Sfenoid Kemik (Os Sphenoidale) Nedir? Beş Boşluğun Ortak Duvarı

  • Ana Sayfa
  • Blog
  • Sfenoid Kemik (Os Sphenoidale) Nedir? Beş Boşluğun Ortak Duvarı
Sfenoid Kemik (Os Sphenoidale) Nedir? Beş Boşluğun Ortak Duvarı

Anatomi laboratuvarında kuru kafatası ters çevrildiğinde kafa tabanının ortasında tek bir kemik dikkat çeker: önde göz çukurunun dibine, yanda şakağa, aşağıda ağzın arkasına uzanır ve hiçbir bölgeye tam ait görünmez. Ayrık kemik setinde aynı kemik ele ayrı alındığında biçimi başka bir şey söyler: bir gövde, iki çift kanat ve aşağı sarkan iki bacak. Bu kemik os sphenoidale'dir; Kenhub onu vücudun en karmaşık kemiklerinden biri sayar ve asıl işini kafa içine girip çıkan sinir ve damarlara delik ve kanal sağlamak olarak tanımlar.

Sfenoid kemiği zor yapan şey parça adlarının çokluğu değildir. Zorluk, tek bir kemiğin beş ayrı boşluğun duvarına girmesidir: kafa boşluğu, orbita, burun boşluğu ile sinüsü, şakak ve infratemporal çukur, fossa pterygopalatina ile yutak. Delik adını ezberleyip deliğin hangi boşluktan hangisine açıldığını bilmeyen öğrenci, soru "V2 fossa pterygopalatina'ya hangi yoldan ulaşır?" diye sorulduğunda takılır. Bu yazı kemiği bu beş boşluktan okur: her boşlukta sfenoidin hangi parçasının duvar olduğunu, o duvarda hangi deliğin açıldığını ve içinden neyin geçtiğini yerine koyacağız. Çerçevenin sınırı baştan belli: beş boşluk bir sınıflama değil, çalışma düzenidir. Bazı delikler iki boşluğu birbirine bağladığı için iki bölümde birden geçer.

Sfenoid kemik nedir, kafatasının neresindedir?

Os sphenoidale (sfenoid kemik), kafa tabanının ortasında önde os frontale ve os ethmoidale, arkada os occipitale ve os temporale arasına kama gibi yerleşen, bir gövde, iki çift kanat ve aşağı inen iki çıkıntıdan oluşan tek (çiftsiz) kafatası kemiğidir. Nörokraniumun sekiz kemiğinden biridir ve fossa cranii media tabanının büyük kısmını yapar.

TeachMeAnatomy'nin sfenoid kemik sayfasına göre kemik on iki kemikle eklem yapar. Tek olanlar os occipitale, vomer, os ethmoidale ve os frontale; çift olanlar os temporale, os parietale, os zygomaticum ve os palatinum. Kafatasının ortasındaki bu konum, kemiğe kafa tabanının kilit taşı denmesinin nedenidir. Kafatasının bütününü, 22 kemiğin listesini ve üç fossa cranii'yi kafatası anatomisi yazısında dört bakışla okumuştuk; bu yazı o tabanın ortasındaki tek kemiğe yakından bakar.

Adı Yunanca "kama biçimli" anlamına gelen sphenoeides sözcüğünden gelir. Wikipedia'nın aktardığına göre Thieme atlası başka bir görüştedir: kemiğin asıl adı "eşek arısına benzeyen" anlamında os sphecoidale imiş, yazım sonradan bir aktarma hatasıyla değişmiş. Kenhub da kemiğe "eşek arısı kemiği" denebildiğini yazar. İki ad da iş görür: kama kemiğin kafatasındaki yerini, arı ya da kelebek ayrık kemiğin biçimini anlatır.

Kemik dört parçadan oluşur ve her parçanın kafatasında ayrı bir işi vardır:

Parça Nereden çıkar Kafatasındaki işi Üzerindeki delik ve çıkıntılar
Corpus orta hatta, küpe yakın gövde üst yüzü sella turcica'yı taşır, içinde sinus sphenoidalis vardır, ön yüzü burun boşluğuna bakar sella turcica, dorsum sellae, sinüs açıklıkları
Ala minor corpus'un ön-üst kısmından yana fossa cranii anterior ile fossa cranii media arasındaki sınır, orbita tavanının arka kısmı canalis opticus, processus clinoideus anterior
Ala major corpus'un yanlarından yana, yukarı ve arkaya fossa cranii media'nın yan tabanı, kafatasının yan duvarı, orbita dış duvarının arka kısmı foramen rotundum, foramen ovale, foramen spinosum, spina ossis sphenoidalis
Processus pterygoideus corpus ile ala major'ün birleştiği yerden aşağı lamina medialis burun boşluğunun arka açıklığına, lamina lateralis çiğneme kaslarına katılır canalis pterygoideus, fossa pterygoidea, hamulus pterygoideus

İki kanadın arasında, corpus'un yanında kalan geniş yarık fissura orbitalis superior'dur. Bu yarık dört parçanın hiçbirine tek başına ait değildir; corpus, ala minor ve ala major'ün birlikte sınırladığı bir aralıktır.

Peki sfenoid kemik nasıl gelişir?

Kenhub'a göre corpus ve ala minor kıkırdak taslak üzerinden (endokondral), processus pterygoideus ise doğrudan zar içinde (intramembranöz) kemikleşir; ala major her iki yolu birlikte izler. Wikipedia'ya göre ala major ile corpus doğumdan sonraki ilk yıl içinde birleşir. Corpus'un arkasıyla os occipitale'nin pars basilaris'i arasındaki synchondrosis sphenooccipitalis ise ergenlikte kaynaşmaya başlar ve 25 yaşına doğru tamamen kemikleşir. Clivus bu iki kemiğin ortak eğimidir: üst kısmını sfenoidin corpus'u, alt kısmını os occipitale'nin pars basilaris'i yapar.

Delikler sfenoidin hangi parçasında açılır?

Sfenoid kemiğin büyük delikleri üç yere toplanır: canalis opticus ala minor ile corpus arasında, fissura orbitalis superior iki kanadın arasında, foramen rotundum, foramen ovale ve foramen spinosum ise ala major'ün corpus'a yakın kökünde açılır. Canalis pterygoideus ise processus pterygoideus'un kökünü boydan boya deler.

Delik Parça Hangi boşlukları bağlar İçinden geçenler
Canalis opticus ala minor'ün iki kökü ile corpus arası kafa boşluğu ↔︎ orbita n. opticus, a. ophthalmica
Fissura orbitalis superior ala minor ile ala major arası, corpus'un yanında kafa boşluğu ↔︎ orbita n. oculomotorius, n. trochlearis, n. ophthalmicus dalları (n. lacrimalis, n. frontalis, n. nasociliaris), n. abducens, v. ophthalmica superior, sempatik lifler
Foramen rotundum ala major'ün kökü kafa boşluğu ↔︎ fossa pterygopalatina n. maxillaris (V2)
Foramen ovale ala major kafa boşluğu ↔︎ fossa infratemporalis n. mandibularis (V3), n. petrosus minor, a. meningea accessoria, emisser ven
Foramen spinosum ala major'ün arka ucu, spina ossis sphenoidalis'in yakını kafa boşluğu ↔︎ fossa infratemporalis a. ve v. meningea media, n. spinosus (V3'ün meningeal dalı)
Canalis pterygoideus processus pterygoideus'un kökü foramen lacerum bölgesi ↔︎ fossa pterygopalatina n. canalis pterygoidei (n. petrosus major ile n. petrosus profundus'un birleşimi)

Tablonun ortasındaki üç satır bir sıra kuralı taşır: n. trigeminus'un üç dalı kafatasından numaralarına göre önden arkaya çıkar. V1 en öndeki fissura orbitalis superior'dan, V2 onun iç ucunun altındaki foramen rotundum'dan, V3 daha arkadaki foramen ovale'den geçer. Delik sırası dal sırasıdır. Sırayı bozan tek yolcu en arkadaki foramen spinosum'dadır: buradan çıkan bir sinir dalı değil, kafa içine giren bir arter geçer (a. meningea media); V3'ün meningeal dalı olan n. spinosus da aynı delikten kafa içine geri döner. Aynı üç dalı deri kuşaklarından ve beyin sapındaki çekirdeklerden n. trigeminus yazısında izlemiştik; burada onları kemik tarafından görüyoruz.

Os sphenoidale üstten şema: ortada corpus ve sella turcica, önde iki ala minor, yanlarda iki ala major. Numaralı delikler: 1 canalis opticus (n. opticus, a. ophthalmica), 2 fissura orbitalis superior (III, IV, V1 dalları, VI, v. ophthalmica superior), 3 foramen rotundum (V2), 4 foramen ovale (V3, n. petrosus minor), 5 foramen spinosum (a. ve v. meningea media, n. spinosus). Delik sırası V dalının sırasıdır: fissura V1, rotundum V2, ovale V3. Os sphenoidale, üstten ön 1 2 3 4 5 ala minor sella turcica ala major corpus arka Delikler ve içinden geçenler 1 canalis opticus n. opticus, a. ophthalmica 2 fissura orbitalis superior III, IV, V1 dalları, VI, v. ophth. sup. 3 foramen rotundum n. maxillaris (V2) 4 foramen ovale n. mandibularis (V3), n. petrosus minor 5 foramen spinosum a. ve v. meningea media, n. spinosus Delik sırası V dalının sırasıdır: fissura V1, rotundum V2, ovale V3 Kaynak: Kenhub, TeachMeAnatomy smtanatomi.com

Şemada kemik üstten, kafa boşluğunun içinden bakılır gibi çizildi; numaralar yalnız sol yarıda, sağ yarı parça adları için boş bırakıldı. Processus pterygoideus bu bakışta görünmez, çünkü corpus'un altından aşağı iner; ona aşağıda ayrı bir bölümde döneceğiz.

Kafa boşluğunda os sphenoidale hangi tabanı kurar?

Kafa boşluğunun içinden bakıldığında sfenoid kemik iki fossa'ya birden katılır. Ala minor'ün arka kenarı fossa cranii anterior ile fossa cranii media'yı ayırır, corpus'un üst yüzü ortada sella turcica'yı oluşturur, ala major'ün iç yüzü ise iki yanda fossa cranii media'nın tabanını yapar. Temporal loblar bu kanatların üzerine oturur.

Sella turcica üç parçalıdır: önde tuberculum sellae, ortada hipofizin yerleştiği fossa hypophysialis, arkada dorsum sellae. Eyerin dört köşesinde processus clinoidei durur; öndekiler ala minor'ün iç uçlarından, arkadakiler dorsum sellae'nin üst-yan köşelerinden çıkar ve tentorium cerebelli'ye tutunma yeri verir. Eyerin komşularını yön yön hipofiz anatomisi yazısında okuduğumuz için burada yalnız kemik tarafını tutuyoruz: corpus'un iki yan yüzü sinus cavernosus'un iç duvarına dayanır ve a. carotis interna bu yüzdeki sulcus caroticus boyunca ilerler.

Corpus'un arka-yan köşesinde kafa tabanının en çok karıştırılan açıklıklarından biri bulunur: foramen lacerum. Wikipedia'ya göre bu düzensiz açıklığı önde sfenoid kemik, arka-dışta os temporale'nin pars petrosa ucu, arka-içte os occipitale'nin pars basilaris'i sınırlar ve açıklık doğumdan sonra kıkırdakla dolar. A. carotis interna canalis caroticus'tan çıktıktan sonra bu açıklığın içinden değil, üstünden geçer. N. petrosus major ile n. petrosus profundus da tam bu bölgede birleşerek n. canalis pterygoidei'yi kurar. "Hangi yapı foramen lacerum'dan geçer?" sorusunda a. carotis interna'yı işaretleyen öğrenci, bu üst-alt ayrımını kaçırmış demektir.

Orbitanın arkasında sfenoid kemik hangi delikleri açar?

Orbitanın tepesindeki iki büyük açıklığın ikisi de sfenoid kemiktedir: canalis opticus ala minor'ün iki kökü ile corpus arasından, fissura orbitalis superior ise iki kanadın arasından orbitaya açılır. Ala major'ün orbita yüzü orbita dış duvarının arka kısmını yapar; fissura orbitalis inferior ise ala major ile maxilla arasında kalır.

Canalis opticus'un dış sınırını ala minor, iç sınırını corpus yapar; kanaldan n. opticus ve onun alt-dış yanında seyreden a. ophthalmica geçer. Hemen dışındaki fissura orbitalis superior, içe doğru genişleyen bir yarıktır ve göz kaslarının sinirlerinin hepsini (III, IV, VI), V1'in üç dalını ve v. ophthalmica superior'u orbitaya taşır.

Bu yarığın ortasını, dört rektus kasının ortak başlangıcı olan annulus tendineus communis örter. Wikipedia'ya göre halkanın içinden n. oculomotorius'un üst ve alt dalı, n. nasociliaris ve n. abducens geçer; n. opticus da canalis opticus'tan çıkıp aynı halkanın içine girer. EyeWiki'ye göre halkanın dışında, yarığın üst-dış bölümünde n. lacrimalis, n. frontalis, n. trochlearis ve v. ophthalmica superior kalır. Ayrımın pratik karşılığı şudur: halkanın içinden geçenler kas konisinin içine, dışından geçenler koninin üstüne dağılır.

Yarıktan geçen sinirler bir kırıkla hasar gördüğünde Wikipedia'nın Rochon-Duvigneaud sendromu diye de andığı fissura orbitalis superior sendromu ortaya çıkar: çift görme, göz kaslarında felç, gözün öne itilmesi (ekzoftalmi) ve göz kapağı düşüklüğü (pitoz). Tabloya görme kaybı eklenirse lezyon canalis opticus'u da içine almıştır ve adı orbital apeks sendromu olur. EyeWiki n. trochlearis'in halkanın üstünde korunaklı kaldığını ve bu sendromda en az etkilenen sinir olduğunu yazar. Orbitayı içeriden, kaslar ve sinirleriyle göz anatomisi yazısında kat kat açmıştık.

Sınavın sevdiği ayrım iki yarığın kemik sayısıdır. Fissura orbitalis superior tek bir kemiğin, sfenoidin içindedir. Wikipedia'ya göre fissura orbitalis inferior ise ala major ile maxilla arasında kalır, orbitayı arkada fossa infratemporalis ve fossa pterygopalatina'ya bağlar; içinden n. ve a. infraorbitalis, n. zygomaticus ve v. ophthalmica inferior'un dalları geçer.

Burun boşluğu ve sinus sphenoidalis sfenoid kemiğin neresindedir?

Sinus sphenoidalis, os sphenoidale'nin corpus'u içinde, bir septumla sağ ve sol iki odaya ayrılmış hava boşluğudur. Her oda burun boşluğunun tavanına, recessus sphenoethmoidalis'in arka duvarındaki bir açıklıkla, choana'nın hemen üstünde açılır. Wikipedia'ya göre iki oda çoğu kişide simetrik değildir.

Sinüsü önemli yapan şey komşularıdır. Wikipedia'nın sıraladığı biçimde üstte hipofiz ince bir kemik tabakayla ayrılır, yan duvarda a. carotis interna, n. opticus ve sinus cavernosus bulunur. Bazı kişilerde karotis kanalının ya da canalis opticus'un sinüse bakan kemik duvarı yer yer eksiktir; arter ya da sinir bu noktalarda yalnız mukozayla örtülüdür. En arka ethmoid hücresinin sfenoidin üstüne ve yanına uzandığı Onodi hücresi de aynı riski taşır: n. opticus ve a. carotis interna'ya yakın olabilir, ameliyat öncesi tomografide atlanırsa iki yapı da tehlikeye girer.

Sinüs doğumda çok küçüktür; asıl büyümesi ergenlikten sonradır. Duyusunu V1'in n. ethmoidalis posterior'u ile V2 dalları, salgısını n. facialis'in ganglion pterygopalatinum'da aktarılan parasempatik lifleri sağlar. Hipofizle arasındaki ince duvar aynı zamanda bir yoldur: TeachMeAnatomy, burun ve sfenoid sinüs üzerinden hipofize ulaşan endoskopik transsfenoidal cerrahinin hipofiz adenomlarında tercih edilen yol olduğunu ve geniş bir kraniyotomiyi gereksiz kıldığını yazar. Bu yolun burun tarafını burun anatomisi yazısında, sinüsün meatus'lara göre yerini de orada bulabilirsiniz.

Corpus burun boşluğuna yalnız sinüsüyle katılmaz. Ön yüzü os ethmoidale ile eklem yapar, alt yüzüne vomer oturur; processus pterygoideus'un lamina medialis'i ise choana'nın yan duvarını yapar. Böylece choana'yı üstte corpus, yanda lamina medialis sınırlar; iki choana'yı ayıran vomer de üst kenarıyla corpus'un alt yüzüne tutunur.

Şakak ve infratemporal çukurda sfenoidin dış yüzü ne işe yarar?

Ala major'ün dış yüzü crista infratemporalis adlı bir sırtla ikiye ayrılır. Üstteki facies temporalis şakak çukurunun duvarına katılır ve m. temporalis'e tutunma yeri verir; alttaki facies infratemporalis fossa infratemporalis'in tavanını yapar. Crista ile alt yüz, m. pterygoideus lateralis'in üst başının başlangıç yeridir.

Şakak çukurunun içinde, ala major'ün ucu pterion'a katılır: os frontale, os parietale, os temporale'nin pars squamosa'sı ve sfenoidin ala major'ü burada H biçiminde buluşur. Pterion kafatasının en ince yerlerinden biridir ve iç yüzünde a. meningea media'nın ön dalı seyreder. Bu arterin kafa içine giriş kapısı da yine sfenoidin üzerindedir: foramen spinosum. Aynı kemiğin iki noktası böylece tek bir klinik zincir kurar. Arter alttan foramen spinosum'dan girer, kafatasının iç yüzüne yayılır, pterion'un altından geçer; şakağa gelen bir darbe ince kemiği kırıp arteri yırtarsa kan kemik ile dura arasına toplanır (epidural hematom). Pterion'un yüzeydeki yerini kafatası anatomisi yazısında ölçüleriyle anlatmıştık.

Ala major'ün alt yüzünde foramen ovale ile foramen spinosum fossa infratemporalis'e açılır; V3 kafatasından bu yolla çiğneme kaslarının arasına iner. Hemen içeride processus pterygoideus'un lamina lateralis'i durur ve iki pterygoideus kasına birden köken verir. TeachMeAnatomy'ye göre m. pterygoideus lateralis'in alt başı lamina lateralis'ten, m. pterygoideus medialis'in derin başı aynı plağın iç yüzünden başlar; alt baş plağın dış yüzünü kullanır. Medialis'in yüzeyel başı ise tuber maxillae ile os palatinum'un processus pyramidalis'inden başlar. Ala major'ün arka ucunda aşağı bakan küçük spina ossis sphenoidalis, lig. sphenomandibulare'nin başlangıç yeridir.

Processus pterygoideus fossa pterygopalatina'ya ve yutağa nasıl katılır?

Processus pterygoideus, corpus ile ala major'ün birleştiği yerden aşağı inen, lamina medialis ve lamina lateralis adlı iki plaktan oluşan çift çıkıntıdır. Ön yüzü fossa pterygopalatina'nın arka duvarını yapar; lamina medialis'in alt ucundaki hamulus pterygoideus ise yumuşak damak ve yutak kaslarının dönüş ve tutunma noktasıdır.

Fossa pterygopalatina'nın arka duvarına iki yol açılır ve ikisi de sfenoidden gelir. Foramen rotundum V2'yi kafa boşluğundan doğrudan fossa'ya getirir. Canalis pterygoideus ise processus pterygoideus'un kökünü arkadan öne deler ve n. canalis pterygoidei'yi taşır: bu sinir, n. facialis'ten gelen parasempatik n. petrosus major ile a. carotis interna çevresindeki pleksustan gelen sempatik n. petrosus profundus'un foramen lacerum bölgesindeki birleşimidir ve ganglion pterygopalatinum'a ulaşır. Kenhub'a göre processus pterygoideus'ta ikinci, daha ince bir kanal daha vardır: n. pharyngeus'u taşıyan canalis palatovaginalis. Fossa'nın altı duvarını ve giriş-çıkış yollarını fossa pterygopalatina yazısında tek tek saymıştık.

İki lamina arasında kalan çukur fossa pterygoidea'dır ve lamina lateralis'in iç yüzü bu çukurun dış duvarıdır; m. pterygoideus medialis'in derin başı buradan başlar. Lamina medialis'in alt ucundaki kanca, hamulus pterygoideus, diş hekimliği öğrencisi için sfenoidin en pratik noktasıdır. Wikipedia'ya göre m. tensor veli palatini'nin tendonu bu kancanın etrafından bir makara gibi dolanıp aponeurosis palatina'ya yayılır. Aynı kanca, raphe pterygomandibularis'in üst tutunma yeridir. Bu ince bağ şeridi hamulus'tan mandibula'daki linea mylohyoidea'nın arka ucuna uzanır; önüne m. buccinator, arkasına m. constrictor pharyngis superior tutunur. Wikipedia'ya göre n. alveolaris inferior şeridin dış yanından geçtiği için raphe, alt çene anestezisinde iğnenin yerini bulmaya yarayan yer işaretidir.

Yumuşak damak kaslarının sinirinde de bir istisna buradan doğar. TeachMeAnatomy'ye göre yumuşak damak kaslarının çoğu n. vagus'un faringeal dalından sinir alır; m. tensor veli palatini ise V3'ün n. pterygoideus medialis dalından. Kası makarasıyla birlikte hatırlamak istisnayı da hatırlatır: processus pterygoideus'tan başlayan kas, pterygoideus kaslarının sinirini paylaşır.

Pratik sınavda sfenoid kemik nasıl sorulur?

Sfenoid kemik sınavda dört kalıpla gelir: bir delikten geçen yapıyı ya da bir yapının geçtiği deliği sormak, bir deliğin hangi kemikte ya da kemiğin hangi parçasında olduğunu sormak, bir kas ya da bağın tutunduğu parçayı sormak ve bir sendrom bulgusundan deliğe gitmek. Kemik kurulunun zilli pratik sınavında aynı bilgiler kemik üzerinde gösterme biçiminde sorulur.

"Hangi kemikte?" kalıbı en sinsi olanıdır, çünkü komşu açıklıkların kemik sayısı farklıdır. Fissura orbitalis superior tek kemiktedir (sfenoid). Fissura orbitalis inferior iki kemiğin arasındadır (sfenoid ve maxilla). Foramen lacerum üç kemiğin arasındadır (sfenoid, temporal, occipital). Canalis caroticus ise sfenoidde değil, os temporale'nin pars petrosa'sındadır; sfenoidde onun yalnız devamı olan sulcus caroticus vardır.

Bu kez kendinizi sekiz istasyonlu bir zilli sınav provasıyla deneyin. Her istasyonda kemiğin duruşu ve iğnenin gösterdiği yer yazılı. İki soruyu cevaplayın: yapının adı ne, buradan ne geçer ya da buraya ne tutunur? Sonra anahtara bakın.

  1. İstasyon 1, kemik üstten: İğne, ala minor'ün iki kökü ile corpus arasındaki yuvarlak kanalda.
  2. İstasyon 2, kemik üstten: İğne, iki kanadın arasındaki, içe doğru genişleyen yarıkta.
  3. İstasyon 3, kemik önden: İğne, yarığın iç ucunun hemen altında öne bakan küçük yuvarlak delikte.
  4. İstasyon 4, kemik alttan: İğne, lamina lateralis'in kökünün arka-dış yanındaki büyük oval delikte.
  5. İstasyon 5, kemik alttan: İğne, oval deliğin arka-dışındaki küçük delikte. Gözetmen ek soru soruyor: buradan giren damar kafatasının yan duvarında hangi noktanın altından geçer?
  6. İstasyon 6, kemik alttan: İğne, lamina medialis'in alt ucundaki kancada.
  7. İstasyon 7, kuru kafa yandan: İğne, şakaktaki H biçimli sutür kavşağına katılan sfenoid parçasında.
  8. İstasyon 8, kafa tabanı içten: İğne, sfenoid, pars petrosa'nın ucu ve os occipitale arasındaki düzensiz açıklıkta. Gözetmen soruyor: a. carotis interna buradan geçer mi?

Cevap anahtarı: 1 Canalis opticus; n. opticus ve a. ophthalmica. 2 Fissura orbitalis superior; III, IV, VI, V1'in n. lacrimalis, n. frontalis ve n. nasociliaris dalları, v. ophthalmica superior. 3 Foramen rotundum; n. maxillaris (V2), fossa pterygopalatina'ya. 4 Foramen ovale; n. mandibularis (V3), n. petrosus minor, a. meningea accessoria, emisser ven. 5 Foramen spinosum; a. ve v. meningea media ile n. spinosus; arter pterion'un altından geçer. 6 Hamulus pterygoideus; m. tensor veli palatini'nin tendonu etrafından döner, raphe pterygomandibularis buradan başlar. 7 Ala major; pterion, iç yüzünde a. meningea media'nın ön dalı. 8 Foramen lacerum; hayır, a. carotis interna açıklığın üstünden geçer, açıklık doğumdan sonra kıkırdakla dolar; n. petrosus major ile n. petrosus profundus burada birleşir.

Fakülte pratik sınavının işleyişini ve soru tiplerini anatomi vize soruları yazısında, TUS'ta bu tür delik ve içerik bilgisinin şıklara nasıl dağıldığını TUS anatomi nasıl çalışılır rehberinde bulabilirsiniz.

Sfenoid kemik nasıl tekrar edilir?

Sfenoid kemiği tekrar etmenin kısa yolu önce kemiği parçalarına göre, sonra delikleri boşluklarına göre yerleştirmektir. Ayrık kemik, maket ya da atlas görüntüsü üzerinde dört parçayı ve altı deliği gösterip her deliğin hangi iki boşluğu bağladığını söyleyebiliyorsanız konu oturmuştur.

Üç oturum yeter; her oturumun malzemesi ve bitiş ölçütü farklıdır:

Oturum Malzeme Ne yapılır Bitti sayılır, eğer
1 ayrık kemik ya da maket Kemik üstten, önden ve alttan çevrilir; her bakışta dört parça ve o bakışta görünen delikler gösterilir. her deliği hangi parçada olduğunu söyleyerek gösterebiliyorsanız
2 boş kâğıt Kemik üstten çizilir, delikler numaralanır, yanına içinden geçenler yazılır; ikinci çizim alttan bakışta processus pterygoideus'u ve hamulus'u ekler. V1-V2-V3 sırasını ve foramen spinosum istisnasını çizimden okuyabiliyorsanız
3 kartlar Kartın ön yüzüne bir yapı ("n. petrosus major", "m. tensor veli palatini", "a. meningea media"), arka yüzüne o yapının sfenoiddeki adresi yazılır. kartları çalışma kartları yazısındaki aralıklarla döndürüp takılmadan geçebiliyorsanız

Kartlarda adresi yalnız delik adıyla yazmayın; "ala major, foramen spinosum, kafa boşluğu ile fossa infratemporalis arasında" gibi üç parçalı yazın. Sınav kökü bu üç parçadan hangisini sorarsa sorsun cevap kartın üzerinde olur.

SMT Anatomi video derslerinde bu konu "Sfenoid" başlıklı derste, kafa tabanının bütünü ise "Basis cranii externa ve interna ile Kafa delikleri" dersinde anlatılır. İki ders de TUS İçin Anatomi, DUS İçin Anatomi: Baş-Boyun ve Tıp 1-2 Giriş, Kemikler ve Eklemler paketlerinde yer alır. "Sfenoid" dersi ücretsiz demo paketinde de var; anlatım tarzını önce oradan görebilirsiniz. İngilizce kaynakla karşılaştırmak isterseniz Kenhub'ın sfenoid kemik sayfası parça parça etiketli görüntüler sunar.

Sık Sorulan Sorular

Sfenoid kemik nerede bulunur?

Sfenoid kemik (os sphenoidale) kafa tabanının ortasında, önde os frontale ve os ethmoidale, arkada os occipitale ve os temporale arasında bulunan tek kafatası kemiğidir. Gövdesi orta hatta, iki orbitanın arasının arkasında ve burun boşluğunun arka-üst köşesindedir; kanatları yanlarda şakağa, aşağı inen processus pterygoideus'ları ağzın arkasına uzanır. Kemik on iki kemikle eklem yapar ve fossa cranii media tabanının büyük kısmını oluşturur.

Foramen rotundum, foramen ovale ve foramen spinosum'dan ne geçer?

Üç delik de sfenoid kemiğin ala major'ündedir. Foramen rotundum'dan n. maxillaris (V2) geçer ve fossa pterygopalatina'ya ulaşır. Foramen ovale'den n. mandibularis (V3), n. petrosus minor, a. meningea accessoria ve bir emisser ven geçer. Foramen spinosum'dan a. ve v. meningea media ile V3'ün meningeal dalı n. spinosus geçer. Ovale ve spinosum fossa infratemporalis'e açılır.

Canalis opticus ve fissura orbitalis superior hangi kemikte?

İkisi de sfenoid kemiktedir. Canalis opticus ala minor'ün iki kökü ile corpus arasındadır ve n. opticus ile a. ophthalmica'yı orbitaya taşır. Fissura orbitalis superior ala minor ile ala major arasındaki yarıktır; III, IV, VI, V1'in dalları ve v. ophthalmica superior buradan geçer. Fissura orbitalis inferior ise tek kemikte değil, ala major ile maxilla arasındadır.

Processus pterygoideus'a hangi kaslar tutunur?

Processus pterygoideus'un lamina lateralis'inin dış yüzünden m. pterygoideus lateralis'in alt başı, iç yüzünden m. pterygoideus medialis'in derin başı başlar. Lamina medialis'in alt ucundaki hamulus pterygoideus'un etrafından m. tensor veli palatini'nin tendonu dolanır; aynı kancaya tutunan raphe pterygomandibularis'in önüne m. buccinator, arkasına m. constrictor pharyngis superior yapışır.


Yayın tarihi: