N. Trochlearis (4. Kranial Sinir) Nedir? Beş Kuralın İstisnası

  • Ana Sayfa
  • Blog
  • N. Trochlearis (4. Kranial Sinir) Nedir? Beş Kuralın İstisnası
N. Trochlearis (4. Kranial Sinir) Nedir? Beş Kuralın İstisnası

Bir kurul sorusu bazen tek cümledir: "Beyin sapını dorsal yüzden terk eden kranial sinir hangisidir?" N. trochlearis'i tanıyan herkes için kolay bir puandır. Aynı sinir başka bir kılıkta gelince iş değişir: sol IV çekirdeğini tutan küçük bir orta beyin lezyonunda hangi göz yukarı kayar? Sezgi sol göz der; cevap sağ gözdür.

N. trochlearis, kranial sinirler için ezberlenen kuralların neredeyse hepsine bir "ama" ekletir. Bu yazı dördüncü siniri beş kuralın istisnası olarak okuyor. Her bölümde önce bildiğiniz kural, sonra IV'ün onu nasıl bozduğu, ardından istisnayı açıklayan yapı ve sınavdaki karşılığı geliyor.

N. trochlearis nedir, kaçıncı kranial sinirdir?

N. trochlearis (troklear sinir), IV. kranial sinirdir: mesencephalon'daki çekirdeğinden çıkıp beyin sapını arka yüzden terk eden, kafa boşluğunda uzun bir yol izledikten sonra fissura orbitalis superior'dan orbitaya giren ve yalnızca m. obliquus superior'u uyaran saf motor bir sinirdir. Bu kasın görevi göz küresini içe yuvarlamak, aşağı ve dışa çevirmektir.

Adı Latince trochlea ("makara") sözcüğünden gelir. Uyardığı kasın tendonu orbitanın üst-iç köşesindeki bir makaradan geçerek yön değiştirir; sinir adını bu makaradan alır. Göz kaslarının sinirleri LR6 SO4 kuralıyla akılda kalır: m. rectus lateralis VI'dan, m. obliquus superior IV'ten, kalan dış göz kasları III'ten uyarılır. On iki sinirin tablosunu kranial sinirler yazısında, komşu iki siniri n. oculomotorius ve n. abducens yazılarında anlattım. Kısa kimlik:

Soru Cevap
Kaçıncı sinir? IV. kranial sinir
Lif tipi Somatik motor; duyu ve parasempatik lif taşımaz
Çekirdek Nucleus n. trochlearis: mesencephalon'un alt kısmı, colliculus inferior düzeyi; aqueductus cerebri'nin önünde, fasciculus longitudinalis medialis'in hemen arkasında
Çaprazlaşma Bütün lifler velum medullare superius'ta karşıya geçer
Beyin sapından çıkış Arka yüz, colliculus inferior'un hemen altı
Kafa boşluğundan çıkış Fissura orbitalis superior, anulus tendineus communis'in dışından
Uyardığı kas M. obliquus superior (çekirdeğin karşı tarafındaki)
Hareket İntorsiyon, aşağı ve dışa çevirme
Muayene Göz içe çevrilmişken aşağı bakış

İki "en" de sınavda sorulur: akson sayısı en az olan, yani en ince kranial sinirdir; kafa içindeki yolu ise genellikle en uzun yol olarak öğretilir. İnce ve uzun bir sinir olması, aşağıdaki istisnaların neden klinik önem taşıdığını da açıklar.

Beyin sapını arkadan terk eden sinir hangisidir?

Beyin sapını arka (dorsal) yüzünden terk eden tek kranial sinir n. trochlearis'tir. Lifleri aqueductus cerebri'nin önündeki çekirdekten çıkar, aqueductus'u arkadan dolanır, velum medullare superius'ta karşıya geçer ve colliculus inferior'un hemen altından, frenulum veli'nin iki yanından beyin sapını terk eder. Arkadan çıktığı için öne geçmek üzere pedunculus cerebri'yi dolanır.

Bozulan kural: Beyin sapından çıkan öteki kranial sinirler ön ya da yan yüzden çıkar. III iki pedunculus cerebri arasından, V ponsun yan yüzünden, VI-VII-VIII pons ile medulla oblongata arasındaki oluktan, IX-X-XI oliva'nın arkasından, XII piramis ile oliva arasından çıkar. IV ise beyin sapının tavanından çıkar.

Arkadan çıkan sinir öne geçmek zorundadır. Pedunculus cerebri'nin yan yüzünü dolanarak öne gelir; bu sırada III ile birlikte üstteki a. cerebri posterior ile alttaki a. superior cerebelli arasından geçer. Ardından tentorium cerebelli'nin serbest kenarı boyunca öne ilerler ve processus clinoideus posterior'un yakınında dura'yı delerek sinus cavernosus'un dış duvarına girer.

Çaprazlaşmanın olduğu velum medullare superius, iki pedunculus cerebellaris superior arasında gerilen ince bir tabakadır ve 4. ventrikülün tavanının üst kısmını yapar; yerini beyincik yazısında anlattım. Orta beyindeki öteki çıkışları beyin sapı yazısında, sinirin arasından geçtiği iki arteri beyin arterleri yazısında bulabilirsiniz. Pratik sınavda beyin sapı maketinin ön yüzünde IV aranmaz: maket çevrilir, colliculus inferior'un altındaki ince sap gösterilir.

Peki ince ve uzun olmak neye mal olur?

Kafa travması, edinsel IV felcinin sık nedenlerinden biri olarak anılır. Uzun ve ince sinir, beyin sapı ile tentorium kenarı arasında kolay zedelenir. Lifler velum medullare superius'ta birbirine çok yakın çaprazlaştığı için bu bölgeyi etkileyen tek bir travmatik lezyon iki taraflı IV felci yapabilir. Sinirin a. superior cerebelli ile komşuluğu da önemlidir; bu arterin anevrizmasının tek başına IV felciyle ortaya çıkabildiği bildirilir.

N. trochlearis lezyonu hangi gözü etkiler?

Etkilenen göz, lezyonun sinirin neresinde olduğuna bağlıdır. Mesencephalon'da çekirdek ya da henüz karşıya geçmemiş lifler hasar görürse karşı taraftaki m. obliquus superior felç olur. Sinir beyin sapını terk ettikten sonraki her hasar ise aynı taraftaki kası bozar; çünkü bütün lifler velum medullare superius'ta çoktan çaprazlaşmıştır.

Bozulan kural: Kranial sinir çekirdekleri kendi taraflarındaki kasları uyarır; karşı hemisferden gelen komut çekirdeğe kortikonükleer yolla ulaşır, sinirin kendisi karşıya geçmez. N. trochlearis, lifleri tamamen çaprazlaşan tek kranial sinirdir: sol çekirdek sağ m. obliquus superior'u uyarır.

III'te de kısmi bir çaprazlaşma vardır: m. rectus superior'un alt çekirdeği karşı gözü uyarır, m. levator palpebrae superioris'in tek merkezi çekirdeği iki tarafa birden lif verir. Ayrıntısı n. oculomotorius yazısında. Yine de III'ün lif demetlerinin çoğu kendi tarafında kalır; bütünüyle karşıya geçen yalnız IV'tür.

Çekirdeğin yakınındaki iki yapı lezyonun yerini ele verir. Göze giden sempatik yolun inen lifleri mesencephalon tegmentumunda bu bölgeden geçer: bir tarafta Horner sendromu (hafif pitoz, küçük pupilla), karşı tarafta IV felci görülmesi, kaynaklarda lezyonu IV çekirdeği ya da lifleri düzeyine yerleştiren ipucu olarak anılır. Horner'in yolunu otonom sinir sistemi yazısında anlattım. Çekirdeğin hemen önündeki fasciculus longitudinalis medialis de tutulursa tabloya internükleer oftalmopleji eklenebilir.

Sınavda bu istisna iki soruyla sınanır. "Sağ m. obliquus superior felç, lezyon mesencephalon'da: hangi çekirdek?" Cevap soldur. "Sağ m. obliquus superior felç, lezyon sinus cavernosus'ta: hangi taraf?" Cevap sağdır.

N. trochlearis orbitaya nereden girer?

N. trochlearis orbitaya fissura orbitalis superior'dan, anulus tendineus communis'in dışından ve üstünden girer. Göz kaslarını uyaran sinirler içinde halkanın dışında kalan tek sinirdir; yanında n. ophthalmicus'un iki dalı, n. frontalis ve n. lacrimalis ile v. ophthalmica superior bulunur. Bu yüzden kas konisinin dışında kalır.

Bozulan kural: Dış göz kaslarının sinirleri, rectus kaslarının başladığı tendinöz halkanın içinden, kas konisinin içine girer. III'ün üst ve alt dalı, VI ve duyu siniri n. nasociliaris halkanın içindedir. IV dışarıda kalır.

Fissüre gelmeden önce n. trochlearis, sinus cavernosus'un dış duvarında III'ün altında, n. ophthalmicus'un (V1) üstünde ilerler; duvardaki sıra yukarıdan aşağı III, IV, V1, V2'dir. Sinüsün ön ucunda III'ü çaprazlayarak yukarı ve içe yükselir; fissürde artık III'ün üstündedir ve halkanın üst kenarının dışında kalır. VI ise sinüsün duvarında değil içinde, a. carotis interna'nın yanındadır. Sinüsün duvarındaki sırayı beyin zarları yazısında anlattım.

Halkanın dışındaki üç siniri dıştan içe LFT diye ezberleyin: lacrimalis, frontalis, trochlearis. İlk ikisi n. ophthalmicus'un dallarıdır; dalların tamamı n. trigeminus yazısında. Orbita tepesi piyesinde halkayı bulduktan sonra IV, halkanın üst kenarının dışında, n. frontalis'in iç yanında aranır.

N. trochlearis kasına hangi yüzden girer?

N. trochlearis, m. obliquus superior'a kasın üst (orbital) yüzünden girer. Orbitaya girdikten sonra orbita tavanına yakın kalır, m. levator palpebrae superioris'in başlangıcının üstünden içe doğru geçer ve kasa yukarıdan ulaşır. Öteki göz kası sinirleri ise kaslarına göz küresine bakan iç yüzlerinden girer.

Bozulan kural: Dış göz kaslarının sinirleri kas konisinin içinden gelir ve kaslarına iç (oküler) yüzden girer. IV koninin dışında kaldığı için kasına dış yüzden girer.

Bu ayrıntı laboratuvarda işe yarar. Orbita yukarıdan açılıp periorbita kaldırıldığında ilk görülen sinirler, levator'un üstünde uzanan n. frontalis ile onun iç yanındaki ince n. trochlearis'tir. Konideki sinirleri görmek için önce levator ile m. rectus superior kaldırılmalıdır; IV'ü görmek için gerekmez.

Klinik karşılığı bölgesel anestezidedir. Retrobulber blokta anestezik kas konisinin içine verilir; konideki sinirler uyuşurken koninin dışındaki IV etkilenmeyebilir. Kaynaklarda bu durum, blok sonrası gözde kalabilen intorsiyon hareketi olarak anılır: m. obliquus superior çalışmayı sürdürür.

M. obliquus superior gözü neden aşağı çevirir?

M. obliquus superior, tendonu orbitanın üst-iç köşesindeki makaradan (trochlea) geçip geriye döndüğü için gözü aşağı çevirir. Tendon göz küresine ekvatorun arkasından, üst-dış çeyrekten yapışır. Kas kasılınca göz küresinin arka-üst kısmı öne ve içe çekilir; kornea aşağı ve dışa döner, göz içe yuvarlanır.

Bozulan kural: Kasın adı yerini, yeri de çoğu zaman işini söyler: m. rectus superior gözün üstündedir ve gözü yukarı kaldırır. M. obliquus superior da üsttedir ama gözü aşağı çevirir.

Kas corpus sphenoidale'den, canalis opticus'un üst-iç yanından başlar ve orbitanın üst-iç duvarı boyunca öne ilerler. Os frontale'deki fovea trochlearis'e tutunan kıkırdak makaradan geçen tendon burada geriye ve dışa döner, m. rectus superior'un altından geçerek sklera'ya yapışır. Kasın işlevsel başlangıcı makaradır: tendon, yapışma yerini makaraya doğru, yani öne ve içe çeker.

N. trochlearis: arkadan çıkış ve tam çaprazlaşma; m. obliquus superior'un makaradan dönen tendonu Şema, iki panel. Solda mesencephalon arkadan: iki colliculus superior ve iki colliculus inferior; sol çekirdekten çıkan kırmızı lifler velum medullare superius'ta karşıya geçip sağ n. trochlearis olarak colliculus inferior'un altından çıkar, sağ çekirdeğin gri kesikli lifleri sola geçer. Sağda sağ orbita üstten: corpus sphenoidale'den başlayan m. obliquus superior öne ilerler, tendonu orbitanın üst-iç köşesindeki makaradan geçip geriye ve dışa dönerek göz küresinin üst yüzüne ekvatorun arkasından yapışır; kırmızı ok çekiş yönünü makaraya doğru gösterir; kırmızı n. trochlearis anulus tendineus communis'in dışından gelip kasa üst yüzünden girer. En altta kırmızı bantta kural. N. trochlearis: iki istisnayı gösteren iki görüntü Şematik, ölçekli değil · kırmızı: sol çekirdekten çıkan lifler ve n. trochlearis Arkadan bakış: mesencephalon Üstten bakış: sağ orbita yukarısı ön (kornea) · solu iç yan (burun) colliculus superior colliculus inferior çıkış: colliculus inferior altı velum medullare superius: lifler burada çaprazlaşır sol çekirdek sağ n. trochlearis sol n. trochlearis Sol çekirdek, sağ m. obliquus superior'u uyarır. Çekirdek hasarı karşı gözü, sinir hasarı aynı taraftaki gözü bozar. ekvator kornea trochlea (makara) çekiş: makaraya doğru anulus tendineus communis köken: corpus sphenoidale n. trochlearis halkanın dışından gelir, kasa üst yüzünden girer Sonuç: kornea aşağı ve dışa döner, göz içe yuvarlanır (intorsiyon). Göz içe dönükken kas yalnız aşağı çevirir: muayene aşağı-iç bakışta. Adı "üst", işi "aşağı": tendon makaradan dönüp göz küresinin arka-üst yüzünü öne çeker. Kaynak: TeachMeAnatomy ve Kenhub, trochlear nerve sayfaları; standart nöroanatomi ve orbita ders kitapları. smtanatomi.com

Sonuç üç harekettir: intorsiyon (göz küresinin üst kutbunu buruna doğru yuvarlama), depresyon ve abduksiyon. Göz kası hareketleri için kısa bir kalıp işe yarar: SIN-RAD. Superior kaslar, yani m. rectus superior ve m. obliquus superior INtorsiyon yapar; Rectus kaslardan superior ve inferior ADduksiyon yapar. İki oblik kas ise gözü dışa çevirir.

Peki kas gözü dışa çeviriyorsa muayenede neden içe bakılır?

Anatomik iş ile muayene pozisyonu ayrı şeylerdir. Göz içe dönükken (addüksiyon) m. obliquus superior'un çekiş çizgisi görme ekseniyle aynı doğrultuya gelir ve kas gözü yalnızca aşağı çevirir. Bu yüzden muayenede hastadan önce burnuna doğru, sonra aşağı bakması istenir; H çizimindeki aşağı-iç köşe IV'ün köşesidir. Göz dışa dönükken ise kas daha çok intorsiyon yapar.

İki soruyu karıştırmayın: "M. obliquus superior'un işi nedir?" sorusunun cevabı intorsiyon, aşağı ve dışa çevirmedir; "Hangi bakış yönünde test edilir?" sorusunun cevabı aşağı-içtir. Kasların orbitadaki dizilişini göz anatomisi yazısında anlattım.

Troklear sinir felcinde ne olur, baş neden karşı omza eğilir?

Troklear sinir felcinde etkilenen göz hafif yukarı kayar ve dışa yuvarlanır (ekstorsiyon). Hasta üst üste ya da hafif eğik iki görüntü görür; çift görme aşağı ve içe bakınca, yani merdiven inerken ve okurken artar. Hasta başını sağlam tarafın omzuna eğer ve çenesini hafifçe aşağı alır.

Baş eğme, felçli kasın ana işi olan intorsiyon ihtiyacını azaltır. Baş bir omza eğilince gözler ters yöne yuvarlanarak görüntüyü düz tutmaya çalışır: başı sağa eğen kişide sağ göz içe, sol göz dışa yuvarlanır. Sağ m. obliquus superior felçliyse baş sola eğilir; sağ gözün dışa yuvarlanması gereken bu pozisyonda felçli kasa iş düşmez. Baş felçli tarafa eğildiğinde ise sağ gözün içe yuvarlanması gerekir; bu işi tek başına üstlenen m. rectus superior gözü aynı zamanda yukarı kaldırdığı için göz daha da yukarı kayar. Bielschowsky baş eğme testi bu farkı kullanır.

VI felcinde baş felçli tarafa döner; IV felcinde baş dönmez, sağlam tarafa eğilir. Göz kapağı ve pupilla iki felçte de normaldir. Lezyonun yerini ise eşlik eden bulgu söyler:

Lezyon yeri Felçli m. obliquus superior Eşlik eden ipucu
Çekirdek ya da çaprazlaşmamış lifler (mesencephalon) Karşı taraf Lezyon tarafında Horner; internükleer oftalmopleji eklenebilir
Velum medullare superius İki taraf Kafa travması
Subaraknoid bölüm, tentorium kenarı Aynı taraf Kafa travması; a. superior cerebelli anevrizması bildirilir
Sinus cavernosus dış duvarı Aynı taraf III, VI ve V1 (± V2) felci; Horner eşlik edebilir
Fissura orbitalis superior Aynı taraf III, VI ve V1 birlikte; görme korunur
Orbita apeksi Aynı taraf Tabloya II eklenir; görme azalır

Erişkinde tek başına görülen IV felcinin nedenleri arasında travma, doğuştan felç ve diyabet ile hipertansiyona bağlı küçük damar hastalığı sayılır. Sinüs, fissür ve apeks bölgelerinin ayrımı n. oculomotorius yazısında ayrıntılı.

Peki III felcinde IV'ün sağlam olduğu nasıl anlaşılır?

III felcinde göz dışa-aşağı bakar ve içe çevrilemez; bu yüzden IV'ü aşağı-iç bakışla sınamak mümkün olmaz. Hastadan aşağı bakması istenir. IV sağlamsa göz içe yuvarlanır; bu hareket konjonktiva damarları ya da iris üzerindeki bir işaret izlenerek görülür. Yuvarlanma varsa lezyon yalnız III'tedir. Yoksa IV de tutulmuştur ve lezyon iki sinirin birlikte geçtiği bir yerde, sinus cavernosus ya da fissura orbitalis superior'da aranır.

Sınavda n. trochlearis nasıl sorulur?

N. trochlearis soruları çoğunlukla bu yazıdaki istisnalardan birine kurulur: arkadan çıkış, tam çaprazlaşma, halkanın dışından giriş, kasın işi ile muayene yönü ve felçteki baş eğme yönü. Tuzak şık çoğu zaman bozulan kuralın kendisidir. Aşağıdaki tabloda her soru kalıbının tuzak şıkkı ile doğru cevabı yan yana duruyor.

Soru kalıbı Tuzak şık Doğru cevap
Beyin sapını dorsal yüzden terk eden kranial sinir N. oculomotorius (o da orta beyinden çıkar) N. trochlearis
Sol IV çekirdeği lezyonunda felç olan kas Sol m. obliquus superior Sağ m. obliquus superior
Anulus tendineus communis'in içinden geçmeyen göz kası siniri N. abducens N. trochlearis
Sinus cavernosus'un dış duvarında bulunmayan sinir N. trochlearis N. abducens (sinüsün içinde)
M. obliquus superior'un işi Gözü yukarı ve dışa çevirmek İntorsiyon, aşağı ve dışa çevirme
M. obliquus superior'un sınandığı bakış yönü Aşağı-dış Aşağı-iç
Sağ IV felcinde baş eğme yönü Sağ omza Sol omza (sağlam taraf)
Akson sayısı en az olan kranial sinir N. abducens N. trochlearis

Pratik (zilli) sınavda IV iki yerde gösterilebilir: beyin sapı maketinin arka yüzünde colliculus inferior'un altında ve yukarıdan açılmış orbita piyesinde levator'un üstünden içe geçen ince sinir olarak. Pratik sınavın genel düzeni anatomi vize soruları yazısında, TUS'ta kranial sinirlerin çalışma sırası TUS anatomi nasıl çalışılır yazısında.

N. trochlearis nasıl tekrar edilir?

Dördüncü siniri tekrar etmenin kısa yolu, beş istisnayı kural-istisna çiftleri olarak bir karta yazmak ve kasın makara hareketini bir kez elinizle canlandırmaktır. Kartın ön yüzüne kural, arka yüzüne IV'ün istisnası yazılır; tekrar sırasında kuraldan istisnaya gidilir, istisnadan kurala değil. Makara canlandırması ise m. obliquus superior'un işini ezber olmaktan çıkarır.

Önce makarayı kurun. Sol elinizin başparmağı ile işaret parmağını birleştirip küçük bir halka yapın: orbitanın üst-iç köşesindeki trochlea budur. Bir ipi arkadan öne halkaya getirin, halkadan geçirip geriye ve dışa döndürün, ucunu bir portakalın üst yüzüne, ortasının biraz arkasına ve dış yanına bastırın. İpi halkanın arkasından çekince portakalın önü aşağı döner. Adı "üst" olan kasın gözü neden aşağı çevirdiği bu hareketle akılda kalır. Ardından kartları yazın:

  • Kranial sinirler beyin sapını önden ya da yandan terk eder → IV arkadan, colliculus inferior'un altından çıkar
  • Çekirdek kendi tarafındaki kası uyarır → IV tamamen çaprazlaşır; çekirdek lezyonu karşı gözü bozar
  • Göz kası sinirleri halkanın içinden girer → IV halkanın dışından girer (LFT)
  • Sinirler kaslarına iç yüzden girer → IV m. obliquus superior'a üst yüzden girer
  • Kasın adı işini söyler → m. obliquus superior gözü aşağı çevirir; muayenesi aşağı-iç bakışta

Kartları aralıklı tekrarla döndürmenin düzeni anatomi çalışma kartları yazısında. Dördüncü siniri III ve VI ile birlikte videoda çizerek izlemek isterseniz "Kranyal Sinirler, 3-4-6" dersi TUS İçin Anatomi, Tıp 1-2'ler İçin Nöroanatomi ve Duyu ve DUS İçin Anatomi: Baş-Boyun paketlerinde yer alıyor; aynı ders ücretsiz demo paketinde de açık. İngilizce bir özetle karşılaştırmak isteyenler için TeachMeAnatomy sayfası ve IV ile VI'yı birlikte anlatan Kenhub sayfası siniri çekirdekten kasa özetliyor.

Sık Sorulan Sorular

N. trochlearis hangi kası innerve eder, görevi nedir?

N. trochlearis yalnız m. obliquus superior'u innerve eder. Kasın görevi göz küresini içe yuvarlamak (intorsiyon), aşağı ve dışa çevirmektir. Göz içe dönükken kas gözü yalnızca aşağı çevirir; bu yüzden aşağı-iç bakış onun muayene yönüdür. Sinir saf motordur, duyu ya da parasempatik lif taşımaz.

4. kranial sinir nereden çıkar, nereden geçer?

IV. kranial sinir mesencephalon'daki çekirdeğinden çıkar; lifleri velum medullare superius'ta karşıya geçer ve beyin sapını colliculus inferior'un altından, arka yüzden terk eder. Pedunculus cerebri'yi dolanıp a. cerebri posterior ile a. superior cerebelli arasından geçer, tentorium kenarı boyunca ilerleyip sinus cavernosus'un dış duvarına girer ve fissura orbitalis superior'dan, anulus tendineus communis'in dışından orbitaya ulaşır.

Troklear sinir felcinde ne olur?

Troklear sinir felcinde etkilenen göz hafif yukarı kayar ve dışa yuvarlanır. Hasta üst üste ya da eğik iki görüntü görür; çift görme aşağı ve içe bakınca, merdiven inerken ve okurken artar. Hasta başını sağlam tarafın omzuna eğer ve çenesini aşağı alır. Tek başına IV felcinde göz kapağı ve pupilla normaldir.

N. trochlearis lezyonu hangi tarafı etkiler?

N. trochlearis lezyonunda etkilenen taraf lezyonun yerine bağlıdır. Mesencephalon'da çekirdek ya da henüz çaprazlaşmamış lifler hasar görürse karşı taraftaki m. obliquus superior felç olur. Sinir beyin sapını terk ettikten sonraki lezyonlar, örneğin tentorium kenarında, sinus cavernosus'ta ya da orbitada, aynı taraftaki kası etkiler. Velum medullare superius'u tutan bir lezyon iki taraflı felç yapabilir.

Yayın tarihi: