Tıp 2 sindirim kurulunda pankreasa girerken tahtaya tek bir arter çizerim: truncus coeliacus'tan çıkan, pankreasın üst kenarı boyunca kıvrıla kıvrıla sola giden ve dalağın hilumunda kaybolan a. splenica. Sonra sorarım: "Bu arter yolda kimlere dal verir?" Sınıf mideye der, dalağa der; pankreası çoğu unutur. Oysa a. splenica, pankreasın gövde ve kuyruğunu besleyen tek kaynaktır ve seyri boyunca pankreasın arkasındaki her yapıyı görür. Sınav da bu arterin yolunu sorar: "pankreasın boynunun arkasında ne oluşur", "processus uncinatus ile corpus arasından hangisi geçer", "lig. splenorenale içinde ne var", "dalağın segment arterleri neden uç arterdir". Pankreası bölüm bölüm, dalağı ayrı bir sayfada ezberleyen öğrenci bu soruları ayrı ayrı çalışmak zorunda kalır; arteri baştan sona takip eden öğrenci ikisini tek hatta öğrenir.
Karın yazısında ön-orta-son bağırsak damar sınırlarını ve portokaval anastomozları, mide yazısında mide yatağını ve dorsal mezogastriumun dönüşünü, karaciğer yazısında koledokun dört bölümünü işlemiştim. Onları tekrar etmeyeceğim; burada arterin geçtiği yerlerde duracağız.
Pankreas anatomisi nedir, neyi kapsar?
Pankreas anatomisi, duodenumun C kıvrımından dalak hilumuna kadar uzanan, hem ekzokrin hem endokrin salgı yapan retroperitoneal bezin bölümlerini, arka komşuluklarını, kanal sistemini, damar-sinir-lenf düzenini ve embriyolojik gelişimini inceleyen karın anatomisi alt başlığıdır. Dalak anatomisi bu konunun doğal devamıdır; çünkü iki organ aynı arteri (a. splenica), aynı veni (v. splenica), aynı lenf düğümlerini (nodi pancreaticosplenici) ve aynı bağı (lig. splenorenale) paylaşır. TUS'ta pankreas çoğunlukla komşuluk ve kanal sorusu, dalak ise bağ ve damar sorusu olarak gelir; tıp 2 sindirim kurulunda ikisi genellikle aynı haftada anlatılır.
Bu yazının iskeleti altı duraktır. Her durakta üç şey söyleyeceğim: arter o durakta nerededir, çevresinde hangi yapılar vardır, sınav bu durağı hangi kalıpla sorar.
1. Durak: kalkış — truncus coeliacus ve pankreasın yeri
Pankreas, birinci ve ikinci lomber omur hizasında, midenin arkasında, karın arka duvarına yatmış, yaklaşık on beş santimetre uzunluğunda, yüz gram civarında bir bezdir. Sağda duodenumun C kıvrımına oturur, sola doğru yükselerek dalak hilumuna uzanır. Sekonder retroperitonealdir: embriyolojik dönemde dorsal mezenter içindeyken periton arka duvara yapışmış, organ periton arkasında kalmıştır. Tek istisna cauda'dır; kuyruk lig. splenorenale'nin iki yaprağı arasında olduğundan intraperitoneal sayılır. Bu ayrım sınavda "pankreasın periton arkasında kalmayan bölümü" biçiminde gelir.
Bölümleri sağdan sola sayalım: caput (baş), caput'un alt-arka bölümünden sola doğru uzanan processus uncinatus (çengel çıkıntısı), collum (boyun), corpus (gövde) ve cauda (kuyruk). Transpilorik düzlem (L1) collum'dan geçer; caput bu düzlemin altında L2'ye iner, cauda bu düzlemin üstünde T12-L1'e çıkar. Yani pankreas yatay değil, sağdan sola yükselen eğik bir organdır. Sınav "transpilorik düzlemin kestiği yapılar" listesinde pankreasın hangi bölümünü sorduğunda cevap collum'dur.
Truncus coeliacus tam bu bölgede, pankreasın üst kenarının hemen üstünde, T12-L1 hizasında aortadan çıkar ve üç dala ayrılır. En büyük dalı a. splenica'dır; a. hepatica communis sağa, a. gastrica sinistra yukarı giderken a. splenica sola döner ve pankreasın üst kenarına yatar. Buradan itibaren arteri takip ediyoruz.
Sınav kalıbı: "pankreasın periton arkasında olmayan bölümü" (cauda), "transpilorik düzlem pankreasın hangi bölümünü keser" (collum), "truncus coeliacus'un en kalın dalı" (a. splenica).
2. Durak: caput ve processus uncinatus — arkada kim var?
Pankreasın başı, duodenumun C kıvrımının içine oturur ve arkasında karnın en büyük iki damarından birini taşır. Caput'un arkasında v. cava inferior, sağ böbrek damarları ve ductus choledochus'un pankreas içi bölümü bulunur. Koledok ya caput'un arka yüzündeki bir olukta ya da doğrudan bez dokusunun içinde ilerleyerek papilla duodeni major'a iner. Bu komşuluk, pankreas başındaki bir kitlenin koledoku dıştan sıkıştırıp safra akımını kesmesinin anatomik gerekçesidir; mekanizma budur, ötesi klinik derslerin işi.
Processus uncinatus, caput'un alt bölümünden sola ve arkaya doğru uzanan çengel biçimli parçadır ve sınavın en sevdiği pankreas sorusunu üretir: a. mesenterica superior ile v. mesenterica superior, processus uncinatus'un önünden, collum'un arkasından geçer. Başka deyişle uncinatus bu iki damarın arkasında, collum önündedir; damarlar ikisinin arasında sıkışmış gibi durur. "Processus uncinatus ile corpus pancreatis arasından geçen yapı" sorusunun cevabı a. ve v. mesenterica superior'dur. Bu ilişkinin nedenini altıncı durakta, embriyolojide göreceğiz; ventral tomurcuk duodenumun arkasından dönerken damarların arkasına yerleşir.
Caput'un ön yüzü de boş değildir. Mesocolon transversum'un kökü caput ve corpus'un ön yüzü boyunca yapışır; bu yapışma pankreası supra- ve infrakolik bölmeler arasında bir eşik yapar. A. colica media, pankreasın alt kenarının hemen altında a. mesenterica superior'dan çıkıp mesocolon transversum'a girer. Sınav bazen "pankreasın alt kenarında ortaya çıkan arter" diye sorar.
Kanlanma açısından caput ayrı bir bölgedir; a. splenica buraya ulaşmaz. Başı iki taraftan iki çift arter besler: yukarıdan a. gastroduodenalis'in dalları olan aa. pancreaticoduodenales superiores (anterior ve posterior), aşağıdan a. mesenterica superior'un dalı olan aa. pancreaticoduodenales inferiores (anterior ve posterior). Bu dört arter caput'un ön ve arka yüzünde iki arkad oluşturur ve truncus coeliacus alanı ile a. mesenterica superior alanını birbirine bağlar. Ön bağırsak ile orta bağırsağın sınırı papilla duodeni major hizasındadır; bu arkad, sınırın iki yanındaki iki ana arteri buluşturan anastomozdur. Bunu karın yazısındaki sınır tablosuyla birlikte okuyun.
Sınav kalıbı: "caput pancreatis'in arkasından geçen yapılar" (v. cava inferior, sağ renal damarlar, ductus choledochus), "a. ve v. mesenterica superior'un önünden geçtiği pankreas bölümü" (processus uncinatus), "caput pancreatis'i besleyen arterlerin kaynağı" (a. gastroduodenalis + a. mesenterica superior).
3. Durak: collum ve corpus — boynun arkasında bir ven doğar
Pankreasın boynu, caput ile corpus arasında yaklaşık iki santimetrelik dar bir köprüdür ve arkasında karın venöz sisteminin en önemli buluşması gerçekleşir: v. splenica ile v. mesenterica superior collum'un arkasında birleşerek v. portae hepatis'i oluşturur. Bu tek cümle her yıl bir soru üretir. "V. portae nerede oluşur" sorusunun cevabı "pankreas boynunun arkasında"dır; "pankreasın hangi bölümünün arkasında v. portae oluşur" sorusunun cevabı collum'dur. V. portae buradan yukarı, lig. hepatoduodenale'nin içine, oradan porta hepatis'e gider; o yolun devamı karaciğer yazısında.
Corpus, collum'dan sola uzanan en uzun bölümdür ve arka yüzü karın arka duvarındaki büyük yapıların üstünden geçer: aorta ve a. mesenterica superior'un çıkışı, v. renalis sinistra, sol böbrek ve sol sürrenal bez, diyaframın sol crus'u ve corpus'un arka yüzüne gömülü ilerleyen v. splenica. V. renalis sinistra'nın aorta ile a. mesenterica superior arasından geçişi ve bu geçişin pankreas gövdesinin arkasında kalışı, karın yazısındaki sağ-sol renal ven farkının bir devamıdır. Böbrek yazısında sol böbreğin ön yüzündeki pankreas izini yazmıştım; şimdi aynı komşuluğa pankreas tarafından bakıyoruz.
Corpus'un ön yüzünü periton örter ve bu periton bursa omentalis'in arka duvarını yapar; midenin arka yüzü bursa aracılığıyla pankreasa yaslanır. Corpus'un üst kenarında sağa yakın küçük bir kabarıklık, tuber omentale, omentum minus'un alt kenarına değer. Mide yazısındaki mide yatağı listesinde pankreasın yer alma nedeni bu komşuluktur.
A. splenica bu durakta pankreasın üst kenarı boyunca ilerlerken corpus ve cauda'ya dallar verir. Üç dalı bilmek yeter: a. pancreatica dorsalis (collum-corpus sınırına yakın çıkar, aşağı iner, alt kenar boyunca sola dönen a. pancreatica inferior'u verir), a. pancreatica magna (corpus'un ortasına giren en büyük dal) ve a. caudae pancreatis (kuyruğa). Yani pankreasın kanlanma kuralı ikiye ayrılır: caput'u iki sistemin arkadı, corpus-cauda'yı a. splenica besler. Sınav "pankreasın gövde ve kuyruğunu besleyen arterin kaynağı" diye sorduğunda cevap a. splenica'dır; "pankreasın en büyük arteri" diye sorduğunda cevap a. pancreatica magna'dır.
Venöz dönüş arterleri izler: corpus-cauda venleri v. splenica'ya, caput venleri v. mesenterica superior'a ve doğrudan v. portae'ye açılır. Lenf, bezin çevresindeki nodi pancreaticosplenici ve pancreaticoduodenales üzerinden nodi coeliaci ile mesenterici superiores'e gider. Sinir, plexus coeliacus ve plexus mesentericus superior'dan gelir; sempatik lifler T5-T9 segmentlerinden n. splanchnicus major ile, parasempatik lifler n. vagus ile ulaşır. Pankreas ağrısının epigastriumda hissedilip sırta yayılmasının nedeni bu sempatik segmentler ve organın retroperitoneal konumudur; bu kadarı anatomi, ötesi klinik.
Sınav kalıbı: "v. portae'nin oluştuğu yer" (collum pancreatis'in arkası), "corpus pancreatis'in arka komşulukları" (aorta, a. mesenterica superior, v. renalis sinistra, sol böbrek-sürrenal, v. splenica), "pankreas gövde ve kuyruğunun arteri" (a. splenica).
4. Durak: kanal sistemi — arter kenarda, kanal içeride
Arter üst kenarda ilerlerken bezin içinde, tam ortada, cauda'dan caput'a doğru ters yönde ilerleyen bir kanal vardır: ductus pancreaticus major, klasik adıyla Wirsung kanalı. Kuyruktan başlar, gövde boyunca küçük dalları toplayarak sağa gider, collum'da aşağı ve arkaya döner, caput'ta ductus choledochus ile buluşur. İki kanal duodenum duvarının içinde ampulla hepatopancreatica'yı (Vater ampullası) oluşturur ve duodenumun ikinci kısmının arka-iç duvarındaki papilla duodeni major'a açılır. Ampullayı m. sphincter ampullae (Oddi sfinkteri) sarar; koledok ve pankreas kanalının kendi küçük sfinkterleri de vardır. Sınav "ductus choledochus ile ductus pancreaticus nerede birleşir" diye sorduğunda cevap ampulla hepatopancreatica, "nereye açılır" diye sorduğunda papilla duodeni major, "duodenumun hangi kısmında" diye sorduğunda pars descendens'tir.
İkinci kanal ductus pancreaticus accessorius, Santorini kanalıdır. Caput'un üst bölümünü drene eder, ana kanalla genellikle bağlantılıdır ve papilla duodeni minor'a, major'un birkaç santimetre üstüne açılır. Öğrencinin en sık yaptığı hata iki papillayı yer değiştirmektir: minor üstte, major altta. Bunu akılda tutmanın kolay yolu embriyolojidir; Santorini dorsal tomurcuğun eski kanalıdır ve dorsal tomurcuk duodenuma ventral tomurcuktan daha yukarıda açılıyordu.
Bu durağın klinik anatomisi tek cümleliktir ve fizyoloji dersine de köprü kurar: Pankreasın ekzokrin salgısı bu kanallardan duodenuma ulaşır, endokrin salgısı ise Langerhans adacıklarından doğrudan venlere geçer; bezin bir kanala hem de kana açılan iki ayrı çıkışı vardır. "Pankreas anatomisi ve fizyolojisi" diye arayan öğrencinin ihtiyacı olan anatomi köprüsü budur; hormon ve enzim listesi fizyolojinin işi.
Sınav kalıbı: "ampulla hepatopancreatica'nın açıldığı yer" (papilla duodeni major, duodenum pars descendens), "papilla duodeni minor'a açılan kanal" (ductus pancreaticus accessorius / Santorini), "iki papillanın konumu" (minor major'un üstünde).
5. Durak: lig. splenorenale ve dalak — arterin varış yeri
A. splenica pankreasın kuyruğuyla birlikte lig. splenorenale'nin iki yaprağı arasına girer ve dalağın hilumuna ulaşır. Dalak, sol hipokondriumda, dokuz ile on birinci kostaların arkasında, uzun ekseni onuncu kosta boyunca uzanan, linea axillaris media'nın arkasında kalan, periton içi bir organdır. Ölçüsü için kürsüde hep aynı sayı dizisini kullanırım: 1-3-5-7-9-11. Bir inç kalınlık, üç inç genişlik, beş inç uzunluk, yedi ons ağırlık, dokuzuncu ile on birinci kosta arası. İnç ve ons Türk öğrenciye yabancı ama dizi akılda kalır; metrik karşılığı yaklaşık on iki santimetre boy, yedi santimetre en, yüz elli gram civarıdır. Sağlıklı dalak sol kosta yayının altından ele gelmez; ele gelmesi için belirgin biçimde büyümesi gerekir. Muayene bulgusunun ötesi klinik derslerin işi.
Hilum dışında tamamen periton kaplıdır ve iki bağla asılıdır. Sınav bu iki bağın içeriğini sorar, öğrenci ikisini karıştırır:
- Lig. gastrosplenicum (dalak ile midenin büyük kurvaturu arasında): aa. gastricae breves ve a. gastroomentalis sinistra taşır. Mide yazısındaki "beş arter"in ikisi buradan geçer.
- Lig. splenorenale (dalak ile sol böbrek ön yüzü arasında): a. ve v. splenica ile cauda pancreatis taşır.
Kural basit: mideye giden damarlar mide bağında, dalağın kendi damarları böbrek bağında. Üçüncü bir bağ, lig. phrenicocolicum, dalağın alt kutbunu bir raf gibi destekler; içinden damar geçmez, sınav bunu "dalağı alttan destekleyen periton kıvrımı" diye sorar. Bu bağların hepsi dorsal mezogastriumun türevidir; mide yazısındaki dönüş hikâyesinin devamıdır.
Dalağın iki yüzü vardır. Facies diaphragmatica dışbükeydir ve diyaframa yaslanır; diyaframın öbür yanında akciğerin alt kenarı ile recessus costodiaphragmaticus vardır, bu yüzden dokuz ile on birinci kosta kırıklarında dalak yaralanabilir. Facies visceralis üç organın izini taşır: önde-üstte mide (facies gastrica), arkada-altta sol böbrek (facies renalis), alt kutba yakın flexura coli sinistra (facies colica); hilum çevresinde pankreasın kuyruğu değer. Üst kenarında bir iki çentik (incisurae) bulunur; bunlar fetal dönemdeki lobülasyonun kalıntısıdır ve büyümüş dalağı muayenede tanımanın anatomik ipucudur.
Sınav kalıbı: "lig. gastrosplenicum içinden geçen yapılar" (aa. gastricae breves, a. gastroomentalis sinistra), "lig. splenorenale içinden geçen yapılar" (a./v. splenica, cauda pancreatis), "dalağın viseral yüzüne komşu olmayan organ" (şıklarda sağ organ ya da karaciğer varsa cevap odur), "dalak hangi kostaların arkasındadır" (9-11).
6. Durak: hilumun içi ve iki organın embriyolojisi
A. splenica hiluma varmadan iki üç dala, hilumun içinde ise dört beş segment arterine ayrılır ve bu arterler birbirleriyle anastomoz yapmaz. Dalak bu yüzden uç arter organıdır: bir segment arteri tıkanırsa yalnız o segment kansız kalır, cerrah da isterse organı segment sınırından bölerek bir kısmını yerinde bırakabilir. Sınav bunu iki biçimde sorar: "dalağın segmental kanlanmasının klinik önemi" ya da "uç arter özelliği gösteren organlar" listesinde dalak. V. splenica hilumdan çıkar, pankreasın arka yüzüne yatar, çoğunlukla v. mesenterica inferior'u alır ve üçüncü durakta gördüğümüz gibi collum'un arkasında v. mesenterica superior ile birleşir. Yani arterin yolculuğu tersten okunduğunda venin yolculuğudur.
Lenf ve sinir kısa: dalağın parankimine giren aferent lenf damarı yoktur; eferentler hilumdan çıkar, nodi pancreaticosplenici üzerinden nodi coeliaci'ye gider. Sinirleri plexus coeliacus'tan gelen sempatik liflerdir; kapsül ve damar düz kasını uyarır.
Şimdi iki organın kökeni. Pankreas endodermdir: dördüncü haftadan itibaren ön bağırsağın duodenum bölümünden iki tomurcuk çıkar. Dorsal tomurcuk büyüktür, doğrudan duodenumdan filizlenir ve corpus, cauda ile caput'un üst kısmını yapar. Ventral tomurcuk karaciğer divertikülünün tabanından, safra kanalıyla birlikte çıkar; duodenum döndükçe sağdan arkaya kayar, dorsal tomurcuğun altına yerleşir ve processus uncinatus ile caput'un alt kısmını yapar. Bu dönüş ikinci duraktaki sorunun cevabıdır: ventral tomurcuk duodenumun arkasından dolanırken a. ve v. mesenterica superior'un arkasında kalır; uncinatus'un damarların arkasında olmasının nedeni budur. Kanallar da bu dönüşle birleşir: ana kanal, ventral tomurcuğun kanalı ile dorsal kanalın distal parçasından oluşur ve koledokla birlikte papilla major'a açılır; dorsal kanalın proksimal parçası aksesuar kanal olarak kalır ve papilla minor'a açılır.
İki varyasyon sınavda gelir. Pancreas divisum'da iki kanal birleşmez; dorsal kanal bezin büyük bölümünü papilla minor'dan boşaltır. Anüler pankreasta ventral tomurcuk iki parçalı olup duodenumun ikinci kısmını halka gibi sarar ve duodenumu daraltabilir. Her ikisinde de sorulan şey mekanizmadır: "hangi tomurcuğun kusuru" ve "hangi papilla". Bu kadarı anatomi, ötesi klinik.
Dalak ise pankreasla aynı bölgede doğar ama aynı yaprağından değil. Dalak, beşinci haftada dorsal mezogastriumun mezoderminden, mezenkim hücrelerinin yoğunlaşmasıyla gelişir. Sınav "endodermden gelişmeyen karın organı" diye sorduğunda cevap dalaktır; truncus coeliacus'tan beslenmesine bakıp ön bağırsak türevi sanmak, sınıfın en sık düştüğü tuzaktır. Dorsal mezogastriumun dönüşü dalağı sola taşır ve bağlarını verir; bu hikâye mide yazısında. Fetal dalak lobüllüdür; lobüller birleşir, üst kenardaki çentikler kalır. Bazı lobüller ayrı kalır ve aksesuar dalak (splenunculus) olur; en sık hilum çevresinde ve pankreas kuyruğunun yakınında bulunur. Sınavın sorduğu, aksesuar dalağın en sık yeridir; klinik önemi klinik derslerin konusu.
Sınav kalıbı: "dalağın uç arter özelliğinin sonucu" (segmental infarkt / kısmi splenektomi), "processus uncinatus hangi tomurcuktan gelişir" (ventral), "pancreas divisum'da drenaj hangi papilladan" (minor), "mezodermden gelişen karın organı" (dalak), "aksesuar dalağın en sık yeri" (hilum, cauda pancreatis).
Sınav bu iki organı hangi üç kalıpla sorar?
Pankreas ve dalak sorularının büyük kısmı üç kalıba indirgenir; her kalıp yukarıdaki durakların birine karşılık gelir. Kalıbı tanıyan öğrenci, soruyu okurken hangi durağa gideceğini bilir.
- Arka komşuluk kalıbı: "X'in arkasından geçen / önünden geçen yapı". Cevap dört listeden birindedir: caput (v. cava inferior, sağ renal damarlar, koledok), uncinatus (a./v. mesenterica superior önünde), collum (v. portae oluşumu), corpus (aorta, a. mesenterica superior, v. renalis sinistra, sol böbrek-sürrenal, v. splenica). Şemadaki dört kutu bu kalıp içindir.
- Bağ-içerik kalıbı: "Lig. X'in içinden geçen yapı". Mide bağında mide damarları (aa. gastricae breves, a. gastroomentalis sinistra), böbrek bağında dalak damarları ve pankreas kuyruğu, lig. phrenicocolicum'da damar yok.
- Köken-varyasyon kalıbı: "Hangi tomurcuk, hangi papilla, hangi germ yaprağı". Uncinatus ve caput'un alt kısmı ventral tomurcuk; Santorini dorsal kanalın proksimali, papilla minor üstte; dalak mezoderm.
Bu üç kalıbı aynı gün çalışan öğrencinin farkı şudur: soruyu gördüğünde organ değil, ilişki hatırlar. TUS'ta anatomi netini taşıyan da bu tür ilişki bilgisidir; yöntemin bütünü için TUS anatomi nasıl çalışılır yazısına bakın.
Pankreas anatomisi pdf ve Latince isimler: nasıl kullanılır?
"Pankreas anatomisi pdf" ya da "pankreas anatomisi latince" diye arayan öğrencinin aradığı şey genellikle iki sayfalık derli toplu bir özettir. Böyle bir özet yerine iki güvenilir Türkçe kaynak öneririm; ikisi de bu yazının duraklarıyla birlikte okunmak için uygundur.
- Namık Kemal ve Afyon Kocatepe anatomi anabilim dallarının Pankreas Anatomisi ve Varyasyonları derlemesi (International Journal of Clinical Research, 2014, DergiPark): kanal varyasyonlarını ve arter varyasyonlarını şekilli anlatır; altıncı durağın genişletilmiş halidir.
- Türk Cerrahi Derneği'nin pankreas anatomisi, embriyolojisi ve gelişimi sayfası: cerrahın gözüyle bölümleri ve damar ilişkilerini verir; ikinci ve üçüncü durağı cerrahi açıdan tamamlar.
Latince isimler için ayrı liste ezberlemeyin; bu yazıdaki her yapıyı zaten Latince adıyla yazdım. Yapılacak iş, her durağın sonundaki sınav kalıbı satırını bir çalışma kartına geçirmektir: kartın önüne kalıp, arkasına cevap. Altı durak altı kart eder; iki organ bir hafta sonra hâlâ akılda kalır.
Tıp 2 sindirim kurulunda bu konu nasıl sıralanır?
Çoğu fakültede pankreas ve dalak, sindirim kurulunun karaciğer-safra haftasının hemen ardından, aynı hafta içinde anlatılır ve pratik sınavda prosekte piyes üzerinde bölümler, hilum ve komşuluklar sorulur. Çalışma sırası için şu düzeni öneririm: birinci oturumda karın yazısındaki periton ve damar sınırları ile bu yazının birinci-üçüncü durakları (yer, bölümler, arka komşuluk, kanlanma); ikinci oturumda dördüncü durak ve karaciğer yazısındaki koledok bölümleri birlikte (kanal sistemi tek parça olsun); üçüncü oturumda beşinci-altıncı duraklar ve mide yazısındaki dorsal mezogastrium dönüşü (dalak, bağlar, embriyoloji). Bu üç oturum tıp 1-2 sindirim ve ürogenital paketindeki anlatım sırasıyla örtüşür; periton ve embriyoloji tarafını derinleştirmek isteyen öğrenci için periton-embriyoloji destekli e-kitap aynı dönüş hikâyesini şekillerle anlatır.
TUS adayı için öncelik farklıdır: arka komşuluk kalıbı ve bağ-içerik kalıbı önce, embriyoloji sonra. Karın anatomisinin bütünü TUS paketinde tek blok olarak, damar ve periton ilişkileri üzerinden anlatılır; anlatım tarzını görmek isteyen aday önce ücretsiz demo paketi izlesin, sonra karar versin.
Kapanış için tahtadaki arteri bir kez daha çizin: truncus coeliacus'tan çıkın, pankreasın üst kenarı boyunca kıvrılın, üç dal bırakın, lig. splenorenale'ye girin, hilumda beş segmente ayrılın. Bu tek çizgiyi çizebilen öğrenci, iki organın anatomisinin yarısını çizmiş demektir; öbür yarısı arkada kalanlardır.
Sık Sorulan Sorular
Pankreasın arkasından hangi yapılar geçer?
Bölüme göre değişir. Caput'un arkasında v. cava inferior, sağ böbrek damarları ve ductus choledochus; processus uncinatus'un önünde (yani uncinatus'un arkasında kaldığı) a. ve v. mesenterica superior; collum'un arkasında v. splenica ile v. mesenterica superior'un birleşerek oluşturduğu v. portae; corpus'un arkasında aorta, a. mesenterica superior'un çıkışı, v. renalis sinistra, sol böbrek ve sürrenal bez ile v. splenica bulunur. Sınav bu dört listeyi bölüm adıyla sorar.
Pankreas kanalları nereye açılır?
Ana kanal (ductus pancreaticus major, Wirsung) ductus choledochus ile birleşerek ampulla hepatopancreatica'yı yapar ve duodenumun ikinci kısmının arka-iç duvarındaki papilla duodeni major'a açılır; ampullayı m. sphincter ampullae (Oddi) sarar. Aksesuar kanal (ductus pancreaticus accessorius, Santorini) papilla duodeni minor'a, major'un birkaç santimetre üstüne açılır. Pancreas divisum'da iki kanal birleşmez ve bezin büyük bölümü papilla minor'dan boşalır.
Dalağı hangi bağlar tutar ve içlerinden ne geçer?
Lig. gastrosplenicum dalağı midenin büyük kurvaturuna bağlar; içinden aa. gastricae breves ve a. gastroomentalis sinistra geçer. Lig. splenorenale dalağı sol böbreğin ön yüzüne bağlar; içinden a. ve v. splenica ile pankreasın kuyruğu geçer. Lig. phrenicocolicum dalağın alt kutbunu destekler, içinde damar yoktur. Üç bağ da dorsal mezogastriumun türevidir.
Dalak hangi germ yaprağından gelişir, pankreasla farkı nedir?
Dalak beşinci haftada dorsal mezogastriumun mezoderminden gelişir; truncus coeliacus'tan beslenmesine rağmen ön bağırsak türevi değildir ve endodermden gelişmez. Pankreas ise endodermdir: duodenumdan çıkan dorsal tomurcuk corpus, cauda ve caput'un üst kısmını, karaciğer divertikülüyle birlikte çıkan ventral tomurcuk processus uncinatus ile caput'un alt kısmını yapar. Sınav "mezodermden gelişen karın organı" dediğinde cevap dalak, "ventral tomurcuktan gelişen pankreas bölümü" dediğinde cevap processus uncinatus'tur.