"Bacak" günlük dilde kalçadan ayağa kadar her şeydir; anatomide ise yalnız dizden ayak bileğine kadar olan parçadır ve adı crus'tur. Bu ayrımı bilmeyen öğrenci "bacak kasları" diye quadriceps'i, hamstringleri ve baldırı aynı listeye yazar; sınavda "bacağın arka bölmesinin derin kasları" sorulduğunda ise liste işe yaramaz, çünkü soru uyluğu değil dizin altını kastetmektedir. Uyluk kendi yazısında, bütün alt ekstremitenin kompartman-sinir kuralı alt ekstremite yazısında anlatıldı; burada yalnız bacak var.
Bacağın bir özelliği onu çalışmayı kolaylaştırır: iki kemiğinden biri boydan boya deri altındadır. Kaval kemiğinin ön kenarı ve iç yüzü, fibulanın başı, baldırın çıkıntısı ve iki malleol elle bulunur. Bu yazı bacağı bu beş işaretten okur: her işaretin altında hangi bölme var, o bölmede hangi kaslar, hangi sinir ve hangi arter çalışıyor. Dokunulamayan tek yapı, iki kemiğin arasındaki zar, en sona bırakılmıştır; sınav onu en çok sorar.
Bacak anatomisi nedir, nerede başlar, nerede biter?
Bacak (crus), diz eklemi ile ayak bileği eklemi arasında kalan, iskeletini tibia ve fibulanın oluşturduğu alt ekstremite bölümüdür. Kaslarını saran fascia cruris, kemiklere uzanan iki septum ve iki kemik arasındaki membrana interossea cruris ile dört bölmeye ayrılır: ön, lateral, arka yüzeyel ve arka derin. Her bölmenin tek bir siniri ve tek bir ana hareketi vardır; arter dağılımı ise eşit değildir ve sınav tam da bu eşitsizliği sorar.
Dört bölme dağılımı sinir yoluyla okunur. Ön bölme n. fibularis profundus ile ayağı yukarı kaldırır; lateral bölme n. fibularis superficialis ile ayağı dışa çevirir; arka bölmenin iki katı n. tibialis ile ayağı aşağı iter ve parmakları büker. Bu üç sinirin ikisi, n. fibularis profundus ile superficialis, fibula boynunda tek bir sinirden, n. fibularis communis'ten ayrılır; dolayısıyla bacağın bütün kasları fossa poplitea'ya giren iki sinirle çalışır. Fascia cruris'in kemiğe tutunma biçimi de sınav malzemesidir: fasya, tibianın deri altındaki iç yüzüne ve ön kenarına doğrudan yapışır, bu yüzden bacağın iç yüzünde kas yoktur ve kemik deriyle fasyanın hemen altındadır.
Tibianın ön kenarı ve iç yüzü: kemik neden deri altındadır?
Tibianın ön kenarı (margo anterior) ve iç yüzü (facies medialis), tuberositas tibiae'den malleolus medialis'e kadar deri altında uzanır; çünkü bacağın bütün kasları kemiğin dış, arka ve iki kemik arasındaki yüzlerinden başlar; iç yüzden başlayan bacak kası yoktur, bu yüze yalnız üst uçta uyluktan gelen pes anserinus tutunur. Bu yüzden tibia vücudun elle en kolay izlenen uzun kemiğidir ve kırıkları sıklıkla açık kırıktır.
Diz kapağının altında parmağınızın bulduğu kabartı tuberositas tibiae'dir; lig. patellae buraya yapışır ve diz yazısında anlatılan ekstansiyon zinciri bu noktada biter. Büyüme çağında tuberositas ayrı bir kemikleşme merkezinden gelişir ve quadriceps'in çekişi bu apofizi zorlar; sınav bunu "tuberositas tibiae'ye yapışan tendon" diye sorar. Tuberositasın iç yanında, iç yüzün üst bölümünde pes anserinus vardır; m. sartorius, m. gracilis ve m. semitendinosus'un ortak yapışma yeri uyluk yazısında işlendi. Buradan aşağı doğru parmağınızı kaydırdığınızda kemiğin keskin ön kenarını ve düz iç yüzünü kesintisiz izlersiniz; aynı yüzeyde v. saphena magna ile n. saphenus deri altından yükselir.
Elle dokunulamayan arka yüz sınavın asıl malzemesidir. Arka yüzün üst bölümünde yukarıdan aşağıya ve dıştan içe doğru inen linea musculi solei vardır; m. soleus buradan başlar, çizginin üstündeki üçgen alana m. popliteus yapışır. Çizginin hemen altında foramen nutricium bulunur; tibianın besleyici arteri a. tibialis posterior'dan gelir ve vücudun en büyük besleyici arteridir. Ortopedi kaynakları tibianın uzun kemikler içinde en sık kırılan kemik olduğunu ve kemik cilt altında olduğu için tanının kolay konduğunu yazar (TOTBİD Dergisi, Tibia Cisim Kırıklarına Yaklaşım). Anatomi öğrencisi için bunun karşılığı iki cümledir: iç yüzde kası olmayan kemik deriyi kolay deler; alt üçte birinde kas örtüsü ve kanlanma azaldığı için kırık daha zor iyileşir.
Kemikleşme de sorulur. Tibianın proksimal epifizi çoğu yenidoğanda mevcuttur; femurun distal epifiziyle birlikte doğumda bulunan diz çevresi merkezleri sınav "term bebeğin diz grafisinde görülen merkezler" diye ister. Distal epifiz ve tuberositas tibiae sonradan belirir.
Caput fibulae: başın altından dolanan sinir
Caput fibulae, dizin dış yanında ve biraz altında elle bulunan kemik çıkıntıdır; m. biceps femoris'in tendonu ile dizin dış yan bağı buraya yapışır ve n. fibularis communis başın hemen altındaki collum fibulae'yi dıştan dolanarak öne geçer. Fibula vücut ağırlığını taşımaz; işi kasların başlangıç yeri olmak ve altta ayak bileği çatalının dış duvarını kurmaktır.
Fibulanın başı tibianın lateral kondiliyle art. tibiofibularis olarak eklem yapar; bu eklem sinovyal bir düz eklemdir ve genellikle diz boşluğuna açılmaz. Altta ise iki kemik sindesmozla bağlıdır ve bu farkı ayak bileği yazısı anlattı. Collum'u dolanan n. fibularis communis m. fibularis longus'un içine girer ve orada ikiye ayrılır: n. fibularis superficialis lateral bölmede kalır, n. fibularis profundus septum intermusculare anterius'u delip ön bölmeye geçer. Sinirin kemiğe bu kadar yakın seyretmesinin yürüyüşe yansıması, düşük ayak, alt ekstremite yazısında işlendi; burada önemli olan bölünme yeri ve iki dalın gittiği bölmedir.
Başın altında, fibulanın dış yüzünde lateral bölme vardır ve iki kastan oluşur. M. fibularis longus caput'tan ve dış yüzün üst üçte ikisinden, m. fibularis brevis dış yüzün alt üçte ikisinden başlar; longus'un tendonu os cuboideum'un altındaki oluktan tabanı çaprazlayıp os cuneiforme mediale ile birinci metatarsın tabanına, brevis'in tendonu beşinci metatarsın tuberositasına yapışır. İkisi de n. fibularis superficialis'ten sinir alır ve ayağı dışa çevirir. Bu bölmenin kendi arteri yoktur; kan, üstte a. tibialis anterior'un, altta arka bölmedeki a. fibularis'in septumları delen dallarıyla gelir. "Bacakta kendi arteri olmayan bölme" sorusunun cevabı budur.
Fibulanın bir özelliği daha klinikte adını duyurur: kemik yük taşımadığı ve a. fibularis ile beraber alınabildiği için damarlı kemik grefti olarak başka bölgelere taşınır; cisminin orta bölümü çıkarıldığında yürüme bozulmaz. Bu yüzden sınav "alınması yürümeyi bozmayan kemik" diye de sorar.
Baldır çıkıntısı: arka bölmenin iki katı
Baldırın çıkıntısını yapan kas m. gastrocnemius'tur; altında m. soleus, ikisinin arasında ince m. plantaris uzanır ve üçü tendo calcaneus ile calcaneus'a iner. Bu üç kas arka bölmenin yüzeyel katıdır; fascia cruris'in derin yaprağının (septum intermusculare transversum) altında ise dört kaslık derin kat vardır: m. popliteus, m. flexor digitorum longus, m. tibialis posterior ve m. flexor hallucis longus. Her iki katın siniri n. tibialis, arteri a. tibialis posterior'dur.
Yüzeyel katı elle okuyabilirsiniz. Gastrocnemius'un iki başı femurun kondillerinin üstünden başlar, bu yüzden hem dizi büker hem ayağı aşağı iter; dizin bükülmesi kası gevşettiği için ayak bileği hareketini dizin konumu değiştirir. Soleus, caput fibulae'nin arkasından, fibulanın arka yüzünün üst bölümünden ve tibianın linea musculi solei'sinden başlar; iki kemik arasındaki başlangıcı bir kemer, arcus tendineus musculi solei, köprüler ve a. tibialis posterior ile n. tibialis bu kemerin altından derin kata girer. Soleus dizi geçmediği için dizin her açısında ayağı aşağı itebilir; dik dururken sürekli çalışan kas odur. Plantaris'in kısa gövdesi lateral suprakondiler çizgiden başlar, uzun ince tendonu gastrocnemius ile soleus arasında inip tendo calcaneus'un iç yanında calcaneus'a yapışır; diseksiyonda bu tendon sinir sanıldığı için kendine özgü bir takma ad kazanmıştır ve ortopedi kaynakları onu insanda körelmiş bir kas olarak tanımlar (TOTBİD Derleme Dergisi, Ayak ve ayak bileği çevresi tendon anatomisi). Tendo calcaneus'un calcaneus'a yapışması, bursaları ve aşil refleksi ayak bileği yazısında anlatıldı.
Derin kat elle okunmaz, çizilerek öğrenilir. Dört kasın yerleşimi orta hattan dışa doğru sıralanır: tibianın arkasından m. flexor digitorum longus, iki kemik arasında ve en derinde m. tibialis posterior, fibulanın arkasından m. flexor hallucis longus. Bu düzen sınavın en sevdiği çaprazı doğurur: tibialis posterior bacakta FDL'nin altından (derininden) geçerek iç yana kayar ve malleolus medialis'in arkasında en içteki tendon olur; tabanda ise FDL tendonu FHL'yi taban tarafından, yani yüzeyelden çaprazlar ve iki tendon Henry düğümü denen bağ dokusu bandında birbirine tutunur. Malleol arkasındaki tam sıra alt ekstremite yazısındaki canalis tarsi başlığında verildi. M. popliteus derin katın dördüncü kasıdır ama ayağa inmez; femurun lateral kondilinden başlayıp tibianın arka yüzüne, linea musculi solei'nin üstündeki üçgene yapışır ve kilitli dizi açar. Kilit mekanizmasını diz yazısı anlatır.
Ön bölme: tibianın dış yanındaki dört kas nereye gider?
Bacağın ön bölmesinde m. tibialis anterior, m. extensor hallucis longus, m. extensor digitorum longus ve m. fibularis tertius bulunur; bölmenin siniri n. fibularis profundus, arteri a. tibialis anterior'dur ve dördü birden ayağı yukarı kaldırır. Bölme önde fascia cruris, içte tibia, arkada membrana interossea, dışta septum intermusculare anterius ile sınırlıdır ve dört duvarının dördü de sert olduğu için bacağın en az genişleyebilen bölmesidir.
Kaslar tibiadan fibulaya doğru sıralanır. M. tibialis anterior tibianın lateral kondilinden, dış yüzünün üst yarısından ve zardan başlar; tendonu bileğin önünden geçip os cuneiforme mediale ile birinci metatarsın tabanına yapışır. Aynı iki kemiğe lateral bölmeden m. fibularis longus'un geldiğini hatırlayın: biri iç yandan, biri tabandan tutunan bu iki tendon ayağın iç ve dış kenarını bir üzengi gibi taşır. M. extensor hallucis longus fibulanın iç yüzünün ortasından başlar ve başparmağın distal falanksına gider; m. extensor digitorum longus tibianın lateral kondilinden, fibulanın iç yüzünün üst dörtte üçünden ve zardan başlar, dört tendonu ikinci-beşinci parmakların sırt aponeurozuna katılır. M. fibularis tertius extensor digitorum longus'un ayrılmış bir parçasıdır; fibulanın iç yüzünün alt bölümünden başlayıp beşinci metatarsın tabanının sırtına yapışır, adında "fibularis" olmasına rağmen ön bölmededir ve n. fibularis profundus'tan sinir alır. "Lateral bölmede olmayan fibularis" sorusunun cevabı odur.
Bölmenin damar-sinir çifti arkadan gelir. A. tibialis anterior, a. poplitea'nın m. popliteus'un alt kenarında ikiye ayrılmasıyla doğar ve membrana interossea'nın üst ucundaki delikten öne geçer; zarın ön yüzünde aşağı iner, bileğin önünde a. dorsalis pedis adını alır. N. fibularis profundus fibula boynundan ayrıldıktan sonra arterle buluşur ve ikisi m. tibialis anterior ile m. extensor digitorum longus arasında, aşağıda m. extensor hallucis longus'un yanında iner. Sinirin deri alanı yalnız birinci ve ikinci parmak arasındaki üçgendir; bu alanın uyuşması ön bölmenin basınç altında olduğunu söyleyen ilk bulgulardandır. Kompartman sendromu en sık bu bölmede görülür ve en sık nedeni tibia kırığıdır; ortopedi kaynakları kapalı tibia kırıklarının yumuşak doku sınıflamasında kompartman sendromunu ayrı bir derece olarak sayar (TOTBİD Dergisi, yukarıdaki derleme). Anatomi öğrencisi için mekanizma yeter: sert duvarlı bölmede şişen kas önce kendi sinirini, sonra arterini sıkıştırır; a. dorsalis pedis nabzı en son kaybolur, çünkü basınç büyük arteri kapatmadan önce kılcal akımı durdurur.
Malleoller: iki kemiğin ayağa indiği yer
Malleolus medialis tibianın, malleolus lateralis fibulanın alt ucudur; lateral malleol daha aşağıya iner ve daha arkada durur, bu yüzden ayak bileğinin dış yanı iç yanından daha sağlam görünür. İki malleol birlikte talusun oturduğu çatalı kurar ve çatalı sindesmoz bir arada tutar; eklemin bağları ve kırık-burkulma kalıpları ayak bileği yazısında işlendi.
Bacak yazısı için malleoller iki şeyi anlatır. Birincisi, bölmelerin tendonlarının nereden ayağa indiğidir: ön bölmenin dört tendonu bileğin önünden, lateral bölmenin iki tendonu malleolus lateralis'in arkasından, arka derin bölmenin üç tendonu a. tibialis posterior ve n. tibialis ile birlikte malleolus medialis'in arkasından geçer. Her bölme kendi kapısını kullanır; kapıların içindeki sıralar alt ekstremite ve ayak bileği yazılarında verildi. İkincisi, yüzeyel venlerin başladığı yerdir: v. saphena magna malleolus medialis'in önünden, v. saphena parva malleolus lateralis'in arkasından yükselir. Magna bacağın iç yüzü boyunca n. saphenus ile birlikte uyluğa çıkar; parva baldırın orta hattında n. suralis ile birlikte yükselir, fossa poplitea'da fasyayı delip v. poplitea'ya açılır. Bu iki venin seyri bacağın deri haritasının da iskeletidir.
Bacağın sinirleri ve deri haritası nasıl okunur?
Bacağın kaslarını fossa poplitea'ya giren iki sinir çalıştırır: n. tibialis arka bölmenin iki katını, n. fibularis communis'in iki dalı ön ve lateral bölmeyi alır. Derisini ise beş sinir paylaşır: iç yüz n. saphenus'un, üstte ön-dış yüz n. cutaneus surae lateralis'in, altta ön-dış yüz n. fibularis superficialis'in, arka yüz n. suralis'in ve üstte n. cutaneus surae medialis'in, dizin arkasındaki şerit n. cutaneus femoris posterior'undur.
N. tibialis fossa poplitea'nın en yüzeyel yapısıdır; arcus tendineus musculi solei'nin altından derin kata girer, m. tibialis posterior'un üstünde a. tibialis posterior ile birlikte iner ve malleolus medialis'in arkasında iki plantar sinire ayrılır. Fossa poplitea'da verdiği n. cutaneus surae medialis gastrocnemius'un iki başı arasında aşağı iner ve n. fibularis communis'ten gelen r. communicans fibularis ile birleşerek n. suralis'i oluşturur. N. suralis v. saphena parva'nın yanında malleolus lateralis'in arkasına iner, baldırın alt yarısının arka-dış derisini ve ayağın dış kenarını uyarır; yüzeyel ve kolay bulunur olduğu için sinir grefti alınan yerdir. N. fibularis superficialis lateral bölmede iki kası çalıştırdıktan sonra bacağın alt üçte birinde fasyayı delip deri altına çıkar ve ayak sırtının büyük bölümünü uyarır; n. fibularis profundus'a yalnız birinci-ikinci parmak arası kalır. N. saphenus n. femoralis'in dalıdır; dizin iç yanında fasyayı delip bacağın iç yüzü boyunca ayağın iç kenarına kadar iner. Bacakta kas siniri ile deri siniri çoğu yüzde aynı değildir; iç yüzde kas yoktur ama n. saphenus vardır, ön bölmenin siniri yalnız iki parmak arasını uyarır. Bu yüzden sınav deri alanını ayrı sorar.
Dermatom şeridi bu haritayı tamamlar: bacağın iç yüzü L4, ön-dış yüzü ve ayak sırtı L5, arka yüzü ile dış kenarı S1'dir. Bu üç harf, omurga yazısındaki disk hernisi kök kuralıyla birleşince "bacağın iç yüzünde uyuşma" cümlesini L4'e, "ayak sırtında uyuşma" cümlesini L5'e bağlar.
Arterler tek hattan üçe ayrılır. A. poplitea, m. popliteus'un alt kenarında a. tibialis anterior ve a. tibialis posterior'a bölünür; anterior zarın üst deliğinden ön bölmeye geçer, posterior arcus tendineus altından derin kata girer ve kısa bir mesafe sonra en büyük dalı a. fibularis'i verir. A. fibularis fibulanın iç kenarı boyunca m. flexor hallucis longus'un örtüsü altında iner, lateral bölmeyi septumu delen dallarıyla besler, zarın alt ucundaki delikten öne geçen r. perforans ile ayak bileğinin dış yanına ulaşır ve calcaneus'un dış yüzünde biter. Tibianın besleyici arteri a. tibialis posterior'dan, fibulanınki a. fibularis'ten çıkar. Varyasyon sorusu tek bir biçimde gelir: a. tibialis posterior ya da a. dorsalis pedis zayıf olduğunda yerini a. fibularis'in dalları alır. Derin venler arterlere ikişer ikişer eşlik eder; m. soleus'un içindeki geniş venöz sinüsler yürürken kasın her kasılışında boşalır ve bacağın venöz kanını yukarı iten pompa bu kastır.
Bacağın on üç kası tek tabloda nasıl toplanır?
Bacağın dört bölmesinde on üç kas vardır: ön bölmede dört, lateral bölmede iki, arka yüzeyel katta üç ve arka derin katta dört. Tablo bölme sırasına göre okunur; aynı bölmedeki kasların siniri ortaktır, bu yüzden sinir sütunu kas değil bölme ezberidir.
| Bölme | Kas | Başlangıç | Bitiş | Sinir | Ana hareket |
|---|---|---|---|---|---|
| Ön | m. tibialis anterior | tibia lateral kondil, dış yüz üst yarı, zar | os cuneiforme mediale, 1. metatars tabanı | n. fibularis profundus | dorsifleksiyon, inversiyon |
| Ön | m. extensor hallucis longus | fibula iç yüz ortası, zar | başparmak distal falanksı | n. fibularis profundus | başparmak ekstansiyonu |
| Ön | m. extensor digitorum longus | tibia lateral kondil, fibula iç yüz üst 3/4, zar | 2.-5. parmak sırt aponeurozu | n. fibularis profundus | parmak ekstansiyonu |
| Ön | m. fibularis tertius | fibula iç yüz alt bölümü | 5. metatars tabanı (sırt) | n. fibularis profundus | dorsifleksiyon, eversiyon |
| Lateral | m. fibularis longus | caput fibulae, dış yüz üst 2/3 | os cuneiforme mediale, 1. metatars tabanı (tabandan) | n. fibularis superficialis | eversiyon |
| Lateral | m. fibularis brevis | fibula dış yüz alt 2/3 | 5. metatars tuberositası | n. fibularis superficialis | eversiyon |
| Arka yüzeyel | m. gastrocnemius | femur medial ve lateral kondil üstü | calcaneus (tendo calcaneus) | n. tibialis | plantar fleksiyon, diz fleksiyonu |
| Arka yüzeyel | m. soleus | caput fibulae arkası, fibula arka yüz üst bölümü, linea musculi solei | calcaneus (tendo calcaneus) | n. tibialis | plantar fleksiyon |
| Arka yüzeyel | m. plantaris | lateral suprakondiler çizgi | calcaneus, tendo calcaneus'un iç yanı | n. tibialis | plantar fleksiyona yardım |
| Arka derin | m. popliteus | femur lateral kondili | tibia arka yüz, linea musculi solei üstü | n. tibialis | dizin kilidini açma |
| Arka derin | m. flexor digitorum longus | tibia arka yüz, linea musculi solei altı | 2.-5. parmak distal falanksı | n. tibialis | parmak fleksiyonu |
| Arka derin | m. tibialis posterior | zar ve iki kemiğin komşu yüzleri | tuberositas ossis navicularis, cuneiformler, 2.-4. metatars tabanı | n. tibialis | inversiyon, plantar fleksiyon |
| Arka derin | m. flexor hallucis longus | fibula arka yüz alt 2/3, zar | başparmak distal falanksı | n. tibialis | başparmak fleksiyonu |
Tablonun üç satırı sınavın tuzağıdır. M. fibularis tertius adıyla lateral bölmeye çağrılır ama ön bölmededir. M. popliteus derin katta sayılır ama ayağa inmez. M. tibialis anterior ile m. fibularis longus aynı iki kemiğe, biri sırttan biri tabandan yapışır; biri ayağı içe, öteki dışa çevirir ve ikisi birlikte enine arkı taşır.
Membrana interossea ve iki kapısı: zarı neden en son çalışmalı?
Membrana interossea cruris, tibianın margo interosseus'u ile fibulanın margo interosseus'u arasında gerilen, liflerinin çoğu tibiadan fibulaya aşağı ve dışa doğru inen fibröz zardır. Ön bölmeyi arka derin bölmeden ayırır, iki kemiğin ve komşu kasların başlangıç yüzeyini genişletir, altta sindesmozun lig. tibiofibulare interosseum'u ile sürer. Zarın üst ucunda ve alt ucunda birer açıklık vardır ve sınav ikisini de sorar.
Üst açıklıktan a. tibialis anterior arkadan öne geçer; alt açıklıktan a. fibularis'in r. perforans'ı arkadan öne geçer. Üstteki delik bölmeyi besleyen ana arterin kapısı, alttaki delik yardımcı arterin kapısıdır; "membrana interossea'nın üst deliğinden geçen yapı" ile "alt deliğinden geçen yapı" iki ayrı sorudur ve ikisi de arterdir, sinir değildir. N. fibularis profundus zarı delmez; septumu delip gelir ve arteri zarın ön yüzünde bulur. Zarı en sona bırakmanın nedeni budur: bölmeleri, kasları ve damarları öğrenmeden zarın delikleri yalnız iki isimdir; öğrendikten sonra ise her delik bir arterin bölme değiştirdiği yerdir.
Bacak anatomisi sınavda hangi kalıplarla sorulur?
Bacak soruları beş kalıba oturur ve beşi de bu yazıdaki başlıklardan çıkar. Bölme-sinir kalıbı: bir kas verilir, bölmesi ya da siniri istenir; tuzak kaslar m. fibularis tertius (ön bölme), m. popliteus (derin kat) ve m. plantaris'tir. Kapı kalıbı: bir yapı verilir, bölmeye nereden girdiği istenir; arcus tendineus musculi solei (a. tibialis posterior, n. tibialis), zarın üst deliği (a. tibialis anterior), zarın alt deliği (r. perforans), collum fibulae (n. fibularis communis). Yapışma kalıbı: tuberositas tibiae (lig. patellae), linea musculi solei (m. soleus), caput fibulae (m. biceps femoris, dış yan bağ), os cuneiforme mediale ve birinci metatars tabanı (m. tibialis anterior ve m. fibularis longus). Deri kalıbı: bir deri alanı verilir, sinir istenir; birinci-ikinci parmak arası (n. fibularis profundus), ayak sırtı (n. fibularis superficialis), bacağın iç yüzü (n. saphenus), dış kenar ve topuk dışı (n. suralis). Klinik kalıp: en sık kırılan uzun kemik, kendi arteri olmayan bölme, kompartman sendromunun en sık yeri, greft alınan kemik ve sinir.
TUS'ta bacak alt ekstremite bloğunun içindedir ve soru çoğunlukla bu bloğun kompartman-sinir kuralını bacağın bir tuzak kasıyla sınar; TUS anatomi çalışma düzeninin bütünü hub yazısında anlatıldı. Tıp birinci sınıfın kemik-eklem kurulunda tibia ve fibulanın işaretleri pratik sınavda elinize verilir; kaslar kurulunda ise dört bölmenin tablosu sorulur. Fizyoterapi öğrencisi için bacak, kas testinin iki eklemi birden sınadığı yerdir: gastrocnemius dizi bükülü ve açık ayrı test edilir, soleus yalnız diz bükülüyken yalıtılır; FTR anatomisi yazısındaki kas kartı düzeni buraya aynen uygulanır. Hemşirelik ve sağlık bilimleri öğrencisi için bacağın karşılığı daha dardır: bu bölgeden kas içi enjeksiyon yapılmaz, ama a. tibialis posterior ve a. dorsalis pedis nabızlarının yeri ile v. saphena magna'nın malleolus medialis'in önündeki seyri muayene ve damar yolu bilgisidir.
Bacak için kaynak ve çalışma düzeni nasıl kurulur?
Bacak üç oturumda çalışılır. Birinci oturumda kuru tibia ve fibulayı ya da atlas resmini elinizde çevirip işaretleri yazın; sonra kendi bacağınızda tuberositas tibiae'den malleolus medialis'e kadar ön kenarı izleyin, caput fibulae'yi ve tendo calcaneus'u bulun. İkinci oturumda yukarıdaki kesiti boş kâğıda çizin: iki kemik, zar, iki septum, dört bölme, her bölmeye sinir ve arter; sonra on üç kası bölme sırasıyla tabloya yerleştirin. Üçüncü oturumda kapıları çalışın: arcus tendineus, zarın iki deliği, collum fibulae, malleollerin arkası; her kapıdan geçen yapıyı çalışma kartına yazın ve bir hafta sonra kartları kapıdan yapıya, yapıdan kapıya iki yönlü çevirin.
PDF arayan öğrenci için üç Türkçe kaynak yukarıda bağlantısıyla verildi. Ankara Üniversitesi açık ders notu bacağın ön, dış ve arka grup kaslarını sinirleriyle birlikte ders düzeyinde listeler; TOTBİD derlemesi bacak bölmelerinden çıkan tendonların ayağa iniş yollarını ortopedi gözüyle anlatır; tibia kırığı derlemesi kemiğin cilt altında oluşunun klinik karşılığını verir. Üçü de ücretsizdir ve bu yazıdaki bilgiyle çelişmez.
Tıp öğrencisi dört bölmeyi kas kurulu düzeninde video dersle işlemek isterse Tıp 1-2 Kaslar, kemik işaretleri için Tıp 1-2 Giriş, Kemikler ve Eklemler ve komite/vize paketleri; fizyoterapi öğrencisi fizyoterapi paketleri; TUS adayı alt ekstremite bloğunun bütünü için TUS paketi sayfasına bakabilir. Anlatım biçimini görmek isteyen önce ücretsiz demo paketi izleyebilir.
Sık Sorulan Sorular
Bacak kasları nelerdir?
Anatomide bacak dizden ayak bileğine kadar olan bölümdür ve on üç kası dört bölmede toplanır. Ön bölmede m. tibialis anterior, m. extensor hallucis longus, m. extensor digitorum longus ve m. fibularis tertius; lateral bölmede m. fibularis longus ve m. fibularis brevis; arka yüzeyel katta m. gastrocnemius, m. soleus ve m. plantaris; arka derin katta m. popliteus, m. flexor digitorum longus, m. tibialis posterior ve m. flexor hallucis longus bulunur. Quadriceps ve hamstringler uyluk kaslarıdır, bacak kası sayılmaz.
Bacağın dört bölmesinin sinirleri ve arterleri nelerdir?
Ön bölmeyi n. fibularis profundus ve a. tibialis anterior, lateral bölmeyi n. fibularis superficialis ile a. tibialis anterior ve a. fibularis'in septumları delen dalları, arka bölmenin yüzeyel ve derin katlarını n. tibialis ve a. tibialis posterior ile a. fibularis besler. Lateral bölmenin kendi arteri yoktur. N. fibularis profundus ile superficialis, collum fibulae'yi dolanan n. fibularis communis'in dallarıdır.
Fibula vücut ağırlığını taşır mı?
Fibula vücut ağırlığını taşımaz; yükü dizden ayak bileğine tibia iletir. Fibulanın işi bacak kaslarının başlangıç yeri olmak, ayak bileği çatalının dış duvarını kurmak ve membrana interossea ile tibiaya bağlanmaktır. Bu yüzden cisminin orta bölümü damarlı kemik grefti olarak başka bölgelere taşınabilir ve yürüme bozulmaz.
Tibianın hangi yüzü deri altındadır ve bunun önemi nedir?
Tibianın iç yüzü ve ön kenarı tuberositas tibiae'den malleolus medialis'e kadar deri altındadır; bu yüzden başlayan bacak kası yoktur, üst ucuna yalnız uyluktan gelen pes anserinus tutunur ve fascia cruris doğrudan kemiğe yapışır. Kemik bu yüzden elle kolay izlenir, kırıkları sık olarak açık kırıktır ve ortopedi kaynaklarına göre tibia uzun kemikler içinde en sık kırılan kemiktir. Kemik grefti alınırken de bu yüzden ulaşılır.