundaki ektodermal çukur olan proctodeum'dan gelişir; iki kökeni ayıran membrana analis yırtıldığında ikisi birleşir ve o birleşme çizgisi erişkinde linea pectinata olarak kalır.

Kloakanın septum urorectale ile öne sinus urogenitalis, arkaya rektum ve anal kanalın üst bölümü olarak ikiye bölünmesini kolon yazısının son bağırsak bölümünde anlattım. Bu yazı için gereken, bölünmenin sonucudur: arkadaki bölümün alt ucu membrana analis ile kapalıdır, dışarıdan ektoderm çöker ve proctodeum'u yapar, zar yırtılınca kanal açılır. Linea pectinata'nın iki yakasındaki arter, ven, lenf ve sinir farkının tamamı bu iki kökenin damar ve sinir takımlarını korumasından ibarettir; tablodaki yedi satırı tek bir embriyolojik cümleye indirgeyebilirsiniz. Anal kanalın kapalı kalması ya da septumun eksik inmesiyle oluşan anorektal anomaliler aynı zarın ve aynı septumun hikâyesidir; sınav anomaliyi değil, anomalinin hangi yapıdan kaynaklandığını sorar.

Sınavlar rektum ve anal kanalı nasıl sorar?

TUS rektum ve anal kanalı en sık linea pectinata'nın iki yakası, portal-kaval ven ayrımı ve sfinkter innervasyonu üzerinden sorar; kurul sınavı rektumun periton ilişkisini ve komşuluklarını, pratik sınav kadavrada fossa ischioanalis ile levator ani'yi ister. Beş kalıbı beş kapıya bağlayın.

  1. Çizgi kalıbı: "linea pectinata'nın altında kalan bölümün arteri / veni / lenfi / siniri" ve "iç hemoroidin ağrısız olmasının nedeni"; cevap her seferinde tablonun ilgili satırıdır.
  2. Portal kalıbı: "v. rectalis superior hangi sisteme dökülür" (portal), "rektumda portokaval anastomozu yapan venler" (superior ile media-inferior).
  3. Sfinkter kalıbı: "istemsiz sfinkter hangi kasın kalınlaşmasıdır" (sirküler düz kas), "external sfinkteri innerve eden sinir" (n. rectalis inferior), "anorektal açıyı yapan levator ani parçası" (m. puborectalis).
  4. Periton kalıbı: "rektumun peritonsuz bölümü" (alt üçte bir), "excavatio rectovesicalis / rectouterina'nın yeri" (orta üçte birde peritonun ayrıldığı yer).
  5. Boşluk kalıbı: "fossa ischioanalis'in yan duvarındaki kanal ve içindekiler" (canalis pudendalis; n. pudendus, a. ve v. pudenda interna), "fossayı geçen damar-sinir" (rectalis inferior), "anal bezlerin yerleştiği aralık" (intersfinkterik).

Tıp 2 sindirim-ürogenital kurulunda bu konu pelvis ve perineum anatomisinin parçasıdır; kurul sorusu çoğunlukla periton ve komşuluk ister, pratik sınavda prosekte piyeste levator ani, fossa ischioanalis ve external sfinkter gösterilir. TUS adayı için TUS anatomi rehberinde anlattığım kural burada da geçerlidir: beş eponimi değil, beş eponimin açtığı beş katı ve her katın damar-sinir takımını sorarlar. Hemşirelik ve sağlık bilimleri öğrencisi için konunun karşılığı rektal uygulamalardır: anal kanalın yaklaşık 4 cm olduğunu, ilk halkanın istemsiz, dıştakinin istemli olduğunu ve geçiş şeridinin niçin duyarlı olduğunu bilmek yeter. Fizyoterapi öğrencisi pelvik taban kaslarını çalışırken m. puborectalis'in levator ani'nin parçası olduğunu ve anorektal açıyı taşıdığını bu yazıdan alabilir.

Üç tuzak: v. rectalis inferior'un kaval sistemde olduğu unutulur ve "üç rektal ven de portaldir" denir; lateral ligamentteki arter a. rectalis superior sanılır, oysa media'dır; anal bezlerin yalnız submukozada kaldığı sanılır, oysa uzantıları intersfinkterik aralığa iner ve apse oradan başlar.

Hangi kaynakla, nasıl çalışmalı?

Rektum ve anal kanal için Türkçe iki kaynak yeter: Güncel Gastroenteroloji'deki anal kanal derlemesi lümeni, epiteli ve sfinkterleri ölçüleriyle verir; TKRCD kurs sunumu rektumun fasyalarını, komşuluklarını ve linea pectinata tablosunu cerrahın gözüyle çizer. Atlasta pelvisin sagital kesiti ile anal kanalın koronal kesiti bu yazının iki yarısıdır.

İnternette bulacağınız rektum anatomisi dosyaları çoğunlukla cerrahi kaynaklardan üretilmiştir ve rezeksiyon düzlemi, lenf istasyonu, anastomoz tekniği anlatır; sınav öğrencisinin ihtiyacı olan kat-damar-sinir zinciri o metinlerde dağınıktır. Bir PDF açtığınızda önce beş eponimi kenara yazın ve metni bu iskelete asın. Üç oturum öneririm. İlk oturumda sagital kesitle rektumu kurun: S3, iki bükülme, üç valv, periton üçte birleri, önde Denonvilliers, arkada mesorectum ve Waldeyer. İkinci oturumda koronal kesitle anal kanalı kurun: üç epitel bölgesi, iki çizgi, üç halka, fossa; yukarıdaki şemayı kapatıp boş kâğıda çizin. Üçüncü oturumda iki tabloyu çalışma kartına alın: kartın bir yüzüne "linea pectinata'nın altı", öbür yüzüne arter-ven-lenf-sinir takımı.

Kurul öğrencisi pelvis, perineum ve rektumu birlikte görmek isterse tıp 1-2 sindirim ve ürogenital paketi, periton ilişkilerini embriyolojiyle birleştirmek isterse periton ve embriyoloji destekli e-kitap bu yazının devamıdır; sınav haftasına girmiş öğrenci komite/vize paketlerine, TUS adayı TUS paketine bakabilir. Anlatım tarzını önce görmek isteyen için ücretsiz demo paket açık.

Sık Sorulan Sorular

Rektum nerede başlar ve kaç santimetredir?

Rektum anatomik tanıma göre üçüncü sakral vertebra düzeyinde, colon sigmoideum'un bittiği yerde başlar; cerrahlar başlangıcı promontoriuma koyar. Uzunluğu 12-15 cm olarak verilir ve cerrahi olarak serbestleştirildiğinde 3-5 cm uzar. Anal kanala dönüştüğü anorektal bileşkeyi m. puborectalis'in öne çekişi belirler; en geniş bölümü alt üçte birdeki ampulla recti'dir.

Anal kanal kaç santimetredir?

Anal kanal anorektal halkadan anüse kadar ortalama 4 cm'dir ve internal sfinkterin uzunluğuna eşittir; linea pectinata bu kanalın üst ucundan yaklaşık 2 cm aşağıdadır. Kolorektal cerrahi metinlerinin "anatomik anal kanal" dediği bölüm yalnız linea pectinata ile anüs arasını kapsar ve daha kısadır; sınavda ders kitabı tanımı, yani yaklaşık 4 cm esastır.

Linea pectinata'nın üstü ile altı arasındaki fark nedir?

Linea pectinata'nın üstü endoderm kökenlidir; silindirik epitelle döşelidir, a. rectalis superior'dan beslenir, veni portal sisteme, lenfi pelvis içi düğümlere gider ve otonom innervasyon taşır: gerilmeyi algılar, kesme ve yanmaya duyarsızdır. Altı ektoderm kökenlidir; çok katlı yassı epitelle döşelidir, a. rectalis inferior'dan beslenir, veni kaval sisteme, lenfi inguinal düğümlere gider ve n. rectalis inferior ile somatik duyu taşıdığı için ağrıya duyarlıdır. İç hemoroidin ağrısız, dış hemoroidin ağrılı olması bu farkın sonucudur.

Anal sfinkterleri hangi sinirler innerve eder?

M. sphincter ani internus, rektumun sirküler düz kasının kalınlaşmasıdır ve otonom sinir sistemiyle istem dışı çalışır; istirahat basıncının büyük bölümünü o sağlar. M. sphincter ani externus çizgili kastır ve n. pudendus'un dalı n. rectalis inferior ile S4'ün perineal dalı tarafından innerve edilir; istemli sıkma bu kasa aittir. Anorektal açıyı yapan m. puborectalis levator ani'nin parçasıdır ve S4 ile n. pudendus'un perineal dallarını alır.


Yayın tarihi: