V. Saphena Magna ve Parva Nereye Dökülür? Bacak Venlerinde Tek Yönlü Akış

  • Ana Sayfa
  • Blog
  • V. Saphena Magna ve Parva Nereye Dökülür? Bacak Venlerinde Tek Yönlü Akış
V. Saphena Magna ve Parva Nereye Dökülür? Bacak Venlerinde Tek Yönlü Akış

Ayak bileğinin iç yanında, kemik çıkıntının hemen önünde, ince deride mavimsi bir ven görülür. Parmakla bastırınca kaybolur, bırakınca yeniden dolar. Bu ven v. saphena magna'dır ve oradan kasığa kadar deri altında tek parça yükselir. Kasıkta fasyanın bir açıklığından derine dalar ve gözden kaybolur. Sınav bu yolculuğun son durağını tek soruyla sorar: v. saphena magna nereye dökülür?

Cevap kısadır: v. femoralis. Kardeşi v. saphena parva'nın cevabı da kısadır: v. poplitea. Ama bu iki cevap, bacağın bütün venöz düzenini taşıyan bir kuralın iki örneğidir. Alt ekstremitede kan iki yönde akar: aşağıdan yukarı ve yüzeyden derine. Yüzeyel venler kanlarını eninde sonunda derin venlere verir, derin venler de kanı kalbe taşır.

Bu düzeni tek yönlü yollardan oluşan bir şehir ağına benzetebilirsiniz. Venöz kapaklar ters yöne girişi yasaklayan levhalardır, perforan venler ara sokaklardan ana caddeye inen bağlantılardır. Benzetmenin sınırı şudur: levha aracı yürütmez. Kapak da kanı itmez, yalnız geri kaçmasını önler. Kanı yukarı taşıyan güç, baldır kaslarının kasılması ve basınç farkıdır.

Alt ekstremite venleri kaç katta akar?

Alt ekstremitenin venleri üç grupta toplanır. Yüzeyel venler deri altı dokuda, fascia profunda'nın üstünde akar; v. saphena magna ve v. saphena parva bu grubun iki ana gövdesidir. Derin venler fasyanın altında arterlere eşlik ederek ilerler. Perforan venler fasyayı delip iki sistemi bağlar ve kanı yüzeyden derine taşır.

  • Yüzeyel sistem: ayak sırtındaki venöz ark (arcus venosus dorsalis pedis) iki ucundan iki safen vene toplanır. Bu venlere arter eşlik etmez; yanlarında deri sinirleri ve yüzeyel lenf damarları seyreder.
  • Derin sistem: bacakta her artere genellikle iki ven eşlik eder (venae comitantes). Dizden yukarı bu çiftler tek ve kalın gövdelere, v. poplitea'ya ve v. femoralis'e dönüşür. Derin venler arterle aynı damar kılıfını paylaştığı için arterin atımı da venöz dönüşe katkı verir.
  • Perforan venler: fascia profunda'yı delen kısa bağlantılardır. Kapakları kanı yalnız derine doğru geçirir.

Sınav sorularının çoğu bu üç grubun sınırında kurulur: bir ven yüzeyel mi derin mi, hangi vene dökülür, hangi deri siniriyle yan yana iner. Bölgenin kas, sinir ve arter düzenini alt ekstremite anatomisi yazısında toplamıştık. Burada yalnız kanın dönüş yolunu izliyoruz.

V. saphena magna nereden başlar, nereden geçer?

V. saphena magna, ayak sırtındaki venöz arkın iç ucunun, yani ayağın iç kenarındaki marjinal venin devamıdır. Malleolus medialis'in önünden geçer, bacağın iç yüzü boyunca yükselir, dizde femurun epicondylus medialis'inin arkasından dolanır ve uyluğun iç-ön yüzünden kasığa çıkar. Yol boyunca hep deri altındadır.

V. saphena magna, alt ekstremitenin iç yüzünü ayaktan kasığa kat eden ve kanını v. femoralis'e veren yüzeyel ana vendir; vücudun en uzun veni olarak bilinir.

Malleolus medialis'in önündeki bölüm, venin en sabit ve en kolay bulunan yeridir. Zayıf bir bacakta gözle görülür, parmakla ele gelir. Damar yolu açılamayan acil durumlarda venöz kesi (cutdown) için klasik yerin burası olmasının nedeni budur.

Dizde ven önden değil arkadan geçer. Sınavda "diz kapağının iç yanından geçer" gibi bir şık görürseniz yanlış olduğunu bilin: ven femurun epicondylus medialis'inin arka kenarını dolaşır. Kenhub'a göre ven boyunca 10 ile 20 arasında kapak bulunur. Bacakta ve uylukta yol boyunca yüzeyel dallar ve perforan bağlantılar alır.

Peki n. saphenus venle nerede yan yana iner?

N. saphenus, n. femoralis'in en uzun deri dalıdır. Canalis adductorius'tan çıktıktan sonra dizin iç yanında m. sartorius ile m. gracilis'in tendonları arasından deri altına geçer. Bacakta v. saphena magna'ya eşlik ederek bacağın ön-iç yüzünün ve ayağın iç kenarının derisini innerve eder.

Bu komşuluk iki işlemin riskini açıklar: malleolus önündeki venöz kesi ve bypass ameliyatı için venin çıkarılması. İkisinde de sinir zedelenirse bacağın iç yüzünde ve ayağın iç kenarında his kaybı olur. "V. saphena magna'ya eşlik eden sinir" sorusunun cevabı bu yüzden n. saphenus'tur; adlarının benzerliği burada işinize yarar.

V. saphena magna nereye dökülür?

V. saphena magna, uyluğun üst-iç bölümünde fascia lata'daki hiatus saphenus açıklığından derine geçer ve v. femoralis'e dökülür. Bu birleşme yerine safenofemoral bileşke denir. Kenhub'a göre bileşke, tuberculum pubicum'un yaklaşık 2,5-3,5 cm alt-dışındadır ve femoral üçgenin içinde kalır.

Hiatus saphenus'un üstünü delikli ince bir tabaka, fascia cribrosa örter; ven ve ona katılan küçük damarlar bu deliklerden geçer. Ven fasyayı geçtikten sonra kısa bir kavis çizerek v. femoralis'e açılır. Klinikte bu bölümdeki ana vene v. femoralis communis denir: v. profunda femoris'in katıldığı yerle lig. inguinale arasındaki kısa parça.

Bileşkenin yakınında v. saphena magna'ya kasık bölgesinin üç yüzeyel veni katılır: v. epigastrica superficialis, v. circumflexa ilium superficialis ve v. pudenda externa superficialis. Bu üç ven, a. femoralis'in aynı adı taşıyan üç yüzeyel dalına eşlik eder. Uylukta ayrıca uyluğun iç-arka ve ön-dış yüzlerinden gelen aksesuar safen venler katılabilir. Bileşkenin femoral üçgendeki komşuluklarını femoral üçgen yazısında katman katman açmıştık.

Venin son bölümü boyunca yüzeyel inguinal lenf nodlarının dikey grubu dizilir. Bu grup alt ekstremitenin yüzeyel lenfini toplar; ayağın iç kenarından başlayan lenf damarları v. saphena magna'nın yolunu izleyerek buraya ulaşır. Lenf yollarının tamamı lenfatik sistem yazısında.

V. saphena parva nereye dökülür?

V. saphena parva çoğu kişide fossa poplitea'da v. poplitea'ya dökülür. Ayağın dış kenarındaki marjinal venden başlar, malleolus lateralis'in arkasından geçer, tendo calcaneus'un dış kenarı boyunca yükselip baldırın arka orta hattına geçer ve m. gastrocnemius'un iki başı arasından derine dalar.

Bileşkenin yeri v. saphena magna'dakinden çok daha değişkendir. Kenhub, sonlanmanın diz ekleminin 3 ile 7,5 cm üstünde olduğunu yazar. Aynı kaynağa göre venden çoğu zaman yukarı doğru bir kol ayrılır. Uyluğun arkasında m. biceps femoris ile m. semimembranosus arasında yükselen bu kola Giacomini veni denir ve v. saphena magna sistemine bağlanabilir. Sınav yine de "v. saphena parva nereye açılır?" sorusunda v. poplitea'yı bekler.

V. saphena parva'ya n. suralis eşlik eder. N. suralis, n. tibialis ve n. fibularis communis'ten gelen dalların birleşmesiyle oluşan bir deri siniridir ve ayağın dış kenarının derisini alır. Ven ile sinir baldırda yan yana olduğu için venin bu bölümüne yapılan girişimlerde sinir hasarı bilinen bir komplikasyondur. Kenhub'a göre venin üzerinde 7 ile 13 arasında kapak vardır. Venin fossa poplitea'ya girişini ve oradaki komşularını fossa poplitea yazısında diseksiyon sırasıyla anlatmıştık.

İki safen veni ayıran bütün sorular aşağıdaki tablonun bir satırından çıkar:

Soru V. saphena magna V. saphena parva
Nereden başlar? Ayağın iç kenarındaki marjinal ven (venöz arkın iç ucu) Ayağın dış kenarındaki marjinal ven (venöz arkın dış ucu)
Ayak bileğinde Malleolus medialis'in önünden Malleolus lateralis'in arkasından
Bacakta İç yüzde Arka yüzde, baldırın orta hattında
Dizde Femurun epicondylus medialis'inin arkasından M. gastrocnemius'un iki başı arasından derine
Eşlik eden deri siniri N. saphenus (bacakta) N. suralis
Döküldüğü ven V. femoralis (safenofemoral bileşke, hiatus saphenus) V. poplitea (safenopopliteal bileşke, değişken yükseklik)
Kapak sayısı (Kenhub) 10-20 7-13
Yolundaki lenf durağı Yüzeyel inguinal nodların dikey grubu Nodi poplitei
Alt ekstremite venleri şeması: v. saphena magna iç yandan, v. saphena parva arkadan ve yüzeyel-derin-perforan üç kat kesiti Alt ekstremite venleri: iki safen ven ve üç kat v. femoralis (derin) hiatus saphenus ön arka v. saphena magna epicondylus medialis'in arkası n. saphenus eşlik eder malleolus medialis'in önü A · Sağ bacak, iç yandan v. poplitea (derin) Giacomini kolu (değişken) m. gastrocnemius başları arası v. saphena parva n. suralis malleolus lateralis'in arkası B · Sağ bacak, arkadan C · Kesit: üç kat deri yüzeyel ven (safen) arter eşliği yok fascia profunda kas (m. soleus, m. gastrocnemius) perforan ven kapak yalnız derine geçirir derin venler + arter (bacakta artere iki ven eşlik eder) • ven içindeki nokta: kan kalbe doğru akar Kasılma: derin ven sıkışır, kan yukarı. Gevşeme: yüzeyel kan perforandan derine. Kural: kan aşağıdan yukarı, yüzeyden derine akar. Magna → v. femoralis, parva → v. poplitea. Kaynak: Kenhub (Veins of the lower limb; Great saphenous vein; Small saphenous vein), TeachMeAnatomy (Venous Drainage of the Lower Limb). Şema ölçeksizdir. smtanatomi.com

Derin venler hangi yolu izler?

Alt ekstremitenin derin venleri arterlerin adını taşır ve onlara eşlik eder. Bacakta vv. tibiales anteriores, vv. tibiales posteriores ve vv. fibulares çift halde yükselir ve fossa poplitea'da birleşerek v. poplitea'yı kurar. V. poplitea hiatus adductorius'tan geçince v. femoralis, lig. inguinale'nin arkasında v. iliaca externa adını alır.

Zincirin başı ayaktadır. Tabandaki v. plantaris medialis ve lateralis birleşerek vv. tibiales posteriores'i ve vv. fibulares'i oluşturur. Ayak sırtındaki venöz arktan derine geçen venler ise a. dorsalis pedis'e eşlik eder ve vv. tibiales anteriores olarak devam eder. Vv. tibiales posteriores, a. tibialis posterior ile birlikte malleolus medialis'in arkasından bacağa girer.

V. poplitea fossa poplitea'da üç bacak venini, v. saphena parva'yı ve m. gastrocnemius'un iki başından gelen kas venlerini alır. Kenhub'a göre v. poplitea ve v. femoralis'in her birinde genellikle 4-5 kapak bulunur. V. femoralis femoral üçgende arterin iç yanında yer alır; burada v. profunda femoris ve v. saphena magna katılır. Lig. inguinale'nin arkasından geçince v. iliaca externa olur ve kan oradan vena cava inferior'a uzanır. Kalça bölgesinin venleri bu zincire katılmaz: vv. gluteae superiores ve inferiores v. iliaca interna'ya dökülür.

Peki "v. femoralis superficialis" yüzeyel bir ven mi?

Hayır. Klinik raporlarda bugün de geçen v. femoralis superficialis adı, v. profunda femoris'in katıldığı yerin altındaki v. femoralis bölümünün eski adıdır ve bu ven derin bir vendir. Ad, arter için kullanılan "a. femoralis superficialis" adlandırmasından geçmiştir. Bu bölümdeki bir pıhtı derin ven trombozudur.

Adın yanıltıcılığı yalnız terminoloji sorunu değildir: "yüzeyel" sözcüğü derin ven trombozunu yüzeyel bir sorun gibi gösterebilir. Bu yüzden 2001'deki bir uzlaşı toplantısında ad yalnız "v. femoralis" olarak düzeltilmiştir. Sınav sorusu "hangisi derin vendir?" diye sorduğunda bu eski ad şıklarda bir tuzak olarak durabilir.

Perforan venler ve kas pompası kanı nasıl yukarı taşır?

Ayakta duran bir insanda bacaktaki kanı kalbe taşıyan asıl güç baldır kaslarının kasılmasıdır. Kaslar kasılınca aralarındaki derin venleri sıkar ve kanı yukarı iter; kapaklar aşağı kaçışı önler. Kaslar gevşeyince derin venlerin basıncı düşer ve yüzeyel venlerdeki kan perforan venlerden derine akar.

Perforan venler fascia profunda'yı delen kısa venlerdir. Kapakları kanın yalnız yüzeyden derine geçmesine izin verir; kas kasılırken derin sistemdeki yüksek basıncın yüzeyel venlere taşmasını önler. Sayıları dizin altında uyluktakinden fazladır. Klinik dilde bazıları eponimle anılır: uyluğun alt üçte birinde Dodd, diz hizasında Boyd, bacağın alt üçte ikisinde genellikle üç tane olan Cockett perforanları.

Pompanın toplama odaları kasın içindeki venlerdir. M. soleus ve m. gastrocnemius içinde ince duvarlı venöz ağlar bulunur. Bunlar kasılmada boşalır, gevşemede dolar; m. soleus venleri pompanın ana haznesi olarak tanımlanır. Bu düzen bir gözlemi de açıklar: uzun süre kıpırdamadan ayakta durmak ya da oturmak pompayı durdurur ve kan bacakta göllenir.

Kural bozulunca ne olur? Varis ve derin ven trombozunun anatomisi

Kapaklar yetersiz kalınca tek yönlü akış bozulur. Safen venlerde ya da perforanlarda kapak tam kapanmazsa kan aşağıya ve yüzeye geri akar. Yüzeyel venler genişler, uzar ve kıvrımlı hale gelir; bu tabloya variköz ven (varis) denir. Derin venlerin içinde pıhtı oluşmasına ise derin ven trombozu adı verilir.

Varis için sorulacak anatomik soru şudur: geri akış nereden giriyor? Giriş noktası bir bileşke ya da bir perforan olabilir. Safenofemoral bileşkedeki kapak yetersizse kan v. femoralis'ten v. saphena magna'ya geri döner. Bir perforanın kapağı yetersizse kas her kasıldığında derin sistemin basıncı yüzeyel venlere taşar. Kenhub'a göre varis v. saphena magna'da sık görülür; venin pıhtılı iltihabı olan yüzeyel tromboflebit de birçok olguda bu veni tutar.

Derin ven trombozunda anatomik soru pıhtının nereye gideceğidir. Baldırdaki kas içi venler, özellikle m. soleus venleri, trombozun başladığı yerler arasında sayılır. Derin vendeki bir pıhtı koparsa yolu bellidir: v. iliaca externa, v. iliaca communis, v. cava inferior, sağ atriyum, sağ ventrikül ve a. pulmonalis. Akciğer arterinin pıhtıyla tıkanmasına pulmoner emboli denir. Yüzeyel venle derin ven arasındaki farkın sınavda bu kadar sorulmasının nedeni, iki tablonun ciddiyetinin farklı olmasıdır.

Cerrah v. saphena magna'yı neden ister?

V. saphena magna uzundur, deri altında kolay bulunur ve çıkarıldığında bacağın venöz dönüşünü derin venler sürdürür. Bu özellikler onu cerrahinin sık kullandığı bir damar yapar. Ven koroner bypass ameliyatında greft olarak, acil damar yolu gerektiğinde venöz kesi için ve varis girişimlerinde hedef ven olarak karşımıza çıkar.

Koroner bypass ameliyatında ven bacaktan çıkarılır ve aort ile tıkalı koroner arterin ötesi arasına dikilir. Burada kapaklar bir sorun yaratır: venin kapakları kanı ayaktan kalbe doğru akıtacak yönde dizilmiştir. Aorttan gelen kan bu kapaklara takılmasın diye ven ters çevrilerek dikilir. Koroner arterlerin dağılımını kalp anatomisi yazısında anlatmıştık.

Venöz kesi, travma ya da şokta periferik kateter yerleştirilemediğinde başvurulan acil bir işlemdir ve en sık kullanılan ven v. saphena magna'dır. Ven malleolus medialis'in hemen üstünde-önünde bulunur. N. saphenus burada venin hemen yanında seyrettiği için işlem siniri zedeleyebilir ve bacağın iç yüzünde his kaybı bırakabilir. Bugün santral ven kateteri, kemik içi yol ve ultrason eşliğinde damar yolu gibi seçenekler yaygınlaştığı için venöz kesi daha seyrek yapılıyor.

Sınavda alt ekstremite venleri nasıl sorulur?

Alt ekstremite venleriyle ilgili sorular genellikle dört bilgiyi yoklar: bir venin döküldüğü ven, bir venin malleole göre konumu, bir vene eşlik eden deri siniri ve bir venin yüzeyel mi derin mi olduğu. Dördü de iki safen veni karşılaştıran tablodan çıkar. Aşağıdaki eşleştirme provası o tabloyu kapatıp denemek içindir.

Soldaki tanımları sağdaki harflerle eşleştirin. Her harf bir kez kullanılır.

  1. Malleolus medialis'in önünden geçer, venöz kesi için kullanılır.
  2. Malleolus lateralis'in arkasından geçer, n. suralis ile yükselir.
  3. V. saphena magna'nın döküldüğü ven.
  4. V. saphena parva'nın çoğu kişide döküldüğü ven.
  5. Fascia lata'da, üstü fascia cribrosa ile örtülü açıklık.
  6. Bacakta v. saphena magna'ya eşlik eden deri siniri.
  7. Fasyayı delip kanı yüzeyden derine taşıyan venler.
  8. V. femoralis'in lig. inguinale'nin arkasından geçince aldığı ad.

A) v. femoralis · B) v. poplitea · C) n. saphenus · D) hiatus saphenus · E) v. saphena parva · F) vv. perforantes · G) v. iliaca externa · H) v. saphena magna

Cevap anahtarı: 1-H, 2-E, 3-A, 4-B, 5-D, 6-C, 7-F, 8-G.

Provada en çok karışan çift 3 ile 4'tür; magna'yı uzun yoldan kasığa, parva'yı kısa yoldan diz arkasına bağlarsanız karışmaz. Pratik sınavda bu venler çoğunlukla kadavra ya da maket üzerinde iğneyle gösterilir; bu sınavın düzenini anatomi vize soruları yazısında anlattık. TUS hazırlığında alt ekstremite venlerinin yerini ve tekrar sırasını TUS anatomi çalışma rehberinde bulabilirsiniz.

Alt ekstremite venleri nasıl tekrar edilir?

Alt ekstremite venlerini kalıcı öğrenmenin kısa yolu, venlerin yolunu kendi bacağınızın üzerinde izlemektir. Bir kalemle malleolus medialis'in önünü, dizde femurun iç yanının arka kenarını ve kasıkta tuberculum pubicum'un alt-dışını işaretleyip birleştirin; v. saphena magna'nın yolu ortaya çıkar. Aynısını arkada v. saphena parva için yapın.

  1. Yüzey çizimi: iki safen veni bacağınızda ya da bir bacak taslağında çizin ve yanlarına eşlik eden siniri yazın: içte n. saphenus, arkada n. suralis.
  2. Kesit çizimi: deri, yüzeyel ven, fascia profunda, perforan ven, iki derin ven ve arter. Okları iki yönde çizin: yüzeyden derine ve aşağıdan yukarı.
  3. Derin zincir: ayaktan kasığa adları sırayla yazın: vv. tibiales anteriores-posteriores ve vv. fibulares, v. poplitea, hiatus adductorius, v. femoralis, lig. inguinale, v. iliaca externa.
  4. Kart: her ven için dört soru: nereden başlar, malleole göre nerede, hangi sinirle iner, nereye dökülür. Kartları çalışma kartları yazısındaki aralıklı tekrar düzeniyle döndürün.

Boyun venlerinde aynı "nereye dökülür" sorusunu v. jugularis interna yazısında bir dökülme anahtarıyla çözmüştük; iki yazıyı yan yana okumak, venöz sistemin genel mantığını oturtur.

SMT Anatomi'nin TUS İçin Anatomi video paketinde ve tıp 1-2. sınıflar için hazırlanan Solunum ve Dolaşım paketinde "Alt ekstremite venleri, v. saphena magna ve v. saphena parva" adlı ayrı bir ders var. Anlatım tarzını önce görmek isterseniz ücretsiz demo paketindeki "V. porta hepatis, Porto-Caval ve Cava-Caval (interkaval) anastomozlar" dersi ven anlatımına bir örnek. İngilizce bir özetle karşılaştırmak isteyenler için TeachMeAnatomy'nin alt ekstremite venöz drenaj sayfası ve Kenhub'ın alt ekstremite venleri sayfası iyi birer kaynak.

Sık Sorulan Sorular

V. saphena magna nereye dökülür?

V. saphena magna, uyluğun üst-iç bölümünde fascia lata'daki hiatus saphenus'tan geçerek v. femoralis'e dökülür. Birleşme yerine safenofemoral bileşke denir; tuberculum pubicum'un yaklaşık 2,5-3,5 cm alt-dışında, femoral üçgenin içindedir. Ven bileşkeye yakın yerde kasığın üç yüzeyel venini ve uyluğun aksesuar safen venlerini alır.

V. saphena parva nereye açılır?

V. saphena parva çoğu kişide fossa poplitea'da v. poplitea'ya açılır. Ayağın dış kenarından başlar, malleolus lateralis'in arkasından geçer, baldırın arka orta hattında yükselir ve m. gastrocnemius'un iki başı arasından derine dalar. Bileşkenin yüksekliği kişiden kişiye değişir; birçok kişide venden uyluğa doğru devam eden bir kol (Giacomini veni) bulunur.

Alt ekstremitenin yüzeyel ve derin venleri nelerdir?

Yüzeyel venler deri altında, fascia profunda'nın üstünde akar; ana gövdeleri v. saphena magna ve v. saphena parva'dır. Derin venler arterlere eşlik eder: bacakta çift halde vv. tibiales anteriores, vv. tibiales posteriores ve vv. fibulares, dizde v. poplitea, uylukta v. femoralis ve v. profunda femoris. V. femoralis lig. inguinale'nin arkasında v. iliaca externa olur.

Perforan venler nedir, kanı hangi yöne taşır?

Perforan venler, fascia profunda'yı delerek yüzeyel venleri derin venlere bağlayan kısa venlerdir. Kapakları kanın yalnız yüzeyden derine geçmesine izin verir ve baldır kasları kasılırken derin sistemin basıncının yüzeye taşmasını önler. Dizin altında uyluktakinden daha çoktur; klinikte bazıları Dodd, Boyd ve Cockett gibi eponimlerle anılır.

Yayın tarihi: