Dirsek Anatomisi Nasıl Çalışılır? Bir Röntgen Filminde Görünen ve Görünmeyen

  • Ana Sayfa
  • Blog
  • Dirsek Anatomisi Nasıl Çalışılır? Bir Röntgen Filminde Görünen ve Görünmeyen
Dirsek Anatomisi Nasıl Çalışılır? Bir Röntgen Filminde Görünen ve Görünmeyen

FTR birinci sınıf eklem dersinde tahtaya bir dirsek röntgeni asarım; yan ve ön-arka iki film. "Bu filmde kaç eklem görüyorsunuz?" diye sorarım. Sınıf çoğunlukla "bir" der, birkaç kişi "iki" der. Cevap üçtür ve üçü de tek bir kapsülün içindedir. Sonra ikinci soruyu sorarım: "Peki bu filmde görünmeyen ama dirseği dirsek yapan kaç yapı var?" O soruya cevap gelmez, çünkü röntgen yalnız kemiği gösterir; bağ, kas, sinir ve damar filmde yoktur ama sınav sorusunun yarısı oradadır. Dirseği çalışmanın en verimli yolu bence budur: filme bakıp önce görüneni okumak, sonra görünmeyeni filmin üstüne kendi elinizle çizmek. Bu yazı o iki yarıyı sırayla yapar.

Üst ekstremite yazısında plexus brachialis'i, humerusun iki sinir oluğunu ve fossa cubiti'nin üç harfini, el yazısında karpal tünel ile Guyon kanalını, omuz yazısında biceps uzun başının yukarıdaki ucunu anlattım. Onları tekrar etmeyeceğim; burada dirsek kendi başına filmin önündedir.

Dirsek anatomisi nedir, neyi kapsar?

Dirsek anatomisi, humerusun alt ucu ile radius ve ulnanın üst uçları arasında tek bir eklem kapsülü içinde kurulmuş üç eklemi, bu eklemleri yanlardan tutan iki yan bağ kompleksini ve caput radii'yi saran lig. anulare'yi, eklemin önünden ve arkasından geçen dört kas grubunu, dirsek düzeyinde kemiğe ya da kasa değerek geçen üç büyük siniri ve eklemi saran arter ağını inceleyen üst ekstremite anatomisi alt başlığıdır. Dirsek iki iş yapar: eli vücuda yaklaştırıp uzaklaştırır ve avucu yukarı ya da aşağı çevirir. Sınav bu iki işi bir kırık ya da bir çıkık üzerinden sorar; "hangi sinir zedelenir", "hangi bağ kopmuştur", "hangi kemikleşme merkezi eksiktir" diye. Bu yüzden dirseği yapı listesi değil, film üzerinde okunan bir bütün olarak çalışmak gerekir.

Filmde görünenler: Tek kapsülde üç eklem

Art. cubiti tek kapsül altında üç eklemdir ve sınav bu üçlünün tipini ayrı ayrı sorar. Art. humeroulnaris, humerusun makara biçimli trochlea'sı ile ulnanın incisura trochlearis'i arasındadır ve menteşe, yani ginglymus tipindedir; fleksiyon-ekstansiyonun asıl eklemi budur. Art. humeroradialis, humerusun yuvarlak capitulum'u ile caput radii'nin sığ fovea'sı arasındadır; yüzeyi küresel ekleme benzer ama yan bağlar ve lig. anulare onu menteşe gibi çalışmaya zorlar. Art. radioulnaris proximalis, caput radii'nin çevresi ile ulnanın incisura radialis'i arasındadır ve pivot, yani trochoid tipindedir; pronasyon-supinasyon burada döner. Üç eklem aynı sinovyal boşluğu paylaşır; bu yüzden birinde biriken sıvı üçünü birden şişirir ve dirsek hafif fleksiyonda, kapsülün en gevşek olduğu konumda tutulur.

Yan filmde humerusun alt ucu öne doğru yaklaşık kırk beş derece eğilmiş görünür; trochlea ve capitulum gövdenin önünde durur. Bu eğim, tam fleksiyonda önkolun kola yaklaşabilmesi içindir. Aynı filmde üç çukur okunur: önde fossa coronoidea ve fossa radialis, arkada fossa olecrani. Fleksiyonda processus coronoideus ile caput radii öndeki iki çukura, ekstansiyonda olecranon arkadaki çukura girer. Üç çukurun içinde kapsül içinde ama sinovya dışında kalan yağ yastıkları vardır; eklemde kan ya da sıvı birikince bu yastıklar çukurdan dışarı itilir ve yan filmde yelken gibi kabarır. Radyoloji bunu yelken işareti diye adlandırır; anatomi sınavı ise "kapsül içi, sinovya dışı yapı" diye sorar. Cevabı yağ yastığıdır.

Ön-arka filmde kol ile önkolun aynı doğrultuda olmadığı görülür. Trochlea'nın medial dudağı laterale göre daha aşağı uzandığı için önkol tam ekstansiyonda dışa doğru açılanır; buna taşıma açısı denir. Yaklaşık on ila on beş derecedir ve kadında biraz daha geniştir. Açı fleksiyonda kaybolur; bu yüzden avuçtaki kova bacağa çarpmadan taşınır. Sınav taşıma açısını iki biçimde sorar: "hangi kemik çıkıntısı bu açıyı oluşturur" (trochlea'nın medial dudağı) ve "hangi kırıktan sonra bu açı tersine döner" (çocukluktaki suprakondiler kırığın kötü kaynaması sonrası cubitus varus; lateral kondil kırığının kaynamaması ise açıyı büyütür, cubitus valgus, ve geç dönemde sulcus'taki n. ulnaris'i gerer). Ekstansiyonda epicondylus medialis, epicondylus lateralis ve olecranon'un ucu aynı çizgiye gelir; doksan derece fleksiyonda üçü ikizkenar üçgen kurar. Bu çizgi ve üçgen bozulursa eklemin kendisi bozulmuştur; kırıkta çizgi korunur, çıkıkta bozulur. Muayenenin bu kuralı da aslında saf anatomidir.

Hareket iki eksende olur. Fleksiyon-ekstansiyon trochlea'nın ortasından geçen enine eksende, sıfırdan yaklaşık yüz kırk dereceye kadar; pronasyon-supinasyon caput radii'nin merkezinden ulnanın alt ucundaki processus styloideus'a uzanan eğik eksende, her yöne yaklaşık seksen derece. Supinasyonda radius ve ulna paralel durur, pronasyonda radius ulnanın üstünden çaprazlar; hareketi yapan radiustur, ulna neredeyse yerinde kalır. FTR öğrencisi bu ekseni bilmezse "önkolu çeviren kas dirseği mi bileği mi çalıştırır" sorusunda kaybolur: ikisi arasındaki iki radioulnar eklemi çalıştırır, membrana interossea onları birbirine bağlar.

Filmde görünenler: Çocuk dirseğinde altı kemikleşme merkezi

Çocuk dirsek filmi, TUS'un dirsekten en çok sevdiği sorulardan birinin kaynağıdır: kemikleşme merkezleri hangi sırayla belirir? Distal humerus ve proksimal önkolda altı ikincil kemikleşme merkezi vardır ve klasik sıra şudur: capitulum, caput radii, epicondylus medialis, trochlea, olecranon, epicondylus lateralis. Yaklaşık yaşlar da sırayla bir, üç, beş, yedi, dokuz ve on birdir; kızlarda hepsi biraz daha erken görünür. Kaynaklar yaşları yarım yıl bir yıl oynatır, sıra ise değişmez; sınav da yaşı değil sırayı sorar.

Bu sıranın sınavda karşılığı şudur: bir çocuğun filminde trochlea kemikleşmişse epicondylus medialis de kemikleşmiş olmak zorundadır, çünkü ondan önce belirir. Filmde epicondylus medialis yerinde görünmüyorsa iki ihtimal vardır: ya çocuk henüz o yaşta değildir ya da apofiz kopup eklemin içine kaçmıştır. Çocuk dirseğinde epicondylus medialis'in kopması sık görülür, çünkü ortak fleksör-pronator kasları oraya yapışır ve arkaya çıkıkta bağla birlikte apofizi de çekip koparır. Kopan parça, arkasından geçen n. ulnaris'i tehdit eder. Röntgende kemik sırası, filmde görünmeyen bağ ve kas sorusuna böyle bağlanır.

Merkezlerin kaynama düzeni de sorulur. Capitulum, trochlea ve epicondylus lateralis ergenlikte önce birbirleriyle kaynaşıp tek bir epifiz oluşturur, sonra gövdeye kaynar. Epicondylus medialis ise ayrı bir apofizdir; hepsinden geç, on beş ile on sekiz yaş arasında gövdeye kaynar. "Dirsekte en geç kaynayan kemikleşme merkezi" sorusunun cevabı bu yüzden epicondylus medialis'tir. Kalça yazısında epifiz ile apofiz farkını anlatmıştım; dirsekte de aynı kural geçerlidir: eklem yüzü taşıyan merkezler epifizdir, kas yapışma yeri olan epicondylus'lar apofizdir.

Dirsek röntgeninde görünen ve görünmeyen: üç eklem, altı kemikleşme merkezi, üç sinir tüneliŞematik dirsek. Üst şerit filmde görünenler: tek kapsül içinde art. humeroulnaris, art. humeroradialis ve art. radioulnaris proximalis; altında çocuk filmindeki altı kemikleşme merkezinin belirme sırası: capitulum, caput radii, epicondylus medialis, trochlea, olecranon, epicondylus lateralis. Alt şerit filmde görünmeyenler: medialde lig. collaterale ulnare ve sulcus n. ulnaris, lateralde lig. collaterale radiale, lig. anulare ve m. supinator içindeki n. interosseus posterior, önde fossa cubiti ve m. pronator teres'in iki başı arasındaki n. medianus.Dirsek filmi: görünenler üstte, görünmeyenler alttaÜst şerit röntgende okunur · alt şerit filme kendi elinizle çizilirGÖRÜNENLERart. humeroulnaristrochlea · menteşe · fleksiyon-ekstansiyonart. humeroradialiscapitulum · fovea capitis radiiart. radioulnaris proximaliscaput radii · pivot · pronasyon-supinasyontek kapsül, tek sinovyal boşluk; lig. anulare kapsüle dahilÇocuk filminde altı merkez, belirme sırası:1capitulum2caput radii3epicondylus medialis4trochlea5olecranon6epicondylus lateralis3 numara apofizdir, en geç kaynar; trochlea varsa o da olmalıGÖRÜNMEYENLERMEDİALlig. collaterale ulnare (ön bant valgus freni)ortak fleksör-pronator origosubursa yok, sinir var:sulcus n. ulnaris → kübital tünelepikondil kırığı, arkaya çıkık, dirseğe çarpmaÖN (fossa cubiti)tendo bicipitis · a. brachialis · n. medianusaponeurosis bicipitalis üstte v. mediana cubitim. brachialis tabandam. pronator teres iki başı → n. medianussuprakondiler kırık: arter + n. interosseus anteriorLATERALlig. collaterale radiale + LUCL + lig. anulareortak ekstansör origosu (ECRB)n. radialis burada ikiye ayrılırm. supinator (Frohse) → n. interosseus post.caput radii kırığı, çocukta anulare subluksasyonuKaynak: standart anatomi ders kitapları ve TOTBİD derlemeleri; şematik, ölçekli değildir; kemikleşme yaşları yaklaşıktırsmtanatomi.com

Filmde görünmeyenler: İki yan bağ ve bir halka

Dirseğin kapsülü önde ve arkada incedir, yanlarda ise iki yan bağ kompleksiyle kalınlaşır; stabiliteyi kemik biçimi ile bu iki yan bağ birlikte sağlar. Medialde lig. collaterale ulnare epicondylus medialis'ten yelpaze gibi açılır ve üç banttan oluşur: ön bant processus coronoideus'a, arka bant olecranon'a gider, enine bant ise ikisinin ulna uçlarını birbirine bağlar. Sınav ön bandı sorar: dirseğin valgus zorlanmasına karşı birincil freni odur ve fleksiyonun büyük bölümünde gergin kalır. Fırlatma sporunda tekrarlayan valgus yükünün yıprattığı bağ da bu ön banttır; ötesi ortopedinin konusudur.

Lateralde lig. collaterale radiale epicondylus lateralis'ten iner ve tek bir kemiğe değil, çoğunlukla lig. anulare'ye karışarak biter; çünkü radius döner ve dönen kemiğe sıkı bağ bağlanmaz. Lateral kompleksin ikinci ve sınavda giderek daha çok sorulan üyesi lig. collaterale ulnare laterale'dir: epicondylus lateralis'ten başlar, caput radii'nin arkasından dolanıp ulnanın crista m. supinatoris'ine yapışır. Bu bağ önkolun humerus altında dışa doğru dönüp kaymasını engeller; yetersizliğinde ortaya çıkan tabloya posterolateral rotatuar instabilite denir. İki TOTBİD derlemesi de bu bağın son yirmi yılda kazandığı önemi vurgular; sınav ise onu "lateral kompleksin ulnaya yapışan üyesi" diye ayırt ettirir.

Halka lig. anulare radii'dir. Ulnanın incisura radialis'inin ön ve arka kenarına tutunur, caput radii'nin çevresini beşte dört oranında sarar ve eklem yüzü taşıdığı iç yüzü kıkırdakla döşelidir. Radius bu halkanın içinde döner; halka kemiğe değil ulnaya bağlıdır. Küçük çocukta caput radii henüz mantar gibi genişlememiş, boyunla neredeyse aynı çaptadır. Kolu pronasyonda ani çekilen çocukta caput radii halkanın altından kısmen sıyrılır; halka eklemin içine sıkışır ve çocuk kolunu kullanmaz. Mekanizma budur; tedavisi bizim konumuz değildir. Sınav ise "hangi bağ, hangi pozisyon, hangi yaş" diye üç bilgiyi tek soruya sığdırır: lig. anulare, pronasyon ve traksiyon, okul öncesi yaş.

Çıkık sorusu da bağlarla çözülür. Dirsek en sık arkaya çıkar; açık el üzerine düşüşte olecranon fossa'ya çakılır, kaldıraç gibi çalışır ve önkol humerusun arkasına kayar. Bu sırada önce lateral kompleks, sonra ön kapsül, en son medial ön bant yırtılır; medial bant sağlam kaldığında epicondylus medialis'i koparabilir. Arkadaki n. ulnaris ile öndeki a. brachialis çıkığın tehdit ettiği iki yapıdır. Çocukta dirsek en sık çıkan büyük eklemlerden biridir; erişkinde ise omuzdan sonra gelir. Omuz yazısında omuzun neden öne-aşağı çıktığını anlatmıştım; dirsek tersine arkaya çıkar, çünkü olecranon arkada kaldıraç, ön kapsül ise en zayıf duvardır.

Filmde görünmeyenler: Dört kas grubu ve iki ortak origo

Dirseği çalıştıran kaslar dört gruba ayrılır ve her grubun bir siniri vardır: ön grup fleksiyon yapar ve n. musculocutaneus'a aittir, arka grup ekstansiyon yapar ve n. radialis'e aittir, medial grup önkolu pronasyona çevirir ve ağırlıkla n. medianus'a aittir, lateral grup supinasyon ve bilek ekstansiyonu yapar ve n. radialis'e aittir. Bu dörtlü, sınavın "hangi kas hangi sinir" sorularının yarısını tek başına çözer.

Ön grupta üç kas vardır ama ikisi sorulur. M. brachialis humerusun ön yüzünden başlar, kapsülün önünü örter ve ulnanın tuberositas ulnae'sine yapışır; ön kolun pozisyonuna bakmadan her durumda fleksiyon yapar, dirseğin en güçlü ve en sadık fleksörüdür. M. biceps brachii ise tuberositas radii'ye yapışır; dirsek doksan derece fleksiyondayken en güçlü supinatördür, tam ekstansiyonda supinasyon gücü düşer. Vidayı sıkarken dirseğinizi bükmenizin nedeni budur. Biceps tendonundan mediale doğru ayrılan yassı aponeurosis bicipitalis önkol fasyasına karışır ve önemli bir örtü oluşturur: üstünde v. mediana cubiti, altında a. brachialis ve n. medianus geçer. Kan alırken iğnenin arteri değil veni bulmasını sağlayan yapı bu aponeurozdur; eski anatomistler ona bu yüzden "Tanrı'ya şükür fasyası" demiştir. Ön grubun üçüncü kası m. coracobrachialis dirseğe ulaşmaz; buraya girmez.

Ön grubun bir de istisnası vardır: m. brachioradialis. Humerusun crista supracondylaris lateralis'inden başlar, radiusun alt ucunun yakınına yapışır ve dirseği büker; ama n. radialis tarafından uyarılır. "N. radialis'in uyardığı fleksör" ya da "orta pozisyonda en etkili dirsek fleksörü" sorularının cevabı budur. Brachioradialis refleksi C6 segmentini, biceps refleksi C5-C6'yı, triceps refleksi C7-C8'i test eder; FTR öğrencisi bu üç refleksi dirsek dersinde ezberler, çünkü üçü de aynı eklemde alınır.

Arka grup m. triceps brachii ile küçük m. anconeus'tur; ikisi de olecranon'a yapışır ve n. radialis'le çalışır. Olecranon'un derisi ile kemik arasında bursa subcutanea olecrani bulunur; dirseğini masaya dayayarak okuyan öğrencide şişen bursa budur ve adı da öğrenci dirseğidir. Biceps tendonu ile tuberositas radii arasındaki bursa bicipitoradialis ikinci bursadır; pronasyonda tendon kemiğe sarılırken sürtünmeyi azaltır. Sınav bu ikisini "dirsekte hangi bursalar vardır" diye sorar, medialde bursa yoktur.

Medial ve lateral gruplar dirseğin iki ortak origosuna yapışır ve iki klinik adı taşır. Epicondylus medialis ortak fleksör-pronator origosudur: m. pronator teres, m. flexor carpi radialis, m. palmaris longus, m. flexor digitorum superficialis'in humeroulnar başı ve m. flexor carpi ulnaris buradan başlar. Hepsi n. medianus'la çalışır, yalnız m. flexor carpi ulnaris n. ulnaris'e aittir; sınavın sevdiği istisna budur. Bu origonun aşırı yüklenmesine golfçü dirseği denir. Epicondylus lateralis ortak ekstansör origosudur: m. extensor carpi radialis brevis, m. extensor digitorum, m. extensor digiti minimi ve m. extensor carpi ulnaris buradan başlar; m. extensor carpi radialis longus ile m. brachioradialis ise epikondilin üstündeki crista'dan başlar. Hepsi n. radialis'e aittir. Bu origonun, özellikle m. extensor carpi radialis brevis'in yüklenmesine tenisçi dirseği denir. İki tablo da sınavda anatomik gerekçesiyle sorulur: hangi epikondil, hangi kas grubu, hangi sinir. Tedavisi bizim konumuz değildir.

Pronasyonun iki kası m. pronator teres ile m. pronator quadratus'tur; ana pronatör bilek yakınındaki quadratus'tur, teres hızlı ve dirençli pronasyonda devreye girer. Supinasyonun iki kası m. supinator ile m. biceps brachii'dir; dirsek ekstansiyondayken ve hareket yavaşken supinator yeter, dirsek fleksiyonda ve direnç varken biceps katılır. M. supinator epicondylus lateralis'ten, lig. collaterale radiale ve lig. anulare'den ve ulnanın crista m. supinatoris'inden iki yaprak hâlinde başlar, radiusun üst üçte birini sararak yapışır. İki yaprağı arasından geçen sinir, bir sonraki bölümün konusudur.

Filmde görünmeyenler: Dirsekte üç sinir tüneli

Dirsek düzeyinde üç büyük sinir üç ayrı dar geçitten geçer; her geçit bir sıkışma tablosunun ve bir kırık sorusunun adresidir. Bu üç tüneli tek şemada tutmak, üst ekstremite sinirlerinin dirsek bölümünü bitirir.

Medialdeki tünel n. ulnaris'indir. Sinir epicondylus medialis'in arkasındaki sulcus n. ulnaris'ten geçer; üst ekstremite yazısında oluğu anlatmıştım. Burada eklenecek olan tünelin kendisidir: oluğun üstünü örten bağ ile m. flexor carpi ulnaris'in humeral ve ulnar başları arasındaki kemer birlikte kübital tüneli oluşturur. Dirsek fleksiyona geldikçe tünel daralır ve sinir gerilir; dirsek üstüne yaslanarak uyuyan kişinin serçe parmağının uyuşması bu tünelin işidir. Epicondylus medialis kırığında, arkaya çıkıkta ve dirseğin iç yanına alınan darbede tehlikedeki sinir de budur. Sinir tünelin çıkışında m. flexor carpi ulnaris ile m. flexor digitorum profundus'un ulnar yarısına dal verir; bu iki kas dirseğin hemen altında n. ulnaris'in tek önkol işidir.

Öndeki tünel n. medianus'undur. Sinir fossa cubiti'de a. brachialis'in medialinde iner, sonra m. pronator teres'in humeral başı ile ulnar başı arasından geçer ve m. flexor digitorum superficialis'in iki başı arasındaki fibröz kemerin altına girer. Pronator teres'in iki başı sinir için bir kapıdır; kapı daralınca önkolun ön yüzünde ağrı ve başparmak tarafında uyuşma ortaya çıkar, karpal tünelden farkı avuç içindeki r. palmaris'in de tutulmasıdır, çünkü o dal bilekten önce ayrılır. Pronator teres'in hemen altında n. medianus'tan ayrılan n. interosseus anterior saf motor bir daldır; m. flexor pollicis longus'u, m. flexor digitorum profundus'un radial yarısını ve m. pronator quadratus'u uyarır. Çocukta suprakondiler kırıkta en sık zedelenen sinir dalı budur; hasta başparmak ile işaret parmağının uçlarıyla "tamam" işareti yapamaz, iki parmak ucu birbirine yassı değer. Aynı kırık a. brachialis'i de sıkıştırabilir; önkol kaslarının beslenmesi bozulursa ortaya çıkan kalıcı fleksiyon deformitesine Volkmann iskemik kontraktürü denir. Sınav suprakondiler kırıkta iki yapıyı birlikte sorar: arter ve n. interosseus anterior. N. medianus'un dirsek üstünde nadiren karşılaştığı bir tuzak daha vardır: humerusun alt ucunda yüzde bir civarında görülen processus supracondylaris ve ondan epicondylus medialis'e uzanan Struthers bağı, sinir ile a. brachialis'i altından geçirir. Sınav bu varyasyonu "n. medianus'un dirsek üstünde sıkışabileceği yapı" diye sorar.

Lateraldeki tünel n. radialis'indir. Sinir humerusun sulcus'undan çıktıktan sonra lateral septumu deler, m. brachialis ile m. brachioradialis arasında epicondylus lateralis'in önüne iner ve orada iki dala ayrılır: yüzeyel dal saf duyusaldır, m. brachioradialis'in altında bileğe gider; derin dal saf motordur ve m. supinator'un iki yaprağı arasına girer. Derin dalın supinator'a girdiği yerde kasın üst kenarı bazen kalın bir fibröz kemer yapar; buna Frohse arkadı denir ve derin dal orada sıkışabilir. Supinator'dan çıkan derin dala artık n. interosseus posterior denir; parmak ve başparmak ekstansörlerini ve m. extensor carpi ulnaris'i uyarır. Bu yüzden derin dal lezyonunda parmaklar düşer ama el bileği düşmez, çünkü m. extensor carpi radialis longus dalını supinator'dan önce almıştır; duyu da sağlamdır, çünkü yüzeyel dal ayrılmıştır. Üst ekstremite yazısındaki düşük el tablosuyla bu tablonun farkı sınavda birlikte sorulur: sulcus düzeyinde düşük el ve duyu kaybı, supinator düzeyinde yalnız parmak düşmesi. Caput radii kırığında ve caput radii'nin ön çıkığında tehdit altındaki sinir de bu derin daldır.

Üç tüneli tek cümlede tutun: medialde kemik ile kas arasında ulnaris, önde bir kasın iki başı arasında medianus, lateralde bir kasın iki yaprağı arasında radialis'in derin dalı. Hilton yasası gereği eklemi de bu sinirler uyarır: dirseği hareket ettiren kasların sinirleri olan n. musculocutaneus, n. medianus, n. ulnaris ve n. radialis kapsüle dal verir. Dirsek ağrısının bazen omuza ya da bileğe yansımasının gerekçesi de bu ortak paydadır.

Filmde görünmeyenler: Dirseği saran damar ağı

A. brachialis fossa cubiti'de n. medianus'un lateralinde, biceps tendonunun medialinde iner ve collum radii düzeyinde a. radialis ile a. ulnaris'e bölünür. Nabız aponeurosis bicipitalis'in hemen medialinde, dirseğin ön yüzünde alınır; tansiyon ölçerken steteskobun konduğu yer de burasıdır. Bölünme düzeyi sınavın standart sorusudur: cevap fossa cubiti, collum radii hizası.

Eklemi saran rete articulare cubiti dört anastomozdan örülür ve dört çift hâlinde ezberlenir. Medial arkada a. collateralis ulnaris superior ile a. recurrens ulnaris posterior epicondylus medialis'in arkasında, n. ulnaris'in yanında buluşur. Medial önde a. collateralis ulnaris inferior ile a. recurrens ulnaris anterior epikondilin önünde buluşur. Lateral önde a. profunda brachii'nin a. collateralis radialis'i ile a. radialis'in a. recurrens radialis'i epicondylus lateralis'in önünde, n. radialis'in yanında buluşur. Lateral arkada a. collateralis media ile a. interossea posterior'un a. interossea recurrens'i olecranon'un yanında buluşur. Kural basittir: kollateraller yukarıdan gelir, rekürrentler aşağıdan döner; her sinirin yanında bir arter çifti vardır. Bu ağ sayesinde a. brachialis dirsek üstünde bağlansa bile önkol yaşar; sınavın "dirsek çevresi kollateral dolaşımı hangi damarlar sağlar" sorusunun cevabı bu dört çifttir.

Yüzeyel venler filmde de, diseksiyonda da ilk görülen yapılardır. V. cephalica lateralde, v. basilica medialde çıkar; ikisini fossa cubiti'nin önünde çapraz bağlayan v. mediana cubiti aponeurosis bicipitalis'in üstünde durur. Venin altından arter ve sinir geçer; aponeurozun görevi bu komşuluğu güvenli kılmaktır. V. basilica kolun ortasında derin fasyayı deler ve a. brachialis'e eşlik eder; v. cephalica omuza kadar yüzeyde kalır. Bu düzeni el yazısındaki dorsal ven ağıyla birlikte düşünürseniz üst ekstremitenin yüzeyel venleri tek çizgide tamamlanır.

Dirsek anatomisi sınavda hangi kalıplarla sorulur?

TUS'ta dirsek, üst ekstremite bloğunun içinde kırık ve çıkık eşlemesiyle sorulur. Dört kalıp öne çıkar. Birincisi kemik-sinir eşlemesidir: suprakondiler kırıkta a. brachialis ve n. interosseus anterior, epicondylus medialis kırığında n. ulnaris, caput radii kırığında n. radialis'in derin dalı, humerus gövdesinde n. radialis. İkincisi bağ-hareket eşlemesidir: valgus freni lig. collaterale ulnare'nin ön bandı, posterolateral kayma freni lig. collaterale ulnare laterale, caput radii'nin halkası lig. anulare. Üçüncüsü kemikleşme sırasıdır: capitulum ile başlayıp epicondylus lateralis ile biten altı merkez ve en geç kaynayan epicondylus medialis. Dördüncüsü kas-sinir istisnalarıdır: n. radialis'in uyardığı fleksör m. brachioradialis, ortak fleksör origosunda n. ulnaris'e ait tek kas m. flexor carpi ulnaris, supinasyonu yapan iki kasın iki ayrı siniri. Bu dört kalıbı bilen öğrenci dirsek sorusunun neredeyse tamamını karşılar; TUS anatomi çalışma düzenine dirsek bu dört kalıpla girer ve TUS paketinde üst ekstremite dersinin dirsek bölümü aynı sırayla anlatılır.

Tıp fakültesinin birinci sınıf kemik-eklem kurulunda dirsek, eklem tiplerinin ders kitabı örneğidir: menteşe, pivot ve ikisini birleştiren tek kapsül. Pratik sınavda humerusun alt ucunda trochlea, capitulum, üç fossa ve iki epicondylus; ulnada olecranon, processus coronoideus, incisura trochlearis ve incisura radialis; radiusta caput, collum ve tuberositas iğnelenir. Kas kurulunda ise ortak origolar ve fossa cubiti'nin içeriği gelir. Tıp 1-2 kemik-eklem paketi eklem tiplerini, kaslar paketi dört kas grubunu bu yazıdaki sırayla işler. DUS'ta dirsek öncelikli konu değildir; diş hekimliği öğrencisi bu yazıyı fakülte sınavı için okur.

FTR öğrencisi dirsekten üç şey ister: taşıma açısı ve iki eksen, refleks segmentleri ve kasların pozisyona göre değişen rolü. Biceps'in fleksiyondaki supinasyon gücü, brachioradialis'in orta pozisyondaki etkinliği, pronator quadratus'un ana pronatör oluşu egzersiz seçimini doğrudan belirler. Kapsülün en gevşek konumu hafif fleksiyon ve supinasyon, en sıkı konumu tam ekstansiyon ve supinasyondur; eklem sıvısı biriktiğinde hastanın dirseğini neden bükük tuttuğunu bu iki konum açıklar. Fizyoterapi anatomi rehberinde anlattığım kas kartı düzeni dirsek için de geçerlidir; FZT kemik-eklem-kas paketi ve fizyoterapi sayfası bu bölgeyi hareket eksenleriyle birlikte işler.

"Dirsek anatomisi pdf / totbid" arayan öğrenciye

Dirsek için Türkçe iki iyi derleme TOTBİD kaynaklıdır ve ikisi de açık erişimlidir. TOTBİD Dergisi'nin "Dirsek eklemi anatomisi ve instabilitesi" derlemesi bağ komplekslerini ve çıkık sırasını; TOTBİD Derleme Dergisi'nin 2026 tarihli "Dirsek eklemi anatomisi ve biyomekaniği" derlemesi eklem yüzeylerini, eksenleri ve hareket genişliklerini ortopedi diliyle anlatır. İkisi de ders kitabının ötesine geçmek isteyen öğrenci içindir; sınav için gereken çekirdek bu yazıdaki iki yarıdır.

PDF yerine iki çizim öneririm. Birincisi yan dirsek şeması: üç fossa, yağ yastıkları, trochlea'nın öne eğimi ve kapsülün ön-arka ince duvarları. İkincisi ön dirsek şeması: iki epikondil, iki ortak origo, fossa cubiti'nin üç harfi ve üç sinir tünelinin girişleri. İki çizimi çizebilen öğrenci röntgende görüneni de görünmeyeni de okur.

Üç oturumda dirsek

Birinci oturum kemik ve eklemdir: üç eklem ve tipleri, üç fossa ve yağ yastıkları, taşıma açısı, Hueter çizgisi ve üçgeni, altı kemikleşme merkezinin sırası. Bir humerus, bir radius ve bir ulnayı elinizde çevirerek çalışın; capitulum'un öne baktığını, trochlea'nın medial dudağının aşağı sarktığını kemikte görün.

İkinci oturum bağ ve kastır: iki yan kompleks ve bantları, lig. anulare ve çocuktaki mekanizma, arkaya çıkığın sırası, dört kas grubu ve iki ortak origo, iki bursa. Her kası "hangi epikondil, hangi sinir" diye sorgulayarak yazın.

Üçüncü oturum sinir ve damardır: üç tünel ve her tünelin kırık-sıkışma tablosu, fossa cubiti'nin katmanları, a. brachialis'in bölünme düzeyi, dört anastomoz çifti, yüzeyel venler ve aponeurosis bicipitalis. Sonunda on kart hazırlayın: üç eklem tipi, kemikleşme sırası, en geç kaynayan merkez, valgus freni, lig. anulare üçlüsü, suprakondiler kırık ikilisi, n. radialis'in uyardığı fleksör, ortak fleksör origosundaki ulnaris istisnası, dört anastomoz çifti, derin dal ile sulcus lezyonunun farkı. Çalışma kartı yazısındaki tekrar aralığıyla döndürün. Dirseğin bu anlatım düzenini video derste görmek isterseniz ücretsiz demo paketinden başlayın.

Sık Sorulan Sorular

Dirsek eklemini hangi kemikler ve hangi eklemler oluşturur?

Dirsek eklemini humerusun alt ucu ile radius ve ulnanın üst uçları oluşturur. Tek bir kapsül içinde üç eklem vardır: humerusun trochlea'sı ile ulnanın incisura trochlearis'i arasındaki menteşe tipi art. humeroulnaris, humerusun capitulum'u ile caput radii'nin fovea'sı arasındaki art. humeroradialis ve caput radii ile ulnanın incisura radialis'i arasındaki pivot tipi art. radioulnaris proximalis. İlk ikisi fleksiyon-ekstansiyonu, üçüncüsü pronasyon-supinasyonu yapar; üçü aynı sinovyal boşluğu paylaşır.

Dirsek bağları nelerdir ve hangi hareketi sınırlar?

Dirseğin üç bağ yapısı vardır. Medialde lig. collaterale ulnare ön, arka ve enine banttan oluşur; ön bant dirseğin valgus zorlanmasına karşı birincil frendir. Lateralde lig. collaterale radiale çoğunlukla lig. anulare'ye karışır; aynı kompleksin lig. collaterale ulnare laterale adlı üyesi ulnaya yapışır ve önkolun humerus altında dışa doğru dönüp kaymasını engeller. Lig. anulare radii ise ulnanın incisura radialis'inin kenarlarına tutunarak caput radii'yi bir halka gibi sarar; radius bu halkanın içinde döner, halka radiusun yerinden çıkmasını önler.

Dirsekteki kemikleşme merkezleri hangi sırayla belirir?

Distal humerus ve proksimal önkoldaki altı kemikleşme merkezi klasik olarak şu sırayla belirir: capitulum, caput radii, epicondylus medialis, trochlea, olecranon, epicondylus lateralis. Yaklaşık yaşlar sırayla bir, üç, beş, yedi, dokuz ve on birdir; kızlarda hepsi biraz daha erken görülür. Sınav yaşı değil sırayı sorar; filmde trochlea kemikleşmişse epicondylus medialis de görünmelidir, görünmüyorsa apofiz kopmuş olabilir. Epicondylus medialis ayrı bir apofizdir ve dirsekte en geç kaynayan merkezdir.

Dirsek düzeyinde hangi sinirler nereden geçer ve nasıl zedelenir?

Dirsek düzeyinde üç sinir üç dar geçitten geçer. N. ulnaris epicondylus medialis'in arkasındaki sulcus n. ulnaris'ten ve m. flexor carpi ulnaris'in iki başı arasındaki kübital tünelden geçer; epicondylus medialis kırığında ve arkaya çıkıkta zedelenir. N. medianus fossa cubiti'de a. brachialis'in medialinde iner ve m. pronator teres'in iki başı arasından geçer; suprakondiler kırıkta özellikle n. interosseus anterior dalı ile a. brachialis birlikte tehlikededir. N. radialis epicondylus lateralis'in önünde yüzeyel ve derin dala ayrılır; derin dal m. supinator'un iki yaprağı arasından geçerek n. interosseus posterior adını alır ve caput radii kırığında ya da Frohse arkadında sıkışabilir.


Yayın tarihi: