Piramidal ve Ekstrapiramidal Sistem Nedir? Motor Yolların Yedi Yarım Doğrusu

  • Ana Sayfa
  • Blog
  • Piramidal ve Ekstrapiramidal Sistem Nedir? Motor Yolların Yedi Yarım Doğrusu
Piramidal ve Ekstrapiramidal Sistem Nedir? Motor Yolların Yedi Yarım Doğrusu

Nöroanatomi kurulunda motor yollar sorusu çoğu zaman tek bir klinik tabloyla gelir: sağ kol ve bacakta güçsüzlük, sağ alt yüzde düşüklük, alın kırışabiliyor, dil dışarı çıkarılınca sağa sapıyor. Lezyon nerede? Soruyu çözmek için dört adı birbirinden ayırmak gerekir: piramidal yol, kortikospinal yol, üst motor nöron ve ekstrapiramidal sistem. Birinci sınıfta öğrenilen tanımların her biri doğrudur ama yarımdır; sınav da çoğu zaman eksik kalan yarıyı sorar.

Bu yazı önce motor emrin korteksten kasa uzanan haritasını çiziyor, sonra yedi yarım doğruyu sırayla tamamlıyor. Baştaki tablo en sonda çözülüyor.

Piramidal ve ekstrapiramidal sistem nedir?

Piramidal sistem, istemli hareket emrini beyin korteksinden ara istasyon olmadan omuriliğin ön boynuzuna (tractus corticospinalis) ve beyin sapındaki kafa çifti motor çekirdeklerine (tractus corticonuclearis) taşıyan yollardır. Ekstrapiramidal sistem ise hareketi bu yolların dışından düzenleyen yapıların klinik adıdır: bazal çekirdekler ve beyin sapından omuriliğe inen yollar.

Dar anlamda piramidal yol, bulbusun ön yüzünde pyramis adlı kabartıyı oluşturan kortikospinal liflerdir. Kortikonükleer liflerin hedefi beyin sapında olduğu için omuriliğe inmezler; yine de klinikte iki yol birlikte "piramidal sistem" diye anılır. Kortikonükleer yola eski kaynaklarda kortikobulber yol da denir.

Bu adların yanında ikinci bir terim çifti dolaşır: üst motor nöron ve alt motor nöron. İki çift farklı soruları cevaplar. Piramidal-ekstrapiramidal ayrımı hangi yol sisteminin sorulduğunu, üst-alt motor nöron ayrımı ise lezyonun kası uyaran son nöronun üstünde mi, yoksa o nöronun kendisinde mi olduğunu söyler. Yolların omurilikteki kordon içi yerini omurilik anatomisi yazısında ayrıntısıyla anlattım; burada yolun bütününe bakıyoruz.

Motor emir korteksten kasa hangi istasyonlardan geçer?

Kortikospinal lifler beyin korteksinin beşinci tabakasındaki piramidal hücrelerden çıkar, corona radiata ve capsula interna'dan geçip mesencephalon'da crus cerebri'ye, oradan pons'un ön bölümüne ve bulbusun pyramis'ine iner. Liflerin büyük çoğunluğu bulbusun alt ucunda decussatio pyramidum'da karşıya geçer, omuriliğin yan kordonunda iner ve doğrudan ya da ara nöronlar üzerinden alt motor nörona ulaşır.

Yolu altı istasyon olarak çizin:

  1. Korteks. Lifler gyrus precentralis'ten (area 4), önündeki area 6'dan ve parietal lobun duyu alanlarından çıkar. Motor haritada yüz ve el hemisferin dış yüzünde, bacak ve ayak iç yüzdeki lobulus paracentralis'tedir; bu yüzden a. cerebri media tıkanması yüzü ve kolu, a. cerebri anterior tıkanması bacağı daha çok etkiler.
  2. Corona radiata ve capsula interna. Yelpaze gibi açılan lifler capsula interna'da dar bir alana toplanır. Kortikonükleer lifler genu'dan, kortikospinal lifler crus posterius'tan geçer; crus posterius'ta kol lifleri önde, bacak lifleri arkadadır. Lifler burada çok sıkışık olduğu için küçük bir lezyon karşı tarafın yüzünü, kolunu ve bacağını birlikte tutabilir. Capsula interna'nın bölümlerini telensefalon yazısında kesit üzerinde gösterdim.
  3. Crus cerebri. Mesencephalon'un ön yüzünde lifler crus cerebri'nin orta bölümünü kaplar. N. oculomotorius da bu bölgeden çıktığı için buradaki bir lezyon aynı tarafta n. oculomotorius felci, karşı tarafta hemipleji yapar (Weber sendromu).
  4. Pons. Pons'un ön (bazal) bölümünde lifler pontin çekirdekler ve enine seyreden lifler arasında küçük demetlere bölünür.
  5. Bulbus. Demetler yeniden toplanıp bulbusun ön yüzünde pyramis'i yapar. Bulbusun alt ucunda liflerin yaklaşık yüzde 90'ı decussatio pyramidum'da karşıya geçip tractus corticospinalis lateralis'i oluşturur. Çaprazlamayan yaklaşık yüzde 10'u tractus corticospinalis anterior olarak ön kordonda iner; bu liflerin çoğu sonlanacağı segmentte commissura alba anterior'dan karşıya geçer.
  6. Omurilik. Lateral yol funiculus lateralis'te iner ve gri cevherde sonlanır. Kasa giden son nöron, yani alt motor nöron, ön boynuzdan başlar.
Motor emrin yolu: piramidal hat, kortikonükleer dal, ekstrapiramidal düzenleyiciler ve üst-alt motor nöron sınırı Solda yukarıdan aşağı sıralanmış istasyonlar: korteks, capsula interna, crus cerebri, pons, pyramis, decussatio pyramidum ve omuriliğin yan kordonu; kırmızı hat bu istasyonlardan geçerek ön boynuza iner, ön boynuzdan kasa siyah ok gider. Capsula interna'dan ayrılan kesikli kırmızı dal beyin sapındaki kafa çifti motor çekirdeklerine ulaşır; not: çoğu iki taraflı lif alır, istisna n. facialis'in alt yüz bölümü ve m. genioglossus. Decussatio yanında not: yaklaşık yüzde 90 karşıya geçip lateral yolu, yaklaşık yüzde 10 düz inip ön yolu oluşturur. Sağda gri renkli ekstrapiramidal düzenleyiciler: motor korteks, bazal çekirdekler ve talamus arasında kapalı döngü, omuriliğe doğrudan inmez; altında beyin sapı çekirdekleri ve onlardan ön boynuza inen rubrospinal, vestibulospinal, retikulospinal ve tektospinal yollar. Yatay kesikli çizgi üst motor nöronu alt motor nörondan ayırır. Motor emrin yolu: korteksten kasa KORTEKS · area 4, 6 ve 3-1-2 CAPSULA INTERNA · genu, crus post. CRUS CEREBRI · mesencephalon PONS · ön (bazal) bölüm PYRAMIS · bulbus ön yüzü DECUSSATIO PYRAMIDUM OMURİLİK · funiculus lateralis ÜST MOTOR NÖRON ↑ ALT MOTOR NÖRON ↓ ÖN BOYNUZ · alfa motor nöron KAS kortikonükleer dal (genu) KAFA ÇİFTİ MOTOR ÇEKİRDEKLERİ beyin sapında · alt motor nöron Çoğu iki hemisferden lif alır. İstisna: VII alt yüz, XII genioglossus → karşı taraf ~%90 karşıya geçer → tr. corticospinalis lateralis ~%10 düz iner → ön yol, segmentinde geçer omurilikte lezyon: aynı taraf, lezyonun altı EKSTRAPİRAMİDAL DÜZENLEYİCİLER Motor korteks Bazal çekirdekler Talamus (VA-VL) Omuriliğe doğrudan inmez; korteks ve piramidal yol üzerinden etki eder. BEYİN SAPI ÇEKİRDEKLERİ nucleus ruber · vestibular · retiküler · tectum rubrospinal, vestibulospinal, retikulospinal, tektospinal yollar piramidal (üst motor nöron) ekstrapiramidal (üst motor nöron) alt motor nöron Kaynak: UTHealth Neuroscience Online, Section 3 Ch. 3 ve 6; standart nöroanatomi kaynakları smtanatomi.com

Kortikonükleer lifler bu hattan beyin sapı boyunca ayrılıp kafa çiftlerinin motor çekirdeklerine gider. Hattın her durağında bir lezyonun yaptığı tablo farklıdır; aşağıdaki yarım doğruların çoğu bu duraklardan birinde düğümlenir.

Üst motor nöron ile alt motor nöron arasındaki fark nedir?

Alt motor nöron, kası doğrudan uyaran son nörondur: omuriliğin ön boynuzundaki alfa motor nöron ya da beyin sapındaki kafa çifti motor çekirdeğinin hücresi. Üst motor nöron ise bu son nöronu yöneten ve tamamı merkezi sinir sistemi içinde kalan nörondur; yalnız motor korteksteki hücreler değil, beyin sapından omuriliğe inen yolların hücreleri de bu gruba girer.

Birinci yarım doğru buradadır: "Üst motor nöron beyinde, alt motor nöron omurilikte." Eksik yarı beyin sapıdır. Nucleus ruber'in, vestibular ve retiküler çekirdeklerin hücreleri beyin sapında durur ama üst motor nörondur. N. oculomotorius'tan n. hypoglossus'a kadar kafa çiftlerinin motor çekirdekleri de beyin sapındadır ama alt motor nörondur. Beyin sapındaki tek bir lezyonun aynı tarafta bir kafa çiftinde alt motor nöron felci, karşı vücut yarısında üst motor nöron felci yapması, yani çapraz felç, bu ikili konumdan doğar (beyin sapı anatomisi).

İki lezyonun muayene bulguları birbirinin neredeyse tersidir:

Özellik Üst motor nöron lezyonu Alt motor nöron lezyonu
Lezyonun yeri Korteks, capsula interna, beyin sapındaki inen yollar, omuriliğin beyaz cevheri Ön boynuz, kafa çifti motor çekirdeği, ön kök, periferik sinir
Tutulan kaslar Hareket grupları; çoğu zaman bir vücut yarısı ya da lezyonun altı Tek tek kaslar; bir segmentin ya da sinirin dağılımı
Tonus Artar (spastisite); akut dönemde azalmış olabilir Azalır (flask)
Derin tendon refleksleri Artar, klonus görülebilir Azalır ya da alınamaz
Plantar yanıt Ekstansör (Babinski pozitif) Fleksör ya da alınamaz
Atrofi Belirgin değil; uzun sürede kullanmamaya bağlı hafif atrofi Belirgin
Fasikülasyon Yok Görülebilir

Amyotrofik lateral skleroz iki sütunu aynı hastada birleştirir: ön boynuz ile tractus corticospinalis lateralis birlikte tutulduğu için aynı ekstremitede atrofi ve fasikülasyonun yanında artmış refleksler görülür, duyu sağlamdır. Babinski yanıtı ise yaşamın ilk bir iki yılında normaldir; kortikospinal liflerin miyelinlenmesi tamamlanınca plantar yanıt fleksöre döner. "Babinski pozitifse lezyon vardır" cümlesi erişkin için doğrudur.

Piramidal yol adını Betz hücrelerinden mi alır?

Piramidal yolun adı korteksin piramit biçimli hücrelerinden değil, kortikospinal liflerin bulbusun ön yüzünde oluşturduğu pyramis adlı kabartıdan gelir. Area 4'ün beşinci tabakasındaki dev piramidal hücreler, yani Betz hücreleri, yolun yalnız küçük bir bölümünü verir; liflerin çoğu daha küçük piramidal hücrelerden ve motor korteks dışındaki alanlardan çıkar.

Yaklaşık dağılım şöyledir: liflerin yüzde 30 kadarı primer motor korteksten (area 4), yüzde 30 kadarı premotor korteks ve suplementer motor alandan (area 6), yüzde 30 kadarı somatosensoriyel korteksten (3, 1, 2), yüzde 10 kadarı arka parietal korteksten çıkar (UTHealth Neuroscience Online, motor korteks bölümü). Parietal kökenli liflerin bir bölümü ön boynuza değil arka boynuza iner ve oraya gelen duyu girdisini ayarlar. Yani piramidal yolun her lifi kasa emir taşımaz.

Sınav bu yarıyı iki biçimde sorar. "Tractus corticospinalis'in köken aldığı alanlardan biri değildir" sorusunda seçeneklerde 4, 6 ve 3-1-2 yanında görme korteksi (17) ya da işitme korteksi (41) durur. "Betz hücreleri nerededir" sorusunun cevabı ise area 4'ün beşinci tabakası, yani lamina pyramidalis interna'dır.

Kortikospinal lifler kasın motor nöronuna doğrudan mı bağlanır?

Kortikospinal liflerin çoğu alfa motor nörona doğrudan değil, omurilik gri cevherinin ara bölgesindeki ara nöronlara sinaps yapar. Doğrudan, tek sinapslı bağlantı daha çok el ve parmakların distal kaslarını yöneten motor nöronlara gider; parmakları birbirinden bağımsız oynatma becerisi bu doğrudan hatta dayanır.

Rexed laminaları diliyle söylersek lifler çoğunlukla lamina IV-VII'de, bir bölümü doğrudan motor nöronların bulunduğu lamina IX'da sonlanır. Bu iş bölümü piramidal hasarın en kalıcı kaybını açıklar. Omuz ve kalça gibi proksimal kasların kaba hareketleri zamanla beyin sapı yollarının yardımıyla kısmen toparlanabilir; parmakların ince ve bağımsız hareketi en zor geri gelen beceridir. Düğme iliklemek, kalem tutmak ya da parmakları tek tek başparmağa değdirmek bu yüzden muayenenin hassas testleridir.

Tractus corticospinalis anterior ise ağırlıkla boyun ve gövde kaslarına gider. Bu kaslar iki hemisferden lif aldığı için tek taraflı bir hemisfer lezyonunda gövde kasları pek etkilenmez; hemiplejik hasta oturabilir ama felçli taraftaki elini kullanamaz.

Kafa çiftlerine giden kortikonükleer lifler de çapraz mı?

Tractus corticonuclearis, kafa çiftlerinin motor çekirdeklerine çoğunlukla iki taraftan lif gönderir; bu yüzden tek taraflı bir hemisfer lezyonunda çiğneme, yutma ve alın kasları belirgin biçimde etkilenmez. İki önemli istisna vardır: n. facialis çekirdeğinin alt yüz bölümü ve n. hypoglossus'un m. genioglossus'a giden bölümü ağırlıklı olarak karşı hemisferden lif alır.

Yüz. Santral (üst motor nöron) yüz felcinde lezyonun karşı tarafında yalnız alt yüz düşer: ağız köşesi sarkar, nazolabial oluk silinir ama alın kırışıklığı korunur. Periferik (alt motor nöron) yüz felcinde ise aynı taraftaki yüzün tamamı tutulur, alın da kırışmaz. N. facialis'in dallarını ve iki felcin ayrımını yüz anatomisi yazısında çizdim.

Dil. M. genioglossus dili öne ve karşı tarafa doğru iter. Sağ hemisfer lezyonunda sol genioglossus zayıflar; dil dışarı çıkarılınca sola, yani zayıf tarafa ve lezyonun karşısına sapar, atrofi ve fasikülasyon görülmez. N. hypoglossus'un kendisi ya da çekirdeği zedelendiğinde ise dil lezyon tarafına sapar, o yarı zamanla incelir ve fasikülasyon görülür. İki tabloyu ayıran tek soru şudur: dil lezyonun karşısına mı sapıyor, aynı tarafına mı? Dil kaslarının ayrıntısı dil anatomisi yazısında.

Kortikonükleer lifler iki taraftan birden hasar görürse bu güvence de kalkar. İki hemisferde ayrı lezyonlarda ya da amyotrofik lateral sklerozda konuşma bozulur, yutma güçleşir, dil hareketleri yavaşlar ama atrofi yoktur ve çene refleksi artar; bu tabloya psödobulber paralizi denir. Bulbustaki çekirdeklerin kendisi hasar gördüğünde gelişen bulber paralizide ise dil atrofik ve fasikülasyonludur, öğürme refleksi azalır.

Üst motor nöron lezyonu ilk günden spastik mi?

Üst motor nöron lezyonu ilk günlerde çoğu zaman spastik değil, gevşek (flask) bir felçle başlar: tonus düşer, refleksler azalabilir. Spastisite, hiperrefleksi ve klonus günler ya da haftalar içinde gelişir. Omurilik yaralanmasında bu erken döneme spinal şok denir; lezyonun altındaki refleksler bir süre tamamen kaybolabilir.

Yerleşmiş spastisite hıza bağlı bir dirençtir. Ekstremite yavaş oynatıldığında direnç azdır, hızlı oynatıldığında artar ve bir noktada birden çözülür; buna çakı bıçağı (clasp-knife) fenomeni denir (UTHealth Neuroscience Online, motor sistem bozuklukları). Kronik hemiplejide spastisite kolda fleksörlerde, bacakta ekstansörlerde belirgindir: kol göğse doğru bükülü durur, bacak düz kalır ve hasta yürürken bacağını dışa doğru yay çizerek öne getirir. Bu yürüyüşe sirkumdüksiyon yürüyüşü denir; sirkumdüksiyonun hangi düzlemlerin birleşimi olduğunu anatomik düzlemler yazısında bulabilirsiniz.

Sınav bu yarıyı akut dönem vinyetiyle sorar. İnmenin ilk saatlerinde sol kolda ve bacakta hipotoni ve azalmış refleks görüp lezyonu periferik sinire yerleştiren öğrenci yanılır. Bir vücut yarısını yüz, kol ve bacakla birlikte tutan bir felç alt motor nöron hasarıyla açıklanamaz; lezyon tonus düşük olsa bile üst motor nöron hattındadır.

Spastisiteyi piramidal yolun kesilmesi mi yapar?

Klasik klinik nöroanatomi kitaplarına göre spastisiteyi yalnız piramidal yolun kesilmesi yapmaz. Bulbusta yalnız pyramis'i tutan lezyonlarda güçsüzlük, ince parmak hareketlerinin kaybı ve Babinski görülür; belirgin spastisite ve hiperrefleksi ise korteks ve capsula interna düzeyinde piramidal liflerle birlikte seyreden, beyin sapı çekirdeklerine giden liflerin de hasar görmesine bağlanır.

Korteksten çıkan liflerin bir bölümü omuriliğe değil, beyin sapındaki formatio reticularis'e gider (kortikoretiküler lifler). Bu lifler, beyin sapından omuriliğe inen ve tonusu artıran ya da azaltan yollar arasındaki dengeyi korteks adına ayarlar. İnme gibi geniş bir lezyon kortikospinal ve kortikoretiküler lifleri birlikte keser; denge tonus artışı yönüne bozulur ve spastisite ortaya çıkar. Saf piramidal lezyon nadir olduğundan klinikte "piramidal bulgular" denince spastisite, hiperrefleksi ve Babinski birlikte anılır. Bu ad klinik bir kolaylıktır, anatomik bir tarif değildir.

Muayenenin ikinci ipucu yüzeyel reflekslerdir. Üst motor nöron hasarında derin tendon refleksleri artarken yüzeyel karın refleksleri ve erkekte kremaster refleksi kaybolur. Refleks çekicinin artmış bulduğu bir tabloda karın derisine yapılan uyarıya yanıt gelmemesi çelişki değil, aynı lezyonun iki yüzüdür.

Ekstrapiramidal sistem bazal çekirdeklerin öbür adı mı?

Ekstrapiramidal sistem bazal çekirdeklerin eş anlamlısı değildir; piramidal yolların dışında kalıp hareketi düzenleyen yapılar için kullanılan, tarihsel kökenli bir klinik şemsiye terimdir. İçine bazal çekirdekler ve bunlarla bağlantılı nucleus subthalamicus ile substantia nigra, ayrıca beyin sapından omuriliğe inen rubrospinal, vestibulospinal, retikulospinal ve tektospinal yollar girer.

Terim, istemli hareketin yalnız piramidal yolla yönetildiği düşünülen döneme aittir. Bazal çekirdekler bir zamanlar ayrı bir "ekstrapiramidal motor sistem" sayıldığı için Parkinson hastalığı ve kore gibi tablolara bugün de ekstrapiramidal bozukluk denir. Oysa bazal çekirdekler omuriliğe inen bir yol göndermez. Korteksten aldıkları bilgiyi işleyip globus pallidus'un iç bölümü ve substantia nigra'nın pars reticulata'sı üzerinden talamusa (nucleus ventralis anterior ve ventralis lateralis), talamus da yeniden motor kortekse gönderir. Bazal çekirdekler hareketi, piramidal yolun başladığı yeri ayarlayarak etkiler. Bu döngünün çekirdek adlarını telensefalon ve diensefalon yazılarında bulabilirsiniz.

Beyin sapı yollarının her biri başka bir iş görür. Tractus rubrospinalis nucleus ruber'den çıkar, mesencephalon'da karşıya geçer ve ağırlıkla kolun fleksör kaslarını kolaylaştırır. Tractus vestibulospinalis lateralis vestibular çekirdeklerden çaprazlamadan iner ve yerçekimine karşı çalışan ekstansör kasları destekler. Tractus reticulospinalis postür ve yürüme sırasında gövde ile proksimal kasları ayarlar. Tractus tectospinalis colliculus superior'dan çıkar, karşıya geçer ve ani bir görsel uyarana baş-boyun dönüşünü sağlar. Bu iş bölümü iki postürü açıklar: lezyon nucleus ruber'in üstündeyse kollar fleksiyonda, bacaklar ekstansiyonda kalır (dekortike postür); lezyon nucleus ruber ile vestibular çekirdekler arasındaysa rubrospinal etki de kaybolur ve dört ekstremite ekstansiyona gider (deserebre postür).

Bazal çekirdek hastalığı güçsüzlük yapmaz, hareketin miktarını ve akışını bozar. Parkinson hastalığında substantia nigra pars compacta'nın dopaminerjik nöronları kaybolur; istirahat tremoru, rijidite ve hareket yavaşlığı (bradikinezi) ortaya çıkar. Huntington hastalığında nucleus caudatus küçülür ve istemsiz, dans eder gibi hareketler (kore) görülür. Nucleus subthalamicus lezyonu karşı tarafta kolun savrulduğu hemiballismus yapar. Muayenede tonus artışını ayırmak için üç ipucu yeter:

  • Spastisite hıza bağlıdır, rijidite değildir. Rijiditede direnç hareketin hızından bağımsızdır ve hareket boyunca aynı kalır (kurşun boru); tremor eklenince direnç kesik kesik hissedilir (dişli çark).
  • Spastisite kolda fleksör, bacakta ekstansör kaslarda baskındır; rijidite agonist ve antagonist kasları birlikte tutar.
  • Spastisiteye hiperrefleksi ve Babinski eşlik eder; yalnız bazal çekirdekleri tutan hastalıkta refleksler beklenen düzeydedir ve Babinski yoktur.

Beyinciği ekstrapiramidal sisteme katan kaynaklar da vardır, katmayanlar da. Sınav için önemli olan, beyincik bulgularının (ataksi, dismetri, niyet tremoru) bazal çekirdek bulgularından ayrı bir tablo olmasıdır.

Sınav motor yolları hangi düzeylerde sorar?

Motor yol soruları üç düzeyde gelir. Tıp ve fizyoterapi kurullarında yolun seyri ile capsula interna ve decussatio pyramidum gibi duraklar sorulur; pratik sınavda pyramis, crus cerebri ve capsula interna'nın kesit ya da maket üzerinde gösterilmesi istenir; TUS'ta ise yüz, dil ve ekstremite bulgularından lezyon yerini bulduran klinik vinyetler çıkar.

Yazının başındaki tabloyu çözelim. Sağ kol ve bacakta güçsüzlük üst motor nöron tipindeyse lezyon sol hemisfer ile bulbus arasındaki hattadır. Sağ alt yüz düşük ama alın kırışabiliyorsa yüz felci santraldir. Dilin sağa sapması sağ genioglossus'un zayıfladığını, yani sol kortikonükleer liflerin tutulduğunu söyler. Yüz, dil, kol ve bacağın birlikte ve aynı tarafta tutulması liflerin en sıkışık seyrettiği yeri düşündürür: sol capsula interna'nın genu ve crus posterius'u. Lezyon beyin sapında olsaydı bu tabloya çoğu zaman sol tarafta bir kafa çiftinin alt motor nöron felci eklenirdi. Kortekste ise motor harita geniş bir alana yayıldığı için yüz, kol ve bacağın aynı ağırlıkta tutulması beklenmez; a. cerebri media alanındaki bir lezyonda yüz ve kol ağır basar.

Fizyoterapi sınavı aynı bilgiyi muayeneye çevirir: tonusun hıza bağlı olup olmadığı, refleksler, Babinski ve hemiplejik yürüyüş. Diş hekimliği öğrencisi için konunun en verimli kısmı santral-periferik yüz felci ile dil sapması ayrımıdır. Vize haftasında soru tiplerini nasıl çalışacağınızı anatomi vize soruları yazısında anlattım.

Motor sistemi tek kâğıtta nasıl tekrar edersiniz?

Motor sistemi tek kâğıtta üç renkle tekrar edebilirsiniz: kırmızı kalemle korteksten ön boynuza inen piramidal hattı ve kortikonükleer dalı, gri ya da mavi kalemle bazal çekirdek-talamus döngüsünü ve beyin sapı yollarını, siyah kalemle ön boynuzdan ve kafa çifti çekirdeklerinden kasa giden alt motor nöronu çizin. Çizimin ortasından geçen kesikli çizgi üst ve alt motor nöronun sınırıdır.

Çizimi kitap kapalıyken bir kez kurduktan sonra üst-alt motor nöron tablosunu ezberden doldurun. Yedi yarım doğruyu kartın ön yüzüne tam cümle olarak, eksik yarıyı arka yüze yazın ve çalışma kartı düzenine katın; kurul haftasında her kartı önce ön yüzünden okuyup eksik yarıyı sesli söylemek, tabloyu yeniden okumaktan daha çok iş görür.

Tıp 1-2 nöroanatomi ve duyu paketinde ve FZT 1-2 nöroanatomi ve duyu paketinde inen yollar beş ayrı derste anlatılır: tractus corticospinalis, tractus corticonuclearis, fasiyal paralizi, glossopleji ve öteki inen yollar; bazal çekirdekler de ayrı bir derstedir. Kurul ve vize dönemi için komite/vize paketlerine, TUS hazırlığı için TUS paketine bakabilirsiniz; anlatım biçimini görmek isterseniz ücretsiz demo paketiyle başlayın.

Sık Sorulan Sorular

Piramidal ve ekstrapiramidal sistem arasındaki fark nedir?

Piramidal sistem, istemli hareket emrini korteksten omuriliğin ön boynuzuna ve kafa çifti motor çekirdeklerine doğrudan taşıyan tractus corticospinalis ve tractus corticonuclearis'tir; klinikte hasarı güçsüzlük, ince hareket kaybı, spastisite, hiperrefleksi ve Babinski ile anılır. Ekstrapiramidal sistem ise hareketin miktarını, tonusunu ve akışını düzenleyen bazal çekirdekler ile beyin sapı yollarıdır; bazal çekirdek hasarı güçsüzlük yerine rijidite, tremor, bradikinezi ya da istemsiz hareket yapar.

Üst motor nöron ve alt motor nöron farkı nedir?

Alt motor nöron, kası doğrudan uyaran son nörondur: ön boynuzdaki alfa motor nöron ya da kafa çifti motor çekirdeğinin hücresi. Üst motor nöron onu yöneten, merkezi sinir sistemi içinde kalan nörondur. Üst motor nöron lezyonunda tonus ve derin refleksler artar, Babinski pozitiftir, atrofi ve fasikülasyon yoktur; alt motor nöron lezyonunda tonus ve refleksler azalır, atrofi ve fasikülasyon görülür.

Kortikospinal yol nerede çapraz yapar?

Kortikospinal liflerin yaklaşık yüzde 90'ı bulbusun alt ucunda, omurilikle birleştiği yerde decussatio pyramidum'da karşıya geçer ve tractus corticospinalis lateralis olarak omuriliğin yan kordonunda iner. Çaprazlamayan yaklaşık yüzde 10'u tractus corticospinalis anterior olarak ön kordonda iner; bu liflerin çoğu sonlanacağı segmentte commissura alba anterior'dan karşıya geçer.

Ekstrapiramidal sistemin elemanları nelerdir?

Ekstrapiramidal sistem tek bir yol değil, yapılar topluluğudur: bazal çekirdekler (nucleus caudatus, putamen, globus pallidus), bunlarla bağlantılı nucleus subthalamicus ve substantia nigra, beyin sapındaki nucleus ruber, vestibular ve retiküler çekirdekler ile colliculus superior ve bunlardan omuriliğe inen rubrospinal, vestibulospinal, retikulospinal ve tektospinal yollar. Beyinciği bu gruba katan kaynaklar da vardır.


Yayın tarihi: