Bir soru düşünün: T10 hizasında omuriliğin sağ yarısını kesen bir yaralanma. Hastanın sağ bacağında güçsüzlük mü olur, solunda mı? Vibrasyonu hangi bacak duymaz, ağrıyı hangisi? Omurilik yollarını üç ayrı liste olarak ezberleyen öğrenci her şıkta durup "bu taraf mı, karşı taraf mı" diye yeniden düşünür ve şıklar arasında kaybolur. Oysa üç yolun nerede çaprazladığını bilen öğrenci tek kuralla cevaplar: ikisi bulbusta, biri omurilikte. Bu yazı omurilik anatomisini o tek kuralın etrafına kurar.
Omurilik anatomisi nedir, medulla spinalis nerede başlar ve nerede biter?
Omurilik (medulla spinalis), merkezi sinir sisteminin canalis vertebralis içinde yer alan bölümüdür; foramen magnum hizasında medulla oblongata'nın devamı olarak başlar, erişkinde L1-L2 hizasında conus medullaris ile sonlanır. Otuz bir segmentinden çıkan otuz bir çift spinal sinirle gövde ve ekstremiteleri beyne bağlar, segmental refleksleri de beyne sormadan kendi başına çalıştırır.
Uzunluğu erkekte 45, kadında 43 santimetre kadardır ve kalınlığı boyunca aynı değildir. İki genişlemesi vardır: intumescentia cervicalis (C4-T1 segmentleri) plexus brachialis'i, intumescentia lumbosacralis (yaklaşık L2-S3 segmentleri) plexus lumbosacralis'i verir; ekstremiteye giden motor nöron sayısı arttığı için ön boynuz bu iki bölgede geniştir. Alt uç yaşla yukarı çeker: embriyonel üçüncü aya kadar omurilik kanalın tamamını doldurur, yenidoğanda conus L3'ün alt kenarındadır, erişkinde Ankara Üniversitesi'nin ders notuna göre erkekte L1-L2 diski, kadında L2 gövdesinin ortası hizasına çıkar. Conus'tan aşağı pia mater'in ince uzantısı filum terminale iner; lomber ve sakral kökler kendi deliklerine ulaşmak için conus'un çevresinde demet hâlinde sarkar, cauda equina. Segment-omur kaymasını, dural kesenin S2'de bitişini ve lomber ponksiyon katmanlarını omurga yazısında anlattım; burada tekrarlamıyorum.
Bir sayım tuzağı en başta çözülsün: aynı ders notu omurilikte 33 segment sayar ama 31 çift spinal sinir vardır, çünkü son iki koksigeal segmentin sinirleri gelişmez. Sınav "kaç segment" diye sorduğunda beklenen cevap, spinal sinir sayısıyla aynı olan 31'dir: 8 servikal, 12 torakal, 5 lomber, 5 sakral, 1 koksigeal.
Enine kesitte ne görünür: H harfi, üç boynuz, on lamina, üç kordon
Omurilik enine kesitinde ortada hücre gövdelerinden oluşan H biçimli substantia grisea, çevresinde miyelinli liflerden oluşan substantia alba görünür. Gri cevherin her yarısı ön ve arka boynuza, T1-L2 (kimi kaynakta L3) segmentleri arasında ayrıca bir yan boynuza ayrılır; beyaz cevher ise ön, yan ve arka funiculus'a bölünür. Yolların adresi bu üç funiculus, çekirdeklerin adresi boynuzların içindeki on laminadır.
Dış yüzdeki oluklar kesitin sınırlarını çizer. Önde orta hatta geniş fissura mediana anterior, arkada sığ sulcus medianus posterior ve ondan içeri uzanan septum vardır. Ön kökler sulcus anterolateralis'ten çıkar, arka kökler sulcus posterolateralis'ten girer. Beşinci oluk, sulcus intermedius posterior, yalnız T6 segmenti ve üstünde bulunur; arka funiculus'un o seviyede ikiye bölünmesinin dış izidir ve nedenini ikinci çaprazda göreceğiz. Ortada canalis centralis, çevresinde lamina X, önünde ve arkasında commissura grisea; gri cevherin hemen önündeki commissura alba anterior ise üçüncü çaprazın adresidir.
Gri cevher: boynuzlar ve Rexed laminaları
Rexed laminaları, gri cevheri hücre yapısına göre arkadan öne numaralanmış on katmana böler; lamina I-VI arka boynuz, VII ara bölge, VIII-IX ön boynuz, X merkezdir. Pamukkale Üniversitesi'nin laboratuvar kılavuzu arka boynuzu dört parçada okutur: apex'te nucleus marginalis (lamina I), caput'ta substantia gelatinosa (lamina II), cervix'te nucleus proprius (III-IV) ve lamina V, basis'te lamina VI. Lamina II ağrı girişinin modülasyon katıdır; lamina V deriden, kastan ve iç organdan gelen ağrı liflerinin buluştuğu, yansıyan ağrının anatomik gerekçesi sayılan geniş dinamik aralıklı nöronları taşır; lamina VI kas iğciğinden gelen kalın lifleri alır.
Lamina VII üç çekirdeğin evidir ve üçü de sınav sorusudur: nucleus thoracicus posterior (Clarke sütunu) C8-L3 arasında bulunur ve serebelluma giden bilinçsiz derin duyunun ikinci nöronudur; nucleus intermediolateralis T1-L2 segmentlerinde yan boynuzu oluşturur ve sempatik preganglionik nöronları taşır; sakral S2-S4 segmentlerinde ise parasempatik preganglionik nöronlar yan boynuz yapmadan aynı ara bölgede durur. Lamina VIII internöronlar, lamina IX ön boynuzun motor nöronlarıdır; medial grup gövde kaslarına, intumescentia'larda büyüyen lateral grup ekstremite kaslarına gider. Servikal bölgede n. phrenicus'un çekirdeği, sakral bölgede perine sfinkterlerini innerve eden Onuf çekirdeği de lamina IX'un içindedir.
Beyaz cevher: üç funiculus ve içindekiler
Funiculus posterior'un iki büyük çıkan demeti vardır: medialde fasciculus gracilis, lateralde fasciculus cuneatus; aralarında yalnız kısa intersegmental lifler iner. Funiculus lateralis en kalabalık kordondur: tractus corticospinalis lateralis, tractus spinothalamicus lateralis, tractus spinocerebellaris anterior ve posterior, tractus rubrospinalis ve reticulospinalis burada iner ya da çıkar. Funiculus anterior'da tractus corticospinalis anterior, tractus spinothalamicus anterior, tractus vestibulospinalis ve tectospinalis bulunur. Bu listeyi funiculus bazında değil, aşağıdaki üç çapraz üzerinden öğrenin; liste kendiliğinden yerine oturur.
Birinci çapraz: tractus corticospinalis lateralis omurilikte değil, bulbusta çaprazlar
Tractus corticospinalis, başta gyrus precentralis olmak üzere motor ve duyu korteksinden çıkan birinci motor nöronu ön boynuzdaki ikinci motor nörona bağlayan istemli hareket yoludur. Liflerinin büyük çoğunluğu medulla oblongata'nın alt ucundaki decussatio pyramidum'da karşıya geçer ve karşı funiculus lateralis'te tractus corticospinalis lateralis olarak iner. Çapraz omurilikten yukarıda olduğu için, omurilikteki tek taraflı bir lezyon lezyonla aynı tarafta, lezyonun altında üst motor nöron tipi güçsüzlük yapar.
Liflerin yaklaşık yüzde 90'ı lateral yola gider; kalan yüzde 10 kadarı tractus corticospinalis anterior olarak çaprazlamadan aynı tarafın funiculus anterior'unda iner ve ancak sonlanacağı segmentte commissura alba anterior'dan karşıya geçer. İş bölümü de ayrıdır: lateral yol ekstremite ve parmak kaslarına, ince hareketlere; anterior yol gövde, omuz ve boyun kaslarına gider. Tek taraflı lezyonda gövde kaslarının pek etkilenmemesinin anatomik nedeni budur.
Ön boynuzdaki alfa motor nöron alt motor nörondur; kasa giden son ortak yoldur. İki nöronun lezyonu iki ayrı tablo verir ve sınav bu ayrımı sever: üst motor nöron lezyonunda spastisite, hiperrefleksi ve Babinski; alt motor nöron lezyonunda flask paralizi, atrofi, fasikülasyon ve arefleksi. Funiculus lateralis'te kortikospinal yolun önünde fleksör tonusu artıran tractus rubrospinalis, funiculus anterior'da ekstansör tonusu ve dengeyi tutan tractus vestibulospinalis, görsel uyarana baş-boyun dönüşünü sağlayan tractus tectospinalis iner. "Funiculus lateralis'te bulunmayan inen yol" diye sorulduğunda cevap bu ön kordon yollarından biridir.
İkinci çapraz: arka kordon da bulbusta çaprazlar, fasciculus gracilis ve cuneatus
Funiculus posterior, ince dokunma, vibrasyon, iki nokta ayrımı ve bilinçli propriosepsiyonu taşıyan fasciculus gracilis ile fasciculus cuneatus'tan oluşur. Ganglion spinale'deki birinci nöronun lifi arka kökten girer, hiç çaprazlamadan aynı tarafta yükselir, medulla oblongata'daki nucleus gracilis ve nucleus cuneatus'ta ikinci nöronla sinaps yapar; ikinci nöronun aksonları fibrae arcuatae internae olarak decussatio lemnisci medialis'te karşıya geçer ve lemniscus medialis adıyla talamusa çıkar. Omurilik lezyonunda kayıp bu yüzden aynı taraftadır.
T6 segmentinin altından giren lifler, yani alt ekstremite ve gövdenin alt yarısı, medialdeki fasciculus gracilis'te; T6 ve üstünden girenler, yani üst ekstremite, gövdenin üst yarısı ve boyun, lateraldeki fasciculus cuneatus'ta yükselir. Cuneatus ancak T6'dan yukarıda var olduğu için sulcus intermedius posterior da yalnız orada görülür. Somatotopi merdiven gibidir: en alttan giren sakral lifler en medialde kalır, yukarı çıktıkça yeni gelen lifler lateralden eklenir. Bulbusta lemniscus medialis'in düzeni döner; bacak lifleri ventralde, kol lifleri dorsalde ilerler. Üçüncü nöron talamusun nucleus ventralis posterolateralis'indedir ve gyrus postcentralis'e gider.
Başlıca reseptörler kas iğciği, vibrasyon için Pacini cisimciği, ince dokunma için Meissner ve Merkel reseptörleridir. Klinik karşılık Romberg bulgusudur: gözü kapalı ayakta duramayan hasta propriosepsiyonu arka kordonla kaybetmiştir. Tabes dorsalis arka kordonu, B12 eksikliğinin subakut kombine dejenerasyonu arka kordonla birlikte lateral kortikospinal yolu tutar; iki hastalık da "arka kordon sendromu" sorusunun klasik şıklarıdır.
Üçüncü çapraz: tractus spinothalamicus omuriliğin içinde, commissura alba anterior'da çaprazlar
Tractus spinothalamicus lateralis ağrı ve ısıyı, tractus spinothalamicus anterior kaba dokunma ve basıncı taşır. Birinci nöronun lifi arka kökten girer, tractus dorsolateralis'te (Lissauer) bir-iki segment boyunca inen ve çıkan dallara ayrılır, arka boynuzda ikinci nöronla sinaps yapar; ikinci nöronun aksonu girişin bir-iki segment üstünde commissura alba anterior'dan karşıya geçer ve karşı funiculus lateralis'te yükselir. Çapraz omuriliğin içinde olduğu için tek taraflı lezyon karşı tarafta, lezyonun bir-iki segment altından başlayan ağrı-ısı kaybı yapar.
Ankara Üniversitesi'nin "Çıkan Yollar" notu yüzeyel duyunun substantia gelatinosa'da (lamina II) nöron değiştirdiğini yazar; ağrı liflerinin sonlandığı lamina I, IV ve V de ikinci nöron katlarıdır. Bulbusta oliva hizasında iki spinotalamik yol lemniscus spinalis adıyla birleşir, talamusun nucleus ventralis posterolateralis'ine ulaşır. Somatotopi arka kordonun tersidir: sakral lifler en lateralde, servikal lifler en medialdedir. Bu düzenin iki klinik sonucu vardır. Dıştan bastıran bir kitle önce en dıştaki sakral lifleri etkiler; içten büyüyen intramedüller bir lezyon ise sakral lifleri en son tutar, muayenede "sakral koruma" görülür.
Commissura alba anterior'u tek başına tutan lezyonun klasik örneği syringomyelia'dır. Canalis centralis çevresinde genişleyen boşluk, o segmentlerde her iki taraftan karşıya geçen ağrı-ısı liflerini keser; dokunma ve propriosepsiyon arka kordonda sağlam kaldığı için tablo "disosiye duyu kaybı"dır ve servikal yerleşimde iki kolu ve omuzları pelerin gibi sarar. Boşluk büyüyüp ön boynuza ulaşırsa el kaslarında atrofi eklenir. Aynı anatominin cerrahi kullanımı anterolateral kordotomidir: tek taraflı dayanılmaz ağrıda karşı funiculus lateralis'in ön-yan bölümü kesilir.
Funiculus lateralis'in dış kenarında iki serebellar yol da yükselir ve bilinçsiz propriosepsiyon taşır. Tractus spinocerebellaris posterior (Flechsig) Clarke sütunundan (C8-L3) çaprazsız çıkar, pedunculus cerebellaris inferior'dan serebelluma girer; C8'in üstünden giren lifler nucleus cuneatus accessorius'ta nöron değiştirip tractus cuneocerebellaris olarak aynı yolu izler, L3'ün altından girenler Clarke'a ulaşana dek yukarı çıkar. Tractus spinocerebellaris anterior (Gowers) omurilikte karşıya geçer, pedunculus cerebellaris superior'dan girerken geri çaprazlar; iki çapraz birbirini götürdüğü için o da sonuçta aynı tarafın serebellumuna varır.
| Yol | Funiculus | Taşıdığı duyu / görev | Çapraz yeri | Tek taraflı omurilik lezyonunda kayıp |
|---|---|---|---|---|
| Tractus corticospinalis lateralis | lateralis | ekstremite ve parmak kaslarına istemli hareket | decussatio pyramidum (bulbus) | aynı taraf, üst motor nöron tipi |
| Tractus corticospinalis anterior | anterior | gövde, omuz, boyun kasları | sonlandığı segmentte commissura alba anterior | büyük ölçüde iki taraflı, belirti silik |
| Fasciculus gracilis / cuneatus | posterior | ince dokunma, vibrasyon, bilinçli propriosepsiyon | decussatio lemnisci medialis (bulbus) | aynı taraf |
| Tractus spinothalamicus lateralis | lateralis | ağrı, ısı | commissura alba anterior, girişin 1-2 segment üstü | karşı taraf, 1-2 segment altından |
| Tractus spinothalamicus anterior | anterior | kaba dokunma, basınç | commissura alba anterior | karşı taraf |
| Tractus spinocerebellaris posterior | lateralis (arka-dış) | bilinçsiz propriosepsiyon, Clarke C8-L3 | çaprazsız | aynı tarafın serebellumu |
| Tractus spinocerebellaris anterior | lateralis (ön-dış) | bilinçsiz propriosepsiyon | omurilikte çaprazlar, serebelluma girerken geri çaprazlar | aynı tarafın serebellumu |
Brown-Séquard sendromu: yarım kesiti üç çaprazla okumak
Brown-Séquard sendromu, omuriliğin bir yarısının kesilmesi ya da basıya uğramasıyla ortaya çıkan tablodur: lezyon tarafında ve lezyonun altında üst motor nöron tipi güçsüzlük ile vibrasyon, propriosepsiyon ve ince dokunma kaybı; karşı tarafta lezyonun bir-iki segment altından başlayan ağrı-ısı kaybı. Üç çaprazın yeri bilindiğinde bu tablo ezberlenmez, türetilir; yazının başındaki T10 sorusu da böyle çözülür: sağ bacakta spastik güçsüzlük ve vibrasyon kaybı, sol bacakta ağrı-ısı kaybı.
Lezyonun kendi seviyesinde ayrıca segmental bulgular vardır ve sınav bunları ayrı şık yapar. Ön boynuz ya da ön kök o segmentte zedelendiği için lezyon tarafında o miyotomda flask paralizi ve atrofi; arka kök zedelendiği için o dermatomda her türlü duyunun kaybolduğu dar bir anestezi bandı görülür. Babinski lezyon tarafındadır. Servikal ya da üst torakal yerleşimde, nucleus intermediolateralis'e inen hipotalamospinal lifler de kesildiğinden aynı tarafta Horner sendromu eklenebilir. En sık neden bıçak ya da ateşli silahla penetran yaralanmadır; künt travma, tümör, syringomyelia ve multipl skleroz da yapar. Ders kitabındaki saf yarım kesit klinikte nadirdir, kısmi biçimleri sıktır.
Aynı kesit üzerinde diğer lezyon sendromları da tek tek yerine oturur:
- A. spinalis anterior sendromu: ön üçte iki beslenemez; iki taraflı motor kayıp ve iki taraflı ağrı-ısı kaybı, arka kordonun taşıdığı vibrasyon ve propriosepsiyon korunur. Aort cerrahisinde kros-klemp ya da Adamkiewicz arterinin trombozu klasik nedendir.
- Santral kord lezyonu, syringomyelia: commissura alba anterior kesilir; iki taraflı, segmental, pelerin dağılımlı ağrı-ısı kaybı, dokunma ve propriosepsiyon sağlam. Büyürse ön boynuz tutulur, ellerde atrofi.
- Arka kordon sendromu: tabes dorsalis, B12 eksikliği; propriosepsiyon ve vibrasyon kaybı, Romberg pozitif, ağrı-ısı sağlam.
- Ön boynuz hastalığı: poliomyelit yalnız alt motor nöronu tutar, duyu sağlamdır; amyotrofik lateral skleroz ön boynuzla birlikte tractus corticospinalis lateralis'i tutar, üst ve alt motor nöron bulguları birlikte, duyu yine sağlam.
- Tam kesi: lezyon altında iki taraflı bütün motor ve duyu fonksiyonu kaybolur; akut dönemde spinal şok.
Omuriliğin zarları ve kanlanması: epidural aralık, ligamentum denticulatum, Adamkiewicz
Omurilik dıştan içe dura mater, arachnoidea mater ve pia mater ile sarılıdır; kafatasından farklı olarak omurilik durası ile kanal duvarı arasında yağ, kök ve venöz pleksus içeren gerçek bir epidural aralık vardır. Kanı tek a. spinalis anterior ile iki a. spinalis posterior getirir; öndeki a. vertebralis dallarının birleşmesinden, arkadakiler a. vertebralis ya da a. cerebelli inferior posterior'dan köken alır, üçü de aşağıda segmental radiküler arterlerle beslenir ve bu radiküler arterlerin en büyüğü a. radicularis magna, Adamkiewicz arteridir.
Pia mater omuriliği sıkıca sarar ve iki uzantı verir. Yanlarda, ön ve arka kökler arasından dura'ya tutunan dişli ligamentum denticulatum omuriliği kanalın ortasında asılı tutar; aşağıda filum terminale conus'tan iner, S2'de dura ona katılır ve ikinci koksigeal vertebranın periostunda sonlanır. Arachnoidea ile pia arasındaki subaraknoid aralık beyin-omurilik sıvısıyla doludur ve conus'un altında genişlediği için iğne oraya girer; katman sırasını ve seviyeyi omurga yazısında bulursunuz. Epidural aralık ise kafada bulunmayan, yalnız omurilikte var olan aralıktır; epidural anestezinin anatomik zemini budur.
Kanlanma seviyeye göre eşit değildir ve Türk Göğüs Kalp Damar Cerrahisi Dergisi'ndeki "Spinal Kord Korunması" derlemesi bu dengesizliği sayılarla verir. A. spinalis anterior fissura mediana anterior'da iner ve omuriliğin ön üçte ikisini, iki a. spinalis posterior arka üçte birini besler. Segmental arterlerin, yani aorttan çıkan interkostal ve lomber arterlerin arka dalları ön ve arka radiküler arterler olarak köklerle birlikte kanala girer. C1-T3 arasına üç-beş ön radiküler arter ulaşırken orta torasik bölüme (T4-T8) tek bir arter ulaşır, bazen o da yoktur; omuriliğin en kolay iskemiye giren bölümü budur. Alt torasik ve lomber bölümü üç-beş arter besler ve en büyüğü Adamkiewicz arteri olguların yüzde doksanında T8-L3 arasından, genellikle soldan çıkar; geniş serilerde yüzde yetmiş beşi T9-T12'dedir. Torakoabdominal aort cerrahisinde bu arterin beslediği segmentlerin kros-klemp süresince kansız kalması parapleji riskinin kaynağıdır; a. spinalis anterior sendromunun cerrahi biçimi de budur.
Venler arterlere eşlik eder, kapaksızdır ve epidural aralıktaki plexus venosus vertebralis internus'a (Batson pleksusu) boşalır. Kapaksız olduğu için karın ve göğüs içi basıncıyla akım yönü değişebilir; pelvis ve karın tümörlerinin omurgaya metastazında bu pleksus klasik yoldur.
Sınavlar omurilik anatomisini nasıl sorar?
TUS omuriliği çoğunlukla "medulla spinalis" başlığıyla değil, dolaylı sorar: bir lezyon tablosu verip etkilenen yolu ya da tarafı, bir yol verip funiculus'unu ve çapraz yerini, bir çekirdek verip laminasını ister. Kurul sınavı kesit şemasını ve terminolojiyi, pratik sınav maket ya da kesit üzerinde funiculus, boynuz ve olukları sorar. Beş kalıp çoğu soruyu kapsar:
- Çapraz yeri: "Omurilik içinde çaprazlayan yol" sorusunun cevabı spinotalamik yoldur; kortikospinal ve arka kordon bulbusta çaprazlar. Tractus corticospinalis anterior'un kendi segmentinde geçmesi ikinci basamak tuzaktır.
- Lezyon-bulgu eşlemesi: Brown-Séquard, a. spinalis anterior, syringomyelia, arka kordon, ön boynuz; her biri "hangi duyu korunur" sorusuyla ayrılır.
- Lamina-çekirdek: substantia gelatinosa lamina II, nucleus proprius III-IV, Clarke lamina VII ve C8-L3, nucleus intermediolateralis lamina VII ve T1-L2, motor nöronlar lamina IX.
- Funiculus içeriği: "Funiculus posterior'da bulunan", "funiculus lateralis'te bulunmayan" biçiminde; arka kordonun iki büyük demetini bilen öğrenci bu kalıbı hızlı geçer.
- Seviye ve damar: conus'un seviyesi, dural kesenin bitişi, Clarke'ın ve yan boynuzun segment aralığı, Adamkiewicz'in çıkış seviyesi ve tarafı.
Tıp fakültesinde omurilik genellikle sinir sistemi kurulunun içinde gelir; Pamukkale Üniversitesi'nin Dönem II laboratuvar kılavuzu "medulla spinalis'in yapısı, inen ve çıkan yollar ve otonom sistem" başlığıyla tek uygulamada okutur. Fizyoterapi öğrencisi omurilik yaralanmasında seviye-fonksiyon ilişkisini ve Brown-Séquard tipini nöroanatomi dersinde, hemşirelik öğrencisi lomber ponksiyon ve epidural uygulamanın anatomisini uygulama dersinde görür; diş hekimliğinde omurilik programa bağlı olarak sinir sistemi dersinin içinde kısaca geçer.
En çok karıştırılan üç nokta: "çaprazlamaz" ifadesi iki ayrı şeyi anlatır, arka kordon omurilikte çaprazlamaz ama bulbusta çaprazlar, yani sonuçta karşı korteksi bulur; yan boynuz her segmentte yoktur, yalnız T1-L2'de vardır ve sakral parasempatik nöronlar boynuz yapmaz; segment sayısı sorusunda 33 değil 31 beklenir, çünkü soru spinal sinir sayısına göre kurulur.
Hangi kaynakla, nasıl çalışmalı?
Omurilik, yapı sayısı az ama taraf sorusu çok olan bir konudur; verimli çalışan öğrenci yolları liste olarak değil, çapraz yerine göre öğrenir ve her lezyonu kesit üzerinde çizer. Üç oturum konuyu kapatır: bir kesit çizimi, bir lezyon kart seti, bir lamina-seviye cetveli.
Birincil kaynak olarak Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Anatomi Anabilim Dalı'nın Çıkan Yollar ders notu (PDF, on bir sayfa) kesiti, Lissauer'i, Clarke sütununu ve her çıkan yolun nöron zincirini şemalarla verir; bağlantı dosyayı doğrudan indirir. Kanlanma için Türk Göğüs Kalp Damar Cerrahisi Dergisi'ndeki Spinal Kord Korunması derlemesi (PDF, altı sayfa) radiküler arter dağılımını ve Adamkiewicz serilerini sayılarla anlatır; ilk sayfasında Türkçe karakterler bozuk görünebilir, metin okunur. Ders kitabı olarak nöroanatomi bölümü olan herhangi bir standart anatomi kitabı yeter; atlas kesit için şarttır.
- Birinci oturum, kesit çizimi: bu yazıdaki kesiti ezbersiz çizin; H harfi, üç funiculus, üç yol ve commissura alba anterior. Sonra her yolun çapraz yerini kesitin dışına yazın ve sağ yarıyı tarayıp bulguları türetin.
- İkinci oturum, lezyon kartları: çalışma kartı düzeninde yedi kart: Brown-Séquard, a. spinalis anterior, syringomyelia, arka kordon, poliomyelit, ALS, tam kesi; kartın önünde tablo, arkasında "hangi yol, hangi taraf, hangi duyu korunur".
- Üçüncü oturum, lamina ve seviye cetveli: on lamina ve çekirdekleri, Clarke C8-L3, yan boynuz T1-L2, sakral parasempatik S2-S4, conus, dural kese, Adamkiewicz; cetveli kranial sinirler yazısındaki çekirdek tablosuyla yan yana koyun, beyin sapı konusuna geçiş kolaylaşır.
Omurilik ve yolların video anlatımı tıp 1-2 nöroanatomi ve duyu paketinde; fakülte düzenine göre komite ve vize paketleri aynı konuyu kurul takvimiyle, TUS paketi lezyon soruları ve TUS anatomi çalışma düzeni içinde, fizyoterapi paketi FTR müfredatıyla işler. Anlatım biçimini görmek için ücretsiz demo paketi açıp bir dersi izlemek yeter; vize sorularının kalıbını da orada tanırsınız.
Sık Sorulan Sorular
Medulla spinalis nerede sonlanır?
Medulla spinalis erişkinde L1-L2 hizasında conus medullaris ile sonlanır; Ankara Üniversitesi'nin ders notu erkekte L1-L2 diski, kadında L2 gövdesinin ortası der. Yenidoğanda conus L3'ün alt kenarındadır ve omurga omurilikten hızlı uzadığı için erişkinde yukarı çeker. Conus'un altında pia mater'in uzantısı filum terminale, çevresinde cauda equina bulunur; dural kese S2'ye kadar iner.
Omurilik kaç segmentten oluşur, kaç çift spinal sinir çıkar?
Omurilikten 31 çift spinal sinir çıkar: 8 servikal, 12 torakal, 5 lomber, 5 sakral ve 1 koksigeal. Kimi ders notları 33 segment sayar, çünkü son iki koksigeal segmentin sinirleri gelişmez; sınav sorusu spinal sinir sayısıyla kurulduğundan beklenen cevap 31'dir. İlk servikal sinir atlas ile occipital kemik arasından, sekizinci servikal sinir C7-T1 arasından çıkar, geri kalanlar kendi numaralı omurun altından çıkar.
Brown-Séquard sendromu nedir, bulguları neden iki ayrı taraftadır?
Brown-Séquard sendromu omuriliğin bir yarısının kesilmesiyle oluşur. Lezyon tarafında ve altında üst motor nöron tipi güçsüzlük ile vibrasyon-propriosepsiyon kaybı, karşı tarafta lezyonun bir-iki segment altından başlayan ağrı-ısı kaybı görülür; lezyon seviyesinde ise aynı tarafta flask paralizi ve dar bir anestezi bandı vardır. Bulgular iki tarafa dağılır, çünkü kortikospinal yol ve arka kordon bulbusta, spinotalamik yol ise omuriliğin içinde commissura alba anterior'da çaprazlar.
Tractus spinothalamicus lateralis ne taşır, nerede çaprazlar?
Tractus spinothalamicus lateralis ağrı ve ısı duyusunu taşır. Birinci nöron ganglion spinale'dedir, lifi arka kökten girip Lissauer yolunda bir-iki segment seyreder ve arka boynuzda (lamina I, II, IV-V) ikinci nöronla sinaps yapar; ikinci nöronun aksonu girişin bir-iki segment üstünde commissura alba anterior'dan karşıya geçip karşı funiculus lateralis'te talamusun nucleus ventralis posterolateralis'ine yükselir. Bu yüzden tek taraflı omurilik lezyonu karşı tarafta, lezyonun bir-iki segment altından başlayan ağrı-ısı kaybı yapar.