Spinal Sinirler Nedir? Kökten Dala Karıştırılan Beş İkili

  • Ana Sayfa
  • Blog
  • Spinal Sinirler Nedir? Kökten Dala Karıştırılan Beş İkili
Spinal Sinirler Nedir? Kökten Dala Karıştırılan Beş İkili

Nöroanatomi kurulunda ya da TUS'ta spinal sinir sorusu tek bir kelime üzerine kurulabilir: kök mü, dal mı? Şıklarda "radix posterior" ile "ramus posterior" yan yana durur. "Arka" kelimesini duyu ile eşleyen öğrenci arka dalın da yalnız duyu taşıdığını düşünür; oysa arka dal sırtın derin kaslarına motor lif götürür. Bu yazıdaki beş ikilinin her biri böyle bir ad benzerliğidir.

Spinal sinir, omuriliğin bir segmentinden çıkan ön kök ile arka kökün foramen intervertebrale hizasında birleşmesiyle oluşan, hem motor hem duyu lifi taşıyan karışık sinirdir. Otuz bir çifttir ve omurilikten çıkmasına karşın periferik sinir sistemine sayılır. Yazı önce bir spinal sinirin nasıl kurulduğunu ve dört dalını gösteriyor, sonra sınavda karışan beş ikiliyi tek tek ayırıyor.

Spinal sinirler nedir, kaç tanedir ve nereden çıkar?

İnsanda 31 çift spinal sinir vardır: 8 servikal, 12 torakal, 5 lomber, 5 sakral ve 1 koksigeal. Her biri omurga kanalını iki komşu omur arasındaki foramen intervertebrale'den terk eder. Birinci servikal sinir os occipitale ile atlas arasından, sekizinci servikal sinir C7 ile T1 arasından çıkar; torakal ve lomber sinirler kendi numaralı omurlarının altından çıkar.

Yedi servikal omura neden sekiz servikal sinir düştüğü ve bir disk fıtığında hangi kökün sıkıştığı omurga anatomisi yazısında ayrıntısıyla anlatıldı. Burada yalnız sonucu aklınızda tutun: C1-C7 kendi omurunun üstünden, C8 ve aşağısı kendi omurunun altından çıkar.

Sakrumda delik düzeni değişir. Kaynaşmış sakral omurlar arasında ayrı bir foramen intervertebrale kalmaz; sakral sinirler canalis sacralis içinde dallarına ayrılır, ilk dört sakral sinirin ön dalları foramina sacralia anteriora'dan pelvise, arka dalları foramina sacralia posteriora'dan sırta çıkar. Omurilik erişkinde L1-L2 hizasında bittiği için alt segmentlerin kökleri kendi deliklerine ulaşana dek kanal içinde uzun bir yol yürür; bu kök demetine cauda equina denir (omurilik anatomisi).

Bir spinal sinir nasıl kurulur?

Her spinal sinir iki kökle başlar. Ön kök sulcus anterolateralis'ten çıkan motor liflerden, arka kök sulcus posterolateralis'ten omuriliğe giren duyu liflerinden oluşur. Arka kökün üzerindeki ganglion spinale duyu nöronlarının gövdelerini taşır. İki kök gangliyonun hemen dışında birleşir ve oluşan karışık sinir foramenden çıkar çıkmaz dört dala ayrılır.

Ganglion spinale'deki nöronlar psödounipolardır: tek uzantıları T biçiminde ikiye ayrılır, bir kolu deriden, kastan ya da eklemden gelir, öbür kolu arka kökle omuriliğe girer. Gangliyonda sinaps yoktur. Kökler birleşene kadar dura mater'den gelen bir kılıfla sarılıdır. Ankara Üniversitesi açık ders notu da spinal siniri bu sırayla kurar: ön kök, gangliyonlu arka kök, gangliyonun dışında birleşme, foramenden çıkışın hemen ardından ön ve arka dal.

Foramen intervertebrale'yi geçen kısa gövdeden (truncus nervi spinalis) dört dal ayrılır:

  1. Ramus meningeus: Geriye döner ve aynı delikten omurga kanalına girer. Dura mater'i, omurların periostunu, kanal içindeki bağları ve diskin dış halkasını (anulus fibrosus) innerve eder. N. sinuvertebralis ya da Luschka'nın rekürren siniri adlarıyla da anılır ve gri daldan sempatik lif alır.
  2. Ramus posterior (dorsalis): Transvers çıkıntılar arasından arkaya döner, medial ve lateral dallara ayrılır. Omurganın kendi kaslarına motor, onları örten deriye duyu lifi verir.
  3. Ramus anterior (ventralis): Gövdenin ön ve yan yüzünü, boynun önünü ve ekstremiteleri innerve eder. Boyun ve ekstremite düzeylerinde pleksus kurar, göğüste interkostal sinir olarak segmental kalır.
  4. Rami communicantes: Spinal siniri sempatik zincire (truncus sympathicus) bağlayan iki ince daldır: ak dal (ramus communicans albus) ve gri dal (ramus communicans griseus).
Bir spinal sinirin yapısı: iki kök, bir gangliyon, dört dal ve sınavda karışan beş ikili Solda omuriliğin enine kesiti, arka taraf yukarıda. Arka kök üzerinde ganglion spinale, ön kök altta; iki kök kesikli çerçeveyle gösterilen foramen intervertebrale içinde birleşir. Foramenden çıkan kısa gövde dört dala ayrılır: 1 ramus meningeus kanala geri döner, 2 ramus posterior yerli sırt kaslarına ve sırt derisine gider, 3 ramus anterior pleksuslara ve interkostal sinirlere gider, 4 rami communicantes sempatik zincir gangliyonuna bağlanır; ak dal yalnız T1-L2'de, gri dal 31 çiftin hepsinde vardır. Sağda beş ikili: kök saf, dal karışık; arka dal yerli sırt kası ve sırt derisi, ön dal geri kalan her yer; ak dal T1-L2 preganglionik, gri dal 31 çift postganglionik; spinal gangliyonda sinaps yok, zincir gangliyonunda sinaps var; pleksus kurmayanlar T2-T11 interkostal sinirler ve T12'den devam eden n. subcostalis; T12'nin küçük bir kolu plexus lumbalis'e katılır. Bir spinal sinir: iki kök, bir gangliyon, dört dal ARKA ÖN arka kök ganglion spinale ön kök ak dal gri dal zincir gangliyonu 1 2 3 4 1 r. meningeus: kanala geri döner 2 r. posterior: yerli sırt kası, sırt derisi 3 r. anterior: pleksus, interkostal sinir 4 ak dal T1–L2 · gri dal 31 çift Kesikli çerçeve: foramen intervertebrale · kökler saf, dallar karışık Sınavda karışan beş ikili 1 Kök mü, dal mı? Kök saf: ön kök motor, arka kök duyu. Dallar karışık. 2 Arka dal mı, ön dal mı? Arka dal: yerli sırt kası ve sırt derisi. Ön dal: geri kalan her yer. 3 Ak dal mı, gri dal mı? Ak: yalnız T1–L2, preganglionik. Gri: 31 çiftin hepsi, postganglionik. 4 Spinal gangliyon mu, zincir gangliyonu mu? Spinal gangliyon: duyu, sinaps yok. Zincir gangliyonu: otonom, sinaps var. 5 Pleksus kuran mı, kurmayan mı? Segmental kalanlar: T2–T11 interkostal sinirler, T12'den n. subcostalis. Kaynak: Ankara Ü. Açık Ders, "Sinir Sistemi Anatomisi" notu; OpenStax Anatomy and Physiology 2e, bölüm 13.4 ve 15.1 smtanatomi.com

Dalların her biri aynı karışımı taşımaz, ama spinal sinirin gövdesinde dört lif türü bir aradadır: iskelet kasına giden somatik motor lif, deriden, kastan ve eklemden gelen somatik duyu lifi, düz kasa ve bezlere giden otonom (visseral) motor lif ve organlardan gelen visseral duyu lifi. Ön kökteki otonom lif yalnız iki bölgede bulunur: T1-L2 segmentlerinde sempatik, S2-S4 segmentlerinde parasempatik.

Ön kök ile ön dal aynı şey mi?

Ön kök ile ön dal farklı yapılardır. Ön kök (radix anterior) omurilikten çıkan motor liflerden oluşur ve iki kökün birleştiği yerde biter. Ön dal (ramus anterior) birleşmeden sonra ayrılan karışık sinirdir; hem motor hem duyu lifi taşır. Aynı ayrım arkada da geçerlidir: arka kök yalnız duyu taşır, arka dal karışıktır.

Latince adlar bu ayrımı zaten söyler: radix kök, ramus daldır. Kök omuriliğe bağlıdır, dal birleşmeden sonra gelir. "Yalnız motor" ya da "yalnız duyu" nitelemesi bu yüzden yalnız köklere aittir; birleşme noktasından sonra her dal karışıktır.

Klinik soru da bu farktan kurulur. Bir ön kökün hasarı o segmentin kaslarında güçsüzlük yapar, duyu korunur. Bir arka kökün hasarı o segmentin duyusunu ve refleksini bozar, kas gücü korunur; komşu dermatomlar birbirinin üstüne bindiği için tek bir kökte duyu kaybı beklenenden dar kalabilir. Hasar kökler birleştikten sonraysa, yani spinal sinirin gövdesinde ya da bir dalındaysa, motor ve duyu kaybı birlikte görülür. Kök ile periferik sinir hasarını deri haritasından ayırmayı dermatomlar yazısında adım adım bulabilirsiniz.

Arka dal mı, ön dal mı? Sırtın kası ve derisi kime ait?

Ramus posterior yalnız sırtın orta hatta yakın şeridine hizmet eder: omurganın kendi kaslarına motor, onların üstündeki deriye duyu lifi verir ve genel kural olarak pleksus kurmaz. Gövdenin geri kalanı, boynun önü, kollar ve bacaklar ramus anterior'un alanıdır. C1 ve C2 dışında her düzeyde ön dal arka daldan kalındır.

Sırtta duran her kas arka dal almaz. M. trapezius ve m. latissimus dorsi gibi sırta sonradan yerleşen kaslar sinirlerini ön dallardan ve n. accessorius'tan alır; bu ayrım sırt anatomisi yazısının konusudur. Arka dala ait olanlar m. erector spinae, transversospinal grup ve subokspital kaslar gibi omurganın kendi kaslarıdır.

Adı olan arka dallar sınavın sevdiği ayrıntıdır:

  • C1'in arka dalı n. suboccipitalis'tir; subokspital üçgendeki kaslara gider.
  • C2'nin arka dalı atlas ile axis arasından çıkar; medial dalı n. occipitalis major'dur ve başın arka yüzünün derisini vertex'e kadar innerve eder.
  • C3'ün arka dalından n. occipitalis tertius çıkar.
  • L1-L3 arka dallarının deri kolları nn. clunium superiores, S1-S3'ünkiler nn. clunium medii adıyla kalçanın üst ve orta bölümünün derisine dağılır.

İki tuzak bu listeden çıkar. Birincisi: n. occipitalis major arka daldan (C2) gelir, n. occipitalis minor ise plexus cervicalis'in dalıdır, yani ön dal kökenlidir; adları kardeş, kökenleri farklıdır. İkincisi: nn. clunium inferiores arka dal değildir, plexus sacralis'ten gelen n. cutaneus femoris posterior'un dallarıdır. Kalçanın üç clunium sinir grubundan ikisi arka daldan, biri ön daldan gelir.

Ak dal mı, gri dal mı?

Ramus communicans albus, omurilikten çıkan sempatik preganglionik lifleri spinal sinirden sempatik zincire taşır; lifler miyelinli olduğu için beyaz görünür ve dal yalnız T1-L2 sinirlerinde bulunur. Ramus communicans griseus, zincirde sinaps yapmış postganglionik lifleri spinal sinire geri getirir; miyelinsizdir ve 31 çiftin hepsinde vardır.

Bu asimetrinin pratik sonucu şudur: sempatik çıkış yalnız torakolomber segmentlerdedir, ama koldaki ve bacaktaki ter bezleri, kıl kasları ve damar düz kası da sempatik lif alır. Bu lifler zincirde yukarı ya da aşağı ilerleyip servikal, lomber ve sakral sinirlere gri dalla katılır, deriye de o sinirin ön ya da arka dalıyla ulaşır.

Ak dal yalnız motor yol değildir. Organlardan gelen visseral duyu lifleri de bu daldan geçerek ganglion spinale'deki hücre gövdelerine ulaşır. Parasempatik taraf ise bu dalları kullanmaz: S2-S4'ten çıkan preganglionik lifler ön dallardan nn. splanchnici pelvici olarak ayrılır. Sempatik lifin zincire girdikten sonra izleyebileceği yollar otonom sinir sistemi yazısında şemasıyla anlatıldı.

Spinal gangliyon mu, zincir gangliyonu mu?

Ganglion spinale arka kökün üzerindeki duyu gangliyonudur; psödounipolar nöronların gövdelerini taşır ve içinde sinaps olmaz. Sempatik zincir gangliyonu (ganglion trunci sympathici) ise otonom motor gangliyondur; multipolar nöronlar taşır ve preganglionik lif burada sinaps yapar. İkisi aynı segmentte birbirine yakın durur ama işleri farklıdır.

Yerleri de farklıdır: spinal gangliyon foramen intervertebrale'de oturur, zincir gangliyonları omurgaya yakın, göğüste kosta başlarının önünde dizilir.

Kranial sinirlerde aynı ikilik tekrar eder. N. trigeminus'un ganglion trigeminale'si spinal gangliyonun karşılığıdır ve sinaps içermez; ganglion ciliare ise parasempatik gangliyondur ve sinaps içerir (kranial sinirler). "Aşağıdaki gangliyonlardan hangisinde sinaps yoktur?" sorusunun anahtarı, gangliyonun duyu mu otonom mu olduğunu sormaktır. Zona virüsünün sessiz kaldığı yer de duyu gangliyonudur; döküntünün neden tek bir dermatom boyunca çıktığı dermatomlar yazısında anlatıldı.

Hangi ön dallar pleksus kurar, hangileri kurmaz?

Boyna ve ekstremitelere giden ön dallar pleksus kurar: plexus cervicalis (C1-C4), plexus brachialis (C5-T1), plexus lumbalis (L1-L4, T12 katkısıyla), plexus sacralis (L4-S4) ve plexus coccygeus (S4-Co1). Torakal ön dallar segmental kalır: T1'in küçük bir kolu ile T2-T11 interkostal sinirleri, T12'nin büyük kısmı da n. subcostalis'i oluşturur. T1'in büyük kısmı plexus brachialis'e, T12'nin küçük bir kolu plexus lumbalis'e katılır.

Pleksus Ön dallar Nerede oluşur Akılda tutulacak dal Ayrıntı
Plexus cervicalis C1-C4 M. sternocleidomastoideus'un derininde N. phrenicus (C3-C5) Plexus cervicalis
Plexus brachialis C5-T1 (C4 ve T2 katkısı olabilir) Ön ve orta skalen kaslar arasında N. medianus, n. ulnaris, n. radialis Üst ekstremite
Plexus lumbalis L1-L4 (T12 katkısı) M. psoas major'un içinde N. femoralis, n. obturatorius Alt ekstremite
Plexus sacralis L4-S4 (truncus lumbosacralis: L4-L5) Pelvisin arka duvarında, m. piriformis'in önünde N. ischiadicus, n. pudendus Alt ekstremite
Plexus coccygeus S4-Co1 Koksiks çevresinde N. anococcygeus —
Pleksus yok T1'in küçük kolu, T2-T11, T12'nin büyük kısmı Kosta aralıklarında ve 12. kostanın altında Nn. intercostales, n. subcostalis Toraks

Pleksusun işi lifleri yeniden dağıtmaktır. Kol ya da bacaktaki bir sinir birkaç segmentten lif taşır, bir segmentin lifleri de birkaç sinire dağılır; OpenStax'in anatomi ders kitabı da periferdeki sinirleri spinal sinirlerin düz devamı olarak değil, aksonların yeniden düzenlenmesi olarak tarif eder. Sonuç iki yönlüdür: tek bir kökün hasarı çoğu zaman tek bir kası tümüyle felç etmez, ama tek bir periferik sinirin kesilmesi o sinirin bütün kaslarını etkiler.

Göğüs duvarında kas ve deri segment segment dizildiği için torakal ön dallar karışmadan kosta aralıklarında ilerler. Kosta altındaki sinir-damar sırası ve iğnenin neden kostanın üst kenarından girdiği toraks anatomisi yazısında anlatıldı.

Sınav spinal sinirleri nasıl sorar?

Spinal sinir soruları çoğunlukla birkaç kalıpta gelir: kök ile dalın lif içeriği, ak dalın segment aralığı, sinaps olmayan gangliyon, pleksus kurmayan sinirler ve adı olan arka dallar. Cevapların hepsi yukarıdaki beş ikilidedir.

  1. Arka kök kesilirse ne kaybolur? O segmentin duyusu ve refleksi; kas gücü korunur.
  2. Ramus communicans albus hangi spinal sinirlerde bulunur? T1-L2.
  3. Postganglionik sempatik lif spinal sinire hangi dalla katılır? Ramus communicans griseus ile.
  4. Hangi gangliyonda sinaps yoktur? Ganglion spinale (ve kranial sinirlerin duyu gangliyonları).
  5. M. erector spinae'yi hangi sinirler innerve eder? Spinal sinirlerin arka dalları.
  6. N. occipitalis major hangi sinirin dalıdır? C2'nin arka dalı; n. occipitalis minor ise plexus cervicalis'ten gelir.
  7. Pleksus oluşturmayan spinal sinirler hangileridir? Torakal ön dallar: T2-T11 interkostal sinirler ve T12'nin n. subcostalis olarak devam eden büyük kısmı (küçük kolu plexus lumbalis'e katılır).

Pratik sınavda aynı bilgi bir omurilik maketinde ya da kesit görüntüsünde kök, gangliyon ve dalı göstermek biçiminde sorulabilir. Soru biçimlerinin genel dökümü için anatomi vize soruları yazısına bakabilirsiniz.

Spinal sinirleri tek çizimle nasıl çalışırım?

Spinal sinir, tek bir enine kesit çizimine sığan bir konudur. Kesiti bir kez kendiniz çizip dalları renklendirdiğinizde beş ikilinin hepsi aynı kâğıtta görünür; pleksus tablosunu da ayrı bir ezber olarak değil, o çizimin ön dala eklenen devamı olarak kurarsınız.

  1. Kökler: Omuriliği H biçimli gri cevherle çizin, arka kökü ve üstündeki gangliyonu, ardından ön kökü ekleyin. Arka kökü yalnız mavi (duyu), ön kökü yalnız kırmızı (motor) boyayın.
  2. Dallar: Birleşmeden sonra dört dalı çizin ve her dalı iki renkle boyayın; bu, dalların karışık olduğunu her bakışta hatırlatır. Ramus meningeus'u kanala geri döndürmeyi unutmayın.
  3. Zincir: Sempatik zincir gangliyonunu ekleyin, ak dalın yanına "T1-L2", gri dalın yanına "31 çift" yazın.
  4. Pleksus ve kart: Çizimin altına pleksus tablosunu kitap kapalıyken yazın, sonra beş ikiliyi ön yüzde soru, arka yüzde cevap olacak biçimde çalışma kartlarına geçirin.

Tıp 1-2 nöroanatomi ve duyu paketinde ve FZT 1-2 nöroanatomi ve duyu paketinde spinal sinirler, plexus cervicalis, plexus brachialis ile interkostal sinirler ve plexus lumbalis-sacralis ayrı derslerde anlatılır. Kurul ve vize dönemi için komite/vize paketlerine, TUS hazırlığı için TUS paketine bakabilirsiniz; anlatım biçimini görmek isterseniz ücretsiz demo paketiyle başlayın.

Sık Sorulan Sorular

Spinal sinirler kaç tanedir?

İnsanda 31 çift spinal sinir vardır: 8 servikal, 12 torakal, 5 lomber, 5 sakral ve 1 koksigeal. Omurilikte 33 segment sayan kaynaklar da vardır; son iki koksigeal segmentin sinirleri gelişmediği için spinal sinir sayısı 31 çifttir.

Spinal sinirler nereden çıkar?

Spinal sinirler omurga kanalını iki komşu omur arasındaki foramen intervertebrale'den terk eder. C1 os occipitale ile atlas arasından, C2-C7 kendi numaralı omurlarının üstünden, C8 ise C7 ile T1 arasından çıkar; torakal ve lomber sinirler kendi omurlarının altından çıkar. İlk dört sakral sinirin dalları sakrumdaki ön ve arka deliklerden çıkar.

Spinal sinirin dalları nelerdir?

Spinal sinir foramen intervertebrale'den çıktıktan hemen sonra dört dala ayrılır: omurga kanalına geri dönen ramus meningeus, omurganın kendi kaslarına ve sırt derisine giden ramus posterior, gövdenin ön-yan yüzüne ve ekstremitelere giden ramus anterior ve sempatik zincirle bağlantı kuran rami communicantes. Ak dal yalnız T1-L2 sinirlerinde, gri dal bütün spinal sinirlerde bulunur.

Pleksus oluşturmayan spinal sinirler hangileridir?

Torakal spinal sinirlerin ön dalları pleksus oluşturmaz. T2-T11 ön dalları kosta aralıklarında interkostal sinir olarak, T12 ön dalının büyük kısmı ise 12. kostanın altında n. subcostalis olarak segmental seyreder. T1'in büyük kısmı plexus brachialis'e, T12'nin küçük bir kolu plexus lumbalis'e katılır. Spinal sinirlerin arka dalları da genel kural olarak pleksus kurmaz.


Yayın tarihi: