N. Olfactorius (1. Kranial Sinir) Nedir? Koku Yoluna Altı Neden Sorusu

  • Ana Sayfa
  • Blog
  • N. Olfactorius (1. Kranial Sinir) Nedir? Koku Yoluna Altı Neden Sorusu
N. Olfactorius (1. Kranial Sinir) Nedir? Koku Yoluna Altı Neden Sorusu

Şöyle bir vaka kökü düşünün: trafik kazasında alnını çarpan hasta birkaç gün sonra burnundan berrak bir sıvı geldiğini ve yemeklerin kokusunu alamadığını söylüyor. Soru kırılan kemiği ya da hasar gören siniri sorar. Os ethmoidale'nin lamina cribrosa'sı ve n. olfactorius cevabını bilen öğrenci puanı alır. Aynı soru bir adım ileri götürülünce iş değişir: neden koku kaybı, neden burundan BOS, neden kırık olmadığı hâlde de aynı kayıp?

Birinci sinire ait bilgiler tek tek ezberlendiğinde dağınık durur; her birinin arkasındaki "neden" bilinince birbirine bağlanır. Bu yazı n. olfactorius'u altı "neden" sorusuyla, burnun çatısındaki hücreden temporal lobdaki koku korteksine kadar izliyor. Her bölüm önce kısa cevabı veriyor, sonra o cevabı taşıyan yapıyı ve sınavdaki karşılığını.

N. olfactorius nedir, kaçıncı kranial sinirdir?

N. olfactorius (koku siniri), I. kranial sinirdir: burun boşluğunun çatısındaki koku epitelinde bulunan reseptör nöronların aksonlarından oluşan, os ethmoidale'nin lamina cribrosa'sından geçerek kafa boşluğundaki bulbus olfactorius'ta sonlanan ve yalnız koku duyusunu taşıyan saf duyusal bir sinirdir. Beyin sapına bağlanmayan iki kranial sinirden biridir; öteki n. opticus'tur.

Kranial sinirler beyne bağlandıkları yere göre önden arkaya numaralanır. Koku siniri kafa tabanının en önünde, lamina cribrosa'da durduğu için birinci numarayı alır. StatPearls onu en kısa kranial sinir olarak da tanımlar. On iki sinirin çıkış deliklerini kranial sinirler yazısında kafa tabanının önünden arkasına doğru okumuştuk; koku bölgesi o okumanın ilk durağıydı. Kısa kimlik:

Soru Cevap
Kaçıncı sinir? I. kranial sinir
Lif tipi Saf duyusal; klasik sınıflamada özel visseral afferent
Birinci nöron Koku reseptör hücresi (bipolar nöron), regio olfactoria'nın epitelinde
Sinirin kendisi Fila olfactoria: her yanda yaklaşık 15-20 miyelinsiz akson demeti
Kafa boşluğuna giriş Os ethmoidale'nin lamina cribrosa'sı
İkinci nöron Bulbus olfactorius'taki mitral ve püsküllü (tufted) hücreler
Beyin sapı bağlantısı Yok; bulbus olfactorius ön beynin uzantısıdır
Kortekse ulaşma Birincil yol talamusa uğramaz; koku korteksi uncus çevresindedir
Muayene Her burun deliği ayrı, gözler kapalı, tahriş etmeyen tanıdık bir kokuyla

Tablodaki iki satır en çok karıştırılan bilgiyi taşır: sinirin kendisi bulbus değil, bulbusa giren ince demetlerdir ve ikinci nöron bulbusun içindedir. İlk "neden" bu ayrımla başlıyor. Altı sorunun her biri aşağıdaki şemada yolun bir noktasına karşılık geliyor.

Koku yolu: burnun çatısındaki reseptör hücreden koku korteksine; altı "neden" sorusunun yolun neresine düştüğü Şema. Solda burun çatısı: alttaki regio olfactoria epitelinde beş bipolar reseptör hücresi, dendritleri burun boşluğuna, aksonları yukarı uzanır; aksonlar fila olfactoria olarak lamina cribrosa'nın deliklerinden geçip üstteki bulbus olfactorius'ta glomeruluslarda mitral hücrelerle sinaps yapar. Bulbustan çıkan kırmızı tractus olfactorius sağa ilerleyip trigonum olfactorium'da ikiye ayrılır: kırmızı stria olfactoria lateralis aşağıda primer koku korteksine (korteks piriformis, corpus amygdaloideum, area entorhinalis; uncus çevresi) gider, gri stria olfactoria medialis yukarıda commissura anterior ve karşı bulbusa gider. Primer korteksten gri kesikli ikincil kol nucleus mediodorsalis thalami üzerinden orbitofrontal kortekse ulaşır. Numaralı halkalar: 1 fila olfactoria, 2 koku epiteli, 3 lamina cribrosa, 4 bulbus ve tractus, 5 stria ve koku korteksi, 6 muayenede n. trigeminus tuzağı. Altta kırmızı bant: birincil yol iki nöronla kortekse ulaşır, talamusa uğramaz. Koku yolu: burnun çatısından koku korteksine Şematik, ölçekli değil · kırmızı: birincil yol · gri: medial şerit ve talamustan geçen ikincil kol · numaralar yazıdaki "neden"ler Burun çatısı ve ön kafa tabanı yukarısı kafa boşluğu · aşağısı burun boşluğu bulbus olfactorius lamina cribrosa (os ethmoidale) regio olfactoria reseptör hücre = 1. nöron burun boşluğu: dendrit ve silyalar aşağıda, aksonlar yukarıda bulbusta glomerulus (beyaz) · mitral hücre (üçgen) = 2. nöron tractus olfactorius frontal lob altı, sulcus olfactorius trigonum olfactorium (substantia perforata anterior önü) stria medialis stria lateralis commissura anterior → karşı bulbus nucleus olfactorius anterior · septal bölge Primer koku korteksi (uncus çevresi) korteks piriformis · corpus amygdaloideum area entorhinalis (gyrus parahippocampalis önü) → hipokampus (anı) · hipotalamus (iştah, tükürük) nucleus mediodorsalis thalami (ikincil kol) orbitofrontal korteks kokuları ayırt etme Muayene: her burun deliği ayrı, gözler kapalı, kahve ya da sabun. Amonyak ve alkol n. trigeminus uçlarını uyarır, sonucu yanıltır. 1 2 3 4 5 6 Birincil yol iki nöronla kortekse ulaşır: reseptör hücre → mitral hücre → koku korteksi. Talamus yok. Kaynak: StatPearls "Neuroanatomy, Cranial Nerve 1 (Olfactory)"; TeachMeAnatomy ve Kenhub olfactory nerve sayfaları; standart nöroanatomi ders kitapları. smtanatomi.com

1. Neden asıl sinir yalnız fila olfactoria sayılır?

Anatomide n. olfactorius adı yalnız koku epitelinden çıkıp lamina cribrosa'yı geçen ince akson demetlerine, yani fila olfactoria'ya verilir. Bulbus olfactorius ve tractus olfactorius ise sinir değil, ön beynin öne uzanmış parçalarıdır: içlerinde koku yolunun ikinci nöronları bulunur ve merkezi sinir sistemine aittirler.

Bu ayrımın kökü embriyolojidedir. Koku reseptör nöronları, baş bölgesinin yüzey ektodermindeki bir kalınlaşmadan, olfaktör (nazal) plakoddan gelişir. Bulbus olfactorius ise telencephalon'un ön-alt yüzünden dışarı doğru büyür. Plakoddan çıkan aksonlar bu büyüyen tomurcuğa ulaşıp orada sinaps yapınca yol kurulmuş olur. Nöral tüpün beyin veziküllerine ayrılmasını sinir sistemi embriyolojisi yazısında anlattım.

Fila olfactoria'nın kılıfı da sıradan bir periferik sinire benzemez. Aksonlar miyelinsizdir ve Schwann hücresiyle değil, kendine özgü koku kılıf hücreleriyle (olfactory ensheathing glia) sarılır. Kaynaklar her yanda yaklaşık 15-20 demet sayar. Aynı adlandırma tuzağı n. opticus'ta da vardır: o da diencephalon'un uzantısı olan merkezi bir yoldur; seyrini görme yolları yazısında anlattım. Sınav bu ayrımı iki biçimde sorabilir: "koku yolunun ikinci nöronu nerededir?" (bulbus olfactorius'ta; mitral ve püsküllü hücreler) ve "fila olfactoria'yı saran destek hücresi hangisidir?" Schwann hücresi şıkkı tuzaktır.

Peki Kallmann sendromunda koku kaybı neden ergenliğe girememeyle birlikte gelir?

GnRH (gonadotropin salgılatıcı hormon) üreten nöronlar hipotalamusta doğmaz. Embriyoda olfaktör plakod bölgesinde ortaya çıkar, buradan koku sistemine ait lifler boyunca ön beyne, oradan hipotalamusa göç eder. StatPearls'ün Kallmann sendromu bölümü hastalığı bu göçün ya da farklılaşmanın bozulmasıyla açıklar. Aynı gelişim hatası koku sinirinin oluşumunu da bozduğu için hipogonadotropik hipogonadizm anozmiyle birlikte görülür. Göç bozukluğu olmayan GnRH eksikliğinde ise koku korunur. Soru kökünde "koku alamayan ve ergenliğe girmeyen genç" birlikte verildiyse ilk düşünülecek tablo Kallmann sendromudur.

2. Koku nöronları neden yenilenebilir?

Koku reseptör nöronları burun boşluğundaki havaya doğrudan açıktır; virüsler, toz ve kimyasal maddeler onları sürekli yıpratır. Bu yüzden koku epitelinde ömür boyu bölünebilen bazal (kök) hücreler bulunur. Kenhub bir reseptör hücresinin ömrünü genellikle 30-60 gün olarak verir; ölen nöronun yerini bazal hücreden gelişen yenisi alır.

Koku epiteli burun boşluğunun arka-üst bölümünde küçük bir alanı örter: concha nasalis superior, karşısındaki septum bölümü ve çatı. Bu bölgeye regio olfactoria denir; burnun geri kalanı regio respiratoria'dır. Yalancı çok katlı silindirik epitelde üç hücre bulunur:

  • Koku reseptör hücresi: bipolar bir nörondur. Dendriti epitel yüzeyine uzanır ve ucundaki hareketsiz silyalar yüzeydeki mukusa dalar; koku molekülleri bu silyalardaki reseptörlere bağlanır. Aksonu ters yöne, yukarıya, lamina cribrosa'ya doğru gider.
  • Destek (sustentaküler) hücresi: reseptör hücrelerinin arasında duran uzun hücrelerdir ve onlara yapısal destek verir. TeachMeAnatomy bu hücreleri beyindeki glia hücrelerine benzetir.
  • Bazal hücre: epitelin tabanında durur ve yeni reseptör hücrelerine dönüşen kök hücredir.

Epitelin altındaki Bowman bezleri (glandulae olfactoriae) yüzeyi örten mukusu salgılar; koku molekülleri reseptöre ulaşmadan önce bu sıvıda çözünür. Burun boşluğunun duvarlarını ve regio olfactoria'nın sınırlarını burun anatomisi yazısında anlattım.

Bu yapının sınava yansıyan iki sonucu var. Birincisi, kokuda uyarıyı algılayan hücre ile beyne lif gönderen nöron aynı hücredir. Tat, görme ve işitmede bu iki iş ayrı hücrelere dağılır; kokuda birinci nöronun gövdesi bir ganglionda değil, burun mukozasının içinde durur. İkincisi, yenilenme sınırsız değildir. Kenhub'a göre yaşla birlikte her reseptörün yerine yenisi gelmez ve koku alma azalabilir.

3. Kafa travmasında koku neden kaybolur?

Fila olfactoria, burun boşluğu ile kafa boşluğu arasındaki ince ve delikli bir kemik levhadan, os ethmoidale'nin lamina cribrosa'sından geçer. Levha kırıldığında demetler kesilir. Kırık olmasa bile başın ani hızlanıp yavaşladığı bir darbede beyin kafatası içinde kayar ve deliklerin ağzında sabit duran ince demetler kopabilir. İki durumda da sonuç koku kaybıdır.

Lamina cribrosa, fossa cranii anterior'un orta bölümünde, crista galli'nin iki yanında durur; bulbus olfactorius bu levhanın hemen üstünde yatar. Kenhub'ın belirttiği gibi demetler deliklerden geçerken dura ve araknoid zardan bir kılıf alır. Bu kılıf travma tablosunun ikinci bulgusunu açıklar: levha kırılıp zarlar yırtılınca subaraknoid aralıktaki BOS burun boşluğuna sızar ve hasta burnundan berrak sıvı geldiğini söyler (BOS rinoresi). Aynı açıklık ters yönde de çalışır. Burundaki bir enfeksiyonun bu yoldan kafa içine ilerleyip menenjite yol açabilmesi bu yüzdendir.

Fossa cranii anterior kırığının üç bulgusu genellikle birlikte sorulur: anozmi, BOS rinoresi ve göz çevresinde ekimoz ("rakun gözü"). Bu çukurun kemik zeminini ve açıklıklarını kafatası anatomisi yazısında, zarların kafa içindeki düzenini beyin zarları yazısında bulabilirsiniz.

Kırıksız travmada mekanizma farklıdır ama sonuç aynıdır. Demetler kemik deliklerine sabitlenmiştir; beyin ise BOS içinde bir miktar hareket edebilir. Ani bir hızlanma-yavaşlama hareketinde frontal lob ve onunla birlikte bulbus kayar, deliklerden geçen ince demetler gerilip kopar. Bu yüzden alnına değil başının arkasına darbe alan bir hastada da koku kaybı görülebilir. Kopan aksonların bir bölümü yenilenen nöronlarla yeniden bulbusa ulaşabildiği için travma sonrası koku kaybının bazı hastalarda zamanla kısmen düzeldiği bildirilir.

4. Olfaktör oluktaki bir tümör neden görmeyi de bozar?

Bulbus olfactorius ve tractus olfactorius, frontal lobun alt yüzünde, orta hatta yakın dar bir olukta önden arkaya uzanır; tractus'un arka ucu chiasma opticum'un yanındaki substantia perforata anterior'a kadar gelir. Ön kafa tabanının orta hattında büyüyen bir tümör, çoğunlukla bir menenjiyom, önce koku yolunu sıkıştırır. Büyüdükçe arkadaki n. opticus'a ulaşır ve görmeyi de bozar.

Bulbusun içi katmanlıdır. Reseptör aksonları burada glomerulus adı verilen küçük yumaklarda mitral ve püsküllü hücrelerin dendritleriyle sinaps yapar. Bu iki hücre koku yolunun ikinci nöronudur ve aksonları tractus olfactorius'u kurar. Bulbustaki ara nöronlar (periglomerüler ve granül hücreler) sinyali kortekse gitmeden önce düzenler. Tractus olfactorius, gyrus rectus'un dış yanındaki sulcus olfactorius'ta arkaya ilerler; boyunca dağılmış hücre grubuna nucleus olfactorius anterior denir.

Olfaktör oluk menenjiyomu yavaş büyür ve koku kaybı uzun süre fark edilmeyebilir: tek taraflı anozmide hasta öbür burun deliğiyle koku aldığı için şikâyet etmez. Tümör frontal lobu ittikçe kişilik ve davranış değişiklikleri, n. opticus'u sıkıştırdıkça görme kaybı eklenir. Bu tablonun ders kitaplarındaki adı Foster Kennedy sendromudur: tümör tarafındaki gözde doğrudan basıya bağlı optik atrofi, karşı gözde artmış kafa içi basıncına bağlı papil ödemi. Tümör tarafında anozmi klasik tanımda yer alır ama her olguda bulunmaz. Soru kökünde "tek taraflı anozmi, aynı tarafta optik atrofi, karşı tarafta papil ödemi" birlikte verilirse lezyon ön kafa tabanında, olfaktör olukta aranır.

5. Koku neden talamusa uğramadan kortekse ulaşır?

Koku yolunun ikinci nöronları olan mitral ve püsküllü hücreler, aksonlarını doğrudan temporal lobun iç yüzündeki koku korteksine gönderir. Bu korteksin merkezi olan korteks piriformis evrimsel olarak eski, üç tabakalı bir kabuktur (paleokorteks) ve bulbustan gelen lifi aracısız kabul eder. Görme, işitme ve dokunma ise kortekse ulaşmadan önce talamusta bir kez daha aktarılır.

Tractus olfactorius arkada, substantia perforata anterior'un önünde genişler (trigonum olfactorium) ve iki şeride ayrılır:

  • Stria olfactoria lateralis: liflerin büyük kısmını taşır ve işlevsel iletinin çoğu bu şeritten geçer. Temporal lobun iç yüzüne, uncus çevresine gider ve primer koku korteksinde sonlanır: korteks piriformis, corpus amygdaloideum ve gyrus parahippocampalis'in ön bölümündeki area entorhinalis.
  • Stria olfactoria medialis: aynı taraftaki nucleus olfactorius anterior'a ve commissura anterior üzerinden karşı taraftaki bulbus olfactorius'a lif gönderir. Ders kitapları bu şeridi septal bölgeyle de ilişkilendirir.

Diensefalon yazısında talamusu duyuların kortekse açılan kapısı olarak anlatırken kokuyu ayrı tutmuştum; o istisnanın anatomik karşılığı bu iki şerittir. Bir incelik var: koku bilgisi sonradan frontal lobun alt yüzündeki orbitofrontal kortekse de ulaşır ve Kenhub'a göre bu kol talamusun nucleus mediodorsalis'inden geçer. Kokuların birbirinden ayırt edilmesi bu bölgeyle ilişkilidir. "Koku talamusa uğramaz" cümlesi bulbustan birincil kortekse giden yol için doğrudur; "hangi duyu talamusta aktarılmaz?" sorusu da bu birincil yolu kasteder.

Primer koku korteksinin hedefleri, bir kokunun bir duyguyu ya da anıyı neden bu kadar çabuk çağırdığını da açıklar. Amygdala duygusal tepkinin, area entorhinalis hipokampusa giden yolun başındadır ve koku bu iki yapıya bulbustan aracısız ulaşır. Kenhub ayrıca koku bilgisinin hipotalamusa ve beyin sapındaki otonom merkezlere giderek iştahı, tükürük salgısını ve mide kasılmalarını tetiklediğini yazar. Bu halkanın bütününü limbik sistem yazısında, üç tabakalı allokorteksin ve commissura anterior'un yerini telensefalon yazısında anlattım.

Peki koku halüsinasyonu neden temporal lobu düşündürür?

Uncus çevresindeki koku korteksi, temporal lob nöbetlerinin başlayabildiği amygdala ve hipokampusa komşudur. Gerçekte olmayan, çoğu zaman hoş olmayan bir kokunun algılanması (fantozmi) bu tür bir nöbetin ilk belirtisi, yani aurası olabilir; Kenhub bunu temporal lob epilepsisinde nöbetin başlangıcı olarak anar. Ders kitaplarında bu tabloya unsinat nöbet denir.

6. Koku muayenesinde neden amonyak kullanılmaz?

Amonyak ve alkol gibi keskin, tahriş edici maddeler yalnız koku reseptörlerini değil, burun mukozasının genel duyusunu taşıyan n. trigeminus uçlarını da uyarır. Koku siniri hasarlı bir hasta bile bu maddeleri yakıcı bir his olarak algılayabilir ve muayene yanlışlıkla normal çıkar. Bu yüzden n. olfactorius kahve ya da sabun gibi tahriş etmeyen, tanıdık bir kokuyla sınanır.

Burun mukozasının dokunma ve ağrı duyusu n. trigeminus'un V1 ve V2 dallarıyla gelir; ön-üst bölümü n. ethmoidalis anterior, geri kalanı V2'nin burun dalları alır. Bu dağılımı n. trigeminus yazısında anlattım. Muayenenin sırası şöyledir:

  1. Hastaya koku ya da tat alma duyusunda bir değişiklik fark edip etmediği sorulur.
  2. Burun geçişinin açık olduğuna bakılır. Tıkalı burunda koku molekülü epitele ulaşamaz; bu kayıp sinirden değil, iletimden kaynaklanır.
  3. Hastanın gözleri kapatılır ve bir burun deliği parmakla kapatılır.
  4. Açık burun deliğine kahve, sabun ya da karanfil gibi tanıdık bir koku yaklaştırılır; hastadan kokuyu tanıması ya da en azından bir kokuyu öbüründen ayırt etmesi istenir.
  5. Aynı işlem öbür burun deliğiyle tekrarlanır ve iki taraf ayrı kaydedilir.

Her burun deliğinin ayrı sınanmasının nedeni tek taraflı kayıptır. Olfaktör oluk tümörü gibi tek taraflı bir lezyonda hasta sağlam taraftan koku aldığı için şikâyet etmez; kaybı ancak bu karşılaştırma gösterir. Koku kaybı nörodejeneratif hastalıklarda da önem taşır: TeachMeAnatomy ve Kenhub, Parkinson ve Alzheimer hastalıklarında koku kaybının hareket bulgularından önce başlayabildiğini ve hastanın bunu çoğu zaman fark etmediğini yazar.

Peki koku alamayan hasta neden "tat alamıyorum" der?

Dil tatlı, tuzlu, ekşi, acı ve umami gibi temel tatları ayırır; yemeğin aroma dediğimiz zenginliği ise büyük ölçüde ağızdan geriye, burun boşluğunun arka bölümüne yükselen koku moleküllerinden gelir. TeachMeAnatomy de koku mukozasının tadın "daha gelişmiş" yönlerini algıladığını yazar. Bu yüzden koku kaybı olan hasta şikâyetini çoğu zaman tat kaybı diye anlatır; muayenenin ilk sorusunun ikisini birlikte sorması bu yüzdendir.

Sınavda n. olfactorius nasıl sorulur?

Birinci sinirin soruları çoğunlukla tek bir bilgiye kurulur ve sık sık "hangisi değildir" biçiminde gelir: bir yapı grubunun içine yerleştirilmiş tek yabancı aranır. Aşağıdaki altı grupta her satırda dört öğe var, biri gruba uymuyor. Cevap anahtarını kapatıp önce kendiniz bulun.

  1. Koku epitelinin hücreleri: reseptör nöron, destek hücresi, bazal hücre, mitral hücre
  2. Primer koku korteksine katılan yapılar: korteks piriformis, corpus amygdaloideum, area entorhinalis, gyrus postcentralis
  3. Talamusta aktarılarak kortekse ulaşan duyular: görme, işitme, dokunma, koku
  4. Fossa cranii anterior kırığının bulguları: anozmi, BOS rinoresi, göz çevresinde ekimoz, mastoid üstünde ekimoz
  5. Foster Kennedy sendromunun klasik bulguları: tümör tarafında optik atrofi, karşı tarafta papil ödemi, tümör tarafında anozmi, tümör tarafında pitoz
  6. Koku muayenesine uygun maddeler: kahve, sabun, karanfil, amonyak

Cevap anahtarı: 1 mitral hücre (bulbus olfactorius'taki ikinci nöron); 2 gyrus postcentralis (vücut duyusunun birincil korteksi); 3 koku (birincil yolu talamusa uğramaz); 4 mastoid üstü ekimoz (Battle belirtisi; os temporale'yi tutan, fossa cranii media'ya uzanan kırığı düşündürür); 5 pitoz (göz kapağını n. oculomotorius ve sempatik lifler kaldırır); 6 amonyak (n. trigeminus'u uyarır).

Pratik (zilli) sınavda birinci sinir iki yerde gösterilebilir: beyin tabanında frontal lobun altında uzanan bulbus ve tractus olfactorius ile kuru kafada lamina cribrosa. Beyin piyesindeki yapı "n. olfactorius" diye değil, "bulbus" ya da "tractus olfactorius" diye adlandırılır; asıl sinir demetleri beyin kafatasından çıkarılırken kopar ve piyeste görülmez. Pratik sınavın genel düzeni anatomi vize soruları yazısında, TUS'ta kranial sinirlerin çalışma sırası TUS anatomi nasıl çalışılır yazısında.

N. olfactorius nasıl tekrar edilir?

Birinci siniri tekrar etmenin kısa yolu, koku yolunu yedi halkalı bir zincir olarak yazmak ve her halkanın yanına o halkayı koparan durumu eklemektir. Zinciri sırasıyla söyleyebilen öğrenci, vaka kökünde verilen bulguyu hangi halkaya bağlayacağını da bilir. Zinciri önce boş bir kâğıda ezberden yazın, sonra tabloyla karşılaştırın:

Halka Yeri Koparan durum
1. Koku reseptör hücresi Regio olfactoria, burun çatısı Üst solunum yolu enfeksiyonu, yaşla azalma; tıkalı burunda iletim kaybı
2. Fila olfactoria Lamina cribrosa'nın delikleri Ön kafa tabanı kırığı, kırıksız hızlanma-yavaşlama travması
3. Bulbus olfactorius Lamina cribrosa'nın üstü, crista galli'nin yanı Olfaktör oluk menenjiyomu; Kallmann sendromunda gelişim bozukluğu
4. Tractus olfactorius Sulcus olfactorius, gyrus rectus'un dış yanı Ön kafa tabanı tümörü (Foster Kennedy sendromu)
5. Stria olfactoria lateralis ve medialis Trigonum olfactorium, substantia perforata anterior'un önü Ayrı lezyonu nadiren sorulur; hangi şeridin nereye gittiği sorulur
6. Primer koku korteksi Uncus çevresi: korteks piriformis, amygdala, area entorhinalis Unsinat nöbet (fantozmi)
7. Orbitofrontal korteks Frontal lobun alt yüzü; nucleus mediodorsalis üzerinden Kokuları birbirinden ayırt edememe

Ardından altı "neden"i birer karta yazın: ön yüzde soru, arka yüzde tek cümlelik cevap. "Neden asıl sinir yalnız fila?" kartının arkasında "bulbus ve tractus beynin uzantısı, ikinci nöron bulbusta" yazsın; "neden amonyak yok?" kartının arkasında "n. trigeminus'u uyarır". Kartları aralıklı tekrarla döndürmenin düzeni anatomi çalışma kartları yazısında.

Birinci ve ikinci siniri videoda birlikte izlemek isterseniz "Kranyal Sinirler, 1 (Koku yolları) ve 2 (Görme yolları)" dersi TUS İçin Anatomi, Tıp 1-2'ler İçin Nöroanatomi ve Duyu ve DUS İçin Anatomi: Baş-Boyun paketlerinde yer alıyor. Anlatım biçimini önce görmek isteyenler ücretsiz demo paketindeki "Kranyal Sinirler, 3-4-6" dersine bakabilir. İngilizce bir özetle karşılaştırmak isteyenler için TeachMeAnatomy ve Kenhub sayfaları koku yolunu hücreden kortekse özetliyor.

Sık Sorulan Sorular

N. olfactorius nedir, kaçıncı kranial sinirdir?

N. olfactorius, I. kranial sinirdir ve yalnız koku duyusunu taşır. Burun boşluğunun çatısındaki koku epitelinde bulunan reseptör nöronların aksonlarından oluşur; bu aksonlar fila olfactoria adlı ince demetler hâlinde os ethmoidale'nin lamina cribrosa'sından geçip bulbus olfactorius'ta sonlanır. N. opticus ile birlikte beyin sapına bağlanmayan iki kranial sinirden biridir.

N. olfactorius nereden çıkar, nereden geçer?

N. olfactorius burun boşluğunun arka-üst bölümündeki regio olfactoria'dan, yani concha nasalis superior, karşısındaki septum bölümü ve çatıyı örten koku epitelinden çıkar. Fila olfactoria os ethmoidale'nin lamina cribrosa'sındaki deliklerden geçerek fossa cranii anterior'a girer ve hemen bu levhanın üstündeki bulbus olfactorius'ta mitral ve püsküllü hücrelerle sinaps yapar.

Koku yolları sırası nedir?

Koku yolu sırası şöyledir: koku epitelindeki reseptör hücre (1. nöron), fila olfactoria, lamina cribrosa, bulbus olfactorius'taki mitral ve püsküllü hücreler (2. nöron), tractus olfactorius, trigonum olfactorium, stria olfactoria lateralis ve primer koku korteksi (korteks piriformis, amygdala, area entorhinalis). Bu birincil yol talamusa uğramaz; orbitofrontal kortekse giden ikincil kol ise nucleus mediodorsalis thalami'den geçer.

Olfaktör sinir hasarında ne olur, nasıl muayene edilir?

Olfaktör sinir hasarında koku alma azalır (hiposmi) ya da tamamen kaybolur (anozmi); bazı hastalarda kokular bozuk algılanır. Hasta bunu çoğu zaman tat kaybı diye anlatır. En bilinen nedenler ön kafa tabanı kırığı ve kırıksız kafa travması, olfaktör oluk tümörleri ve üst solunum yolu enfeksiyonlarıdır. Muayenede her burun deliği ayrı, gözler kapalıyken kahve ya da sabun gibi tahriş etmeyen bir kokuyla sınanır; amonyak n. trigeminus'u uyardığı için kullanılmaz.

Yayın tarihi: