N. Axillaris Nedir? Beş Şıklı Bir Omuz Çıkığı Sorusu

  • Ana Sayfa
  • Blog
  • N. Axillaris Nedir? Beş Şıklı Bir Omuz Çıkığı Sorusu
N. Axillaris Nedir? Beş Şıklı Bir Omuz Çıkığı Sorusu

Omuz çıkığı ile n. axillaris, üst ekstremite sorularının klasik eşleşmelerinden biridir. Aşağıdaki soru bu yazı için kuruldu; kökü tanıdık, şıklarından biri tuzak:

Ön-alt omuz çıkığı yerine oturtulan bir hastada n. axillaris hasarı düşünülüyor. Aşağıdaki bulgulardan hangisi bu hasarla bağdaşmaz?

  • A) Kolu yana kaldırırken belirgin güçsüzlük
  • B) Deltoidin alt kısmını örten deride sınırlı uyuşma
  • C) Haftalar içinde omzun yuvarlak hattının düzleşmesi
  • D) Kolun dış rotasyonunun tamamen kaybolması
  • E) Yana açılma hareketinin ilk derecelerde yine de başlatılabilmesi

Doğru cevap D. Ama bu soruda cevaptan çok şıklar öğretir: her biri sinirin bir özelliğini sınar. Beşini sırayla açınca n. axillaris'in yolu, iki kası, küçük deri alanı ve hasarın seviyesi aynı soru üzerinde kurulmuş olur.

N. axillaris nedir, hangi köklerden gelir?

N. axillaris, plexus brachialis'in fasciculus posterior'undan uç dal olarak çıkan, C5 ve C6 köklerinden lif alan, m. deltoideus ile m. teres minor'u uyaran, omuz eklemine eklem dalı veren ve deltoidin alt kısmını örten deriden duyu taşıyan karma sinirdir.

Fasciculus posterior koltuk altında iki uç dal verir: n. axillaris ve n. radialis. N. radialis kolun arkasından el sırtına kadar iner; n. axillaris omuzda kalır ve iki kasta biter. Fasiküllerin koltuk altındaki yerini fossa axillaris yazısında, kardeş dalın yolunu n. radialis yazısında anlattım. Sinirin kimliği:

Özellik N. axillaris
Kökler C5-C6 (fasciculus posterior'un uç dalı)
Lif Karma: motor, duyu ve eklem lifleri
Motor alan M. deltoideus, m. teres minor
Duyu alanı N. cutaneus brachii lateralis superior: deltoidin alt kısmını örten deri
Eklem dalı Omuz eklemi (articulatio humeri)
Eşlik eden damar A. ve v. circumflexa humeri posterior
Geçtiği aralık Spatium axillare laterale (dörtgen aralık)
Hızlı muayene Kol yana kaldırılmaya çalışılırken deltoidin kasılmasını elle hissetmek, deltoidin alt kısmı üzerinde duyu

Tablodaki motor satırı sınavın beklediği cevaptır. TeachMeAnatomy bazı kadavra çalışmalarına dayanarak sinirin m. triceps brachii'nin lateral başına da dal verebildiğini not eder, Kenhub bu dalı motor listesine koyar; yine de kurulda "n. axillaris hangi kasları innerve eder?" sorusunun cevabı iki kastır.

N. axillaris koltuk altından omza hangi yolu izler?

N. axillaris koltuk altında a. axillaris'in arkasında, m. subscapularis'in önünde iner. Subscapularis'in alt kenarında, a. circumflexa humeri posterior ile birlikte dörtgen aralıktan omzun arkasına geçer. Aralıkta ön ve arka dala ayrılır; ön dal collum chirurgicum humeri'yi arkadan dolanarak deltoidin derin yüzünde öne ilerler.

  1. Koltuk altı: sinir a. axillaris'in arkasında, m. subscapularis'in önündedir ve omuz ekleminin kapsülünün hemen altından geçer. Ön-alt çıkıkta humerus başının kaydığı yer burasıdır.
  2. Dörtgen aralık: üstte m. teres minor, altta m. teres major, içte m. triceps brachii'nin uzun başı, dışta collum chirurgicum humeri sınırlar; önde m. subscapularis vardır. Sinir omuz eklemine eklem dalını bu kesimde verir.
  3. Ayrılma: kadavra serilerinin çoğunda sinir aralığın içinde ön ve arka dala ayrılır.
  4. Arka dal: m. teres minor'e ve deltoidin arka liflerine dal verir, sonra deltoidin arka-alt kenarını dolanıp deriye çıkar. Bu deri dalının adı n. cutaneus brachii lateralis superior'dur.
  5. Ön dal: collum chirurgicum'u arkadan dışa ve öne doğru dolanır, deltoidin derin yüzünde yatay bir hat çizer ve deltoidin ön ve orta liflerini uyarır. Cerrahi kaynaklar bu hattın akromionun yaklaşık 5-7 cm altında olduğunu verir.

Omzun arkasında, teres kaslarının çevresinde üç aralık vardır ve sınavda sık karışır. N. axillaris yalnız birinden geçer:

Omzun arkasında üç aralık: n. axillaris dörtgen aralıktan geçerSağ omzun arkadan şematik görünümü. Solda scapula, sağda humerus, arada yatay iki kas bandı (üstte m. teres minor, altta m. teres major) ve onları dikey kesen m. triceps brachii uzun başı vardır. Bu kaslar üç aralık oluşturur. Birinci aralık, dörtgen aralık (spatium axillare laterale), uzun başın dışında ve iki teres kasının arasındadır; içinden kırmızıyla gösterilen n. axillaris ve gri kesikli a. circumflexa humeri posterior geçer. Sinir burada eklem dalı, m. teres minor'e giden arka dal ve collum chirurgicum'u dolanan ön dal verir; arka dalın devamı deri dalıdır. İkinci aralık, üçgen aralık (spatium axillare mediale), uzun başın içindedir ve yalnız a. circumflexa scapulae geçer. Üçüncü aralık teres major'un altındadır; n. radialis ve a. profunda brachii geçer. Sağdaki kartlar aralıkları, sınırları ve n. axillaris'in dallarını özetler.Omzun arkasında üç aralık: n. axillaris hangisinden geçer?Sağ omuz, arkadan görünümscapulahumerusm. teres minorm. teres majorcaput longum m. tricipitiscollum chirurgicumeklem dalıarka dalderi dalıön dal → deltoidn. axillaris123n. axillaris ve dallarıa. circumflexa humeri posteriorn. radialis1 · Dörtgen aralıkspatium axillare lateralen. axillaris + a. circumflexa humeri posteriorsınırlar: teres minor (üst), teres major (alt),caput longum (iç), collum chirurgicum (dış)2 · Üçgen aralıkspatium axillare medialea. circumflexa scapulae; sinir geçmez3 · Teres major altındaki üçgenn. radialis + a. profunda brachiikolun arka bölmesine giden yolN. axillaris'in dallarıön dal: deltoidin ön ve orta lifleriarka dal: m. teres minor, deltoidin arka lifleriarka dalın devamı: n. cutaneus brachiilateralis superior (deri)eklem dalı: omuz eklemiKural: dörtgen aralığın dış kenarı collum chirurgicum'dur; kırık siniri ve arteri birlikte tehdit eder.Kaynak: TeachMeAnatomy, The Axillary Nerve ve The Quadrangular Space; Kenhub, Axillary nerve. Şematiktir, ölçekli değildir.smtanatomi.com

Şemanın kuralı kırıktan çıkar: collum chirurgicum kırığında tehlikeye giren sinir n. axillaris, arter a. circumflexa humeri posterior'dur. Aralıkların kas sınırlarını omuz yazısında omuz ekleminin diğer yapılarıyla birlikte anlattım. Bazı Türkçe kitaplar dörtgen aralığa foramen quadrangulare, üçgen aralığa foramen triangulare der; ad değişir, sınırlar ve içerik aynıdır.

A şıkkı: Deltoid felci kolu yana kaldırmayı nasıl bozar?

Kolun asıl abduktörü m. deltoideus'tur ve tek siniri n. axillaris'tir. Sinir hasar görünce kol yana kaldırılırken belirgin bir güçsüzlük ortaya çıkar; A şıkkı hasarla bağdaşır. Deltoidin ön lifleri fleksiyona, arka lifleri ekstansiyona da katıldığı için kolu öne ve arkaya kaldırmak da zayıflar.

Deltoid tek kas gibi görünür ama üç işi olan üç lif grubudur:

  • Ön lifler (pars clavicularis): clavicula'dan gelir; kolu öne kaldırır ve içe çevirmeye yardım eder.
  • Orta lifler (pars acromialis): akromiondan gelir; kolu yana kaldıran asıl kısımdır.
  • Arka lifler (pars spinalis): spina scapulae'den gelir; kolu geriye götürür ve dışa çevirmeye yardım eder.

Ön dal ön ve orta lifleri uyarır. Arka liflere giden sinir daha değişkendir: kadavra serilerinde bu liflerin iki daldan birlikte sinir alabildiği bildirilir, ama oranlar çalışmadan çalışmaya çok değişir. Sınav kalıbı yine sadedir: arka dal teres minor ile deltoidin arka liflerini, ön dal deltoidin geri kalanını uyarır.

Peki yalnız arka dal yaralanırsa kol kalkar mı? Kalkar. Deltoidin büyük kısmını ön dal taşıdığı için yana kaldırma büyük ölçüde korunur; tabloda deltoidin alt kısmı üzerindeki uyuşma ve teres minor kaybı kalır. "Uyuşma var ama kol kalkıyor" diye kurulan bir soru kökü arka dalı işaret eder.

B şıkkı: Uyuşma neden deltoidin alt kısmında küçük bir alanla sınırlı kalır?

N. axillaris'in tek deri dalı n. cutaneus brachii lateralis superior'dur ve yalnız deltoidin alt kısmını örten deriyi uyarır. Hasarda uyuşma bu avuç içi büyüklüğündeki alanla sınırlı kalır; B şıkkı hasarla bağdaşır. İngilizce kaynaklar bu alanı "regimental badge area", yani üniformada alay armasının dikildiği yer diye anar.

Kenhub alanı biraz daha geniş tarif eder: deltoidin alt kısmının yanında m. triceps brachii uzun başının üst kısmını örten deri de bu dala aittir. Kolun dış yüzünün aşağısı başka sinirlere geçer; kol derisini paylaşan beş siniri kol yazısında yüz yüz anlattım.

Duyu alanının küçük olması muayenede bir uyarı taşır. Deriye dokunmak tek başına yeterli sayılmaz; hasta kolu yana kaldırmaya çalışırken deltoidin sertleşip sertleşmediği elle hissedilir. Omuz çıkığından sonra ağrı hareketi zaten kısıtladığı için kasın kasılmasını yoklamak, hareketin genişliğine bakmaktan daha çok bilgi verir.

C şıkkı: Omuz haftalar içinde neden düzleşir?

Siniri kesilen kas zamanla erir. Omzun yuvarlak hattını veren kas m. deltoideus olduğu için atrofisinde akromion ve humerusun üst ucu deri altında belirginleşir, omuz düz ve köşeli görünür; C şıkkı hasarla bağdaşır. Bu görünüm sinir hasarından haftalar sonra yerleşir, ilk gün görülmez.

Burada iki köşeli omzu karıştırmamak gerekir. Ön-alt çıkığın kendisi de omzu köşeli gösterir; ama nedeni farklıdır. Humerus başı yerinden kayınca deltoidin altındaki dolgu kaybolur, akromionun altı boş kalır. Çıkıktaki köşelilik ilk dakikada vardır ve humerus başı yerine oturunca düzelir. Atrofideki köşelilik ise yerine oturtulmuş bir omuzda haftalar içinde gelişir. Soru kökündeki "haftalar içinde" ifadesi bu yüzden ipucudur.

D şıkkı: Dış rotasyon neden tamamen kaybolmaz?

Kolu dışa çeviren iki rotator manşet kası vardır: m. infraspinatus ve m. teres minor. N. axillaris yalnız teres minor'u uyarır; infraspinatus'un siniri n. suprascapularis'tir. N. axillaris hasarında dış rotasyon zayıflayabilir ama infraspinatus çalıştığı için kaybolmaz; D şıkkı hasarla bağdaşmaz ve sorunun cevabıdır.

Bu şıkkı çözen bilgi rotator manşetin sinir dağılımıdır. Dört kası üç sinir uyarır:

Kas Ana işi Sinir
M. supraspinatus Yana açılmayı başlatır N. suprascapularis
M. infraspinatus Dış rotasyon N. suprascapularis
M. teres minor Dış rotasyon N. axillaris (arka dal)
M. subscapularis İç rotasyon Nn. subscapulares (üst ve alt)

Tablonun hemen altına bir kardeş ad tuzağı ekleyin: m. teres major rotator manşete girmez, kolu içe çevirir ve sinirini n. subscapularis inferior'dan alır. Teres minor ile teres major'un adları kardeştir, sinirleri ve işleri değil. Teres minor kaybı tek başına gözle fark edilmez, çünkü infraspinatus işi büyük ölçüde üstlenir; TeachMeAnatomy'nin saydığı dış rotasyon gecikme testi gibi özel testler bu yüzden vardır.

Peki dış rotasyon da yana açılma da belirgin biçimde zayıfsa?

O zaman şüphe n. axillaris'ten çıkar ve n. suprascapularis'e ya da daha yukarıya, C5-C6 köklerine kayar. Supraspinatus ile infraspinatus'u birlikte kaybettiren tek sinir n. suprascapularis'tir; deltoid de bu tabloya katılıyorsa her iki sinire lif gönderen kök ya da truncus superior düşünülür. Bu ayrımı aşağıdaki seviye tablosunda topladım.

E şıkkı: Deltoid çalışmıyorsa hareketi kim başlatır?

Kolun yana açılmasını ilk derecelerde m. supraspinatus başlatır ve siniri n. suprascapularis'tir. N. axillaris hasarında supraspinatus sağlam kaldığı için hareket başlayabilir; deltoid devralamadığı için kol yukarı taşınamaz. E şıkkı hasarla bağdaşır: hastanın kolu biraz açması siniri temize çıkarmaz.

Ders kitapları bunu "ilk 15 derece supraspinatus, sonrası deltoid" diye özetler; TeachMeAnatomy de n. axillaris hasarında kolun 15 derecenin üstüne kaldırılamadığını yazar. Klinik tablo her zaman bu kadar keskin değildir: izole n. axillaris hasarında supraspinatus'un katkısıyla yana açılmanın bir kısmının korunabildiği bildirilir. Sınavda kural, hastada derece konuşur.

Kolun yatay düzlemin üstüne çıkması ayrıca scapula'nın yukarı dönmesini ister; onu m. trapezius ile m. serratus anterior yapar. Bu yüzden kol yataya kadar kalkıp başın üstüne çıkamıyorsa akla n. axillaris'ten çok trapezius'un siniri n. accessorius ya da serratus anterior'un siniri n. thoracicus longus gelir. Trapezius felcini n. accessorius yazısında, abduksiyonun derece derece hangi kasla ilerlediğini omuz yazısının cetvelinde görebilirsiniz.

N. axillaris hasarını hangi tablolar taklit eder?

N. axillaris hasarını üç tablo taklit eder: C5-C6 kök ya da truncus superior hasarı, fasciculus posterior hasarı ve n. suprascapularis hasarı. Ayrım deltoidin yanında başka hangi kasın ya da deri alanının etkilendiğine bakılarak yapılır. Soru kökündeki her ek bulgu cevabı başka bir seviyeye taşır.

Deltoid ve omuz bulgusuna eklenen ipucu Seviye Neden
Ek bulgu yok; kırık collum chirurgicum'da ya da çıkık ön-alt N. axillaris Sinir kırık hattında ve kapsülün altında
Dirsek bükmede ve biceps refleksinde zayıflık; kol iç rotasyonda gövdenin yanında sarkar, ön kol pronasyonda C5-C6 kökleri ya da truncus superior (Erb felci) N. suprascapularis ve n. musculocutaneus da aynı köklerden lif alır
Bilek ve parmaklar da düşük, kol arkası uyuşuk Fasciculus posterior N. radialis aynı fasikülden çıkar
Deltoid sağlam; scapula arkasında çukurlaşma, dış rotasyon ve yana açılma başlangıcı zayıf, deride uyuşma yok N. suprascapularis Supraspinatus ve infraspinatus birlikte; sinirin belirgin deri alanı yok
Baş üstü spor yapan biri; omuz arkasında ağrı, teres minor ve deltoid güçsüzlüğü Dörtgen aralıkta sıkışma Aralığın daralması; Kenhub'a göre en sık bulgu teres minor atrofisi
Uyuşma ve teres minor kaybı var, kol yana kalkıyor Arka dal Deltoidin büyük kısmı ön daldan

Erb felcinin üst satırdaki duruşu kasların kaybından okunur: deltoid ve supraspinatus gidince kol gövdeye yapışır, infraspinatus ve teres minor gidince içe döner, biceps gidince dirsek açık kalır. Fasciculus posterior satırındaki düşük el tablosunu üç büyük sinirin karşılaştırmasıyla üst ekstremite yazısında bulabilirsiniz.

Sınavda n. axillaris nerede karşınıza çıkar?

Kurul sorularında n. axillaris genellikle üç kalıpta karşınıza çıkar: kas-sinir tablosunda (deltoid ve teres minor), yaralanma eşleşmesinde (collum chirurgicum kırığı ve ön-alt omuz çıkığı) ve aralık sorusunda (dörtgen aralıktan ne geçer?). TUS kalıbı bunları tek vakada birleştirir ve seviye ayrımını ister.

Pratik sınavda sinir çoğunlukla iki yerde gösterilir. Arkadan, deltoid kaldırıldığında ön dal collum chirurgicum'u dolanırken ve a. circumflexa humeri posterior'un yanında görünür; "bu sinir hangi aralıktan geldi?" sorusu buraya bağlanır. Önden, koltuk altında m. subscapularis'in önünde fasciculus posterior'un dalları arasında gösterilir; o zaman yanındaki kalın dalın n. radialis olduğunu da söylemeniz beklenir.

Kurul ve vize sorularının genel kalıplarını anatomi vize soruları yazısında, TUS'ta konunun yerini TUS anatomi çalışma rehberinde bulabilirsiniz. Kök-dermatom ilişkisi için dermatomlar yazısı bu yazıyı tamamlar.

N. axillaris nasıl tekrar edilir?

N. axillaris'i tekrar etmenin kısa yolu, beş şıklı soruyu kendiniz yeniden yazmaktır: kökü sabit tutup her şıkkı başka bir sinirin bulgusuyla değiştirmek. Buna kendi omzunuzda yapacağınız beş dakikalık bir yüzey turunu ekleyin; ikisi birlikte, kas listesini düz okumaktan daha kalıcı bir harita bırakır.

  1. Akromionun dış kenarı: parmak uçlarınızla bulun ve üç-dört parmak eni aşağı inin. Ön dal yaklaşık bu yükseklikte, deltoidin altından yatay geçer. Söyleyin: "Ön dal, deltoidin ön ve orta lifleri."
  2. Deltoidin orta kısmı: kolunuzu yana kaldırırken öbür elinizle kasın sertleştiğini hissedin. Söyleyin: "Muayenede bakılan kasılma bu."
  3. Deltoidin alt kısmını örten deri: avucunuzu üstüne koyun. Söyleyin: "Arka dalın devamı, n. cutaneus brachii lateralis superior."
  4. Scapula'nın arka yüzü: dirseğiniz 90 derece bükükken kolunuzu dışa çevirin; spina scapulae altında infraspinatus'un, scapula'nın dış kenarı boyunca teres minor'un kasıldığını hissedin. Söyleyin: "İki dış rotator, iki sinir."
  5. Collum chirurgicum hizası: humerus başının hemen altını, koltuk altının arka kıvrımına doğru izleyin. Söyleyin: "Kırık burada; sinir ve a. circumflexa humeri posterior birlikte."

Bu turdan sonra bir kart destesi yazın: ön yüze bir bulgu ("deltoid sağlam, scapula arkası çukur"), arka yüze "hangi sinir, n. axillaris ile bağdaşır mı?". Birkaç gün arayla önce bulgudan sinire, sonra sinirden bulguya çalışın. Tekrar aralıklarını nasıl kuracağınızı anatomi çalışma kartları yazısında adım adım anlattım.

Konuyu videoyla bağlamak isteyenler için "Omuz kasları ve Rotator Cuff", "Plexus brachialis ve Nn. intercostales" ve "Spatium axillare'ler, Fossa axillaris ve Üst ekstremite sinirlerine genel bakış" dersleri TUS İçin Anatomi, Tıp 1-2'ler İçin Kaslar ve FZT 1-2'ler İçin Kemik-Eklem-Kas paketlerinde yer alıyor. Anlatım tarzını önce görmek isterseniz ücretsiz demo paketindeki "Omuz kasları ve Rotator Cuff" dersi doğrudan bu yazının konusudur. İngilizce kaynakla karşılaştırmak için TeachMeAnatomy'nin n. axillaris sayfası seyri ve dörtgen aralığı, Kenhub'ın n. axillaris sayfası dalları ve klinik notları derli toplu verir.

Sık Sorulan Sorular

N. axillaris hangi kasları innerve eder?

N. axillaris iki kası uyarır: m. deltoideus ve m. teres minor. Ön dalı deltoidin ön ve orta liflerini, arka dalı teres minor'u ve deltoidin arka liflerini uyarır; arka liflere bazı kişilerde iki daldan birlikte sinir gider. Bazı kaynaklar m. triceps brachii'nin lateral başına da dal verdiğini yazar; sınavda beklenen cevap yine iki kastır.

N. axillaris'in dalları nelerdir?

N. axillaris'in üç dalı vardır: omuz eklemine giden eklem dalı, deltoidin ön ve orta liflerini uyaran ön dal ve teres minor ile deltoidin arka liflerini uyaran arka dal. Arka dal deltoidin arka-alt kenarını dolandıktan sonra n. cutaneus brachii lateralis superior adıyla deltoidin alt kısmını örten deriye dağılır.

N. axillaris hasarında ne olur?

N. axillaris hasarında kolu yana kaldırma belirgin biçimde zayıflar, deltoidin alt kısmını örten deride uyuşma olur ve haftalar içinde deltoid atrofisiyle omuz düzleşir. Dış rotasyon zayıflayabilir ama kaybolmaz, çünkü m. infraspinatus'un siniri n. suprascapularis'tir. En sık nedenler collum chirurgicum humeri kırığı, ön-alt omuz çıkığı ve omuz cerrahisidir.

N. axillaris hangi dermatomla ilişkilidir?

Dermatom bir kökün deri alanıdır; n. axillaris ise periferik bir sinirdir ve kendi deri alanı vardır. Sinirin lifleri C5 ve C6 köklerinden geldiği için deltoidin alt kısmını örten alanı C5 dermatomunun içine düşer. C5 kök hasarında uyuşma kolun dış yüzünde daha geniş bir şeride yayılabilir; ayrımı biceps gibi aynı kökten sinir alan kasların zayıflığı yapar.

Yayın tarihi: