Eylülün ikinci haftası. Amfide iki yüz kişi oturuyor, çoğu birbirini daha yeni tanıyor. Slaytta tek bir kemiğin üzerinde onlarca Latince isim var ve arka sıradan hep aynı soru geliyor: "Hocam, bunların hepsini ezberleyecek miyiz?"
Yirmi yılı aşkın süredir her eylül bu soruyu duyuyorum. Kısa cevabım hayır. Ama "ezberlemeyeceksiniz" demek "kolay olacak" demek değil; anatomiyi ezberden kurtaran şey, ilk haftadan kurduğunuz düzendir. Bu yazı, tıp fakültesinin ilk yılında anatomi dersini nasıl kuracağınızı anlatıyor.
Tıp fakültesinde anatomi dersi nedir?
Anatomi, insan vücudunun yapılarını ve bu yapıların birbiriyle olan ilişkisini inceleyen bilim dalıdır. Tıp fakültesinde çoğunlukla ilk iki yıla yayılır ve mesleğin geri kalanının üzerine kurulacağı zemini oluşturur: fizik muayene de, radyoloji görüntüsü de, cerrahi de anatominin diliyle konuşur.
Dersin ilk yılda büyük görünmesinin üç somut sebebi var:
- Terim yükü. Latince adlandırma sistemi, ilk karşılaşmada yabancı bir dil gibi durur.
- Hacim. Kemikler, eklemler, kaslar, damarlar, sinirler — hepsi birbirine bağlı ve tek seferde öğrenilecekmiş gibi görünür.
- Üç boyut. Anatomi düz metin değil, mekân bilgisidir. Bir yapının nerede, neyin komşusu olarak durduğunu bilmeden ismi işe yaramaz.
Bu üçü, dersi zor değil farklı yapar. Lisede işe yarayan "oku, altını çiz, tekrar oku" yöntemi anatomide neden tıkanır sorusunun cevabı da burada.
Komite (kurul) sistemi ilk yılınızı nasıl kurar?
Komite sistemi, dersleri tek tek branşlara göre değil, vücut sistemlerine göre bloklar hâlinde işleyen entegre eğitim düzenidir. Bir blokta aynı konu farklı gözlerden anlatılır: aynı yapının anatomisi, histolojisi ve fizyolojisi peş peşe gelir. Bloğun sonunda da o bloğun kapsamını ölçen bir komite (kurul) sınavı yapılır.
Komitelerin sayısı, süresi, sınavdaki ders ağırlıkları ve geçme koşulları fakülteden fakülteye değişir. Bu yüzden internetteki "şu kadar komite olur, barajı şudur" bilgisine değil, kendi fakültenizin akademik takvimine ve sınav yönergesine bakın. Kurul mantığının ayrıntısını ve TUS'la ilişkisini ayrıca anatomi kurul rehberimizde yazmıştım.
Sizin için pratik sonucu şu: anatomi artık "yıl sonunda sınavı olan bir ders" değil, birkaç haftada bir hesabı sorulan bir derstir. Ritim değişir.
"İlk haftalar rahat, son hafta kamp" neden anatomide çöker?
Çünkü anatomi, sıkıştırılmaya en dirençli derstir. Öğrenci forumlarında dolaşan klasik taktik bellidir: bloğun başında geri yaslan, sınava on gün kala kampa gir. Bu yöntem, ezberlenip sınav kâğıdına boşaltılabilen derslerde bir yere kadar iş görür.
Anatomide iki nedenden çöker. Birincisi hacim: on günde kapatılmaya çalışılan yapı listesi kısa süreli belleğe yazılır, komite biter ve bilgi de biter. İkincisi ilişki: anatomi tek tek isimlerden değil, komşuluklardan oluşur. Komşuluk öğrenmek zaman ister, panikle olmaz.
Bunun bedelini genelde iki yıl sonra görürsünüz. Dönem 2'de üzerine bir şey inşa edemezsiniz, çünkü altta duran temel dağılmıştır. Sınıf deneyimimden söyleyeyim: TUS döneminde bana gelen öğrencilerin anlattığı en yaygın hikâye, "anatomiyi fakültede aslında hiç öğrenmedim, komiteyi geçtim" cümlesidir.
İlk komite döneminde ne zaman ne yapmalı?
Bir komite dönemini üç faza ayırın; hangi haftada olduğunuzdan çok, hangi fazda olduğunuz önemlidir. Komite sorusunun ders saatiyle nasıl orantılandığını ve ilk komitede anatomi payını hesaplamayı ilk komite sınavı yazısında iki fakültenin programıyla gösterdim.
Üç fazın pratik karşılığı şu:
- Ders bloğu fazı: O gün anlatılan konuyu aynı gün kapatın. Amfiden çıkınca yirmi dakika ayırıp o dersin yapılarını atlastan bulmak, iki hafta sonra saatlerce uğraşmaktan ucuzdur.
- Laboratuvar fazı: Anatominin gerçekte öğrenildiği yer burasıdır; aşağıda ayrı başlık açtım.
- Soru ve tekrar fazı: Son dönemde okumayı bırakıp kendinizi yoklamaya geçin. Sayfaya bakarak "biliyorum" hissi verir; kapağı kapatıp saymak gerçeği söyler.
Bu ritmi kendi başınıza kurmakta zorlanıyorsanız, komite ve vize paketlerimiz tam olarak bu düzeni hazır bir takvimle vermek için hazırlandı. Komite ve vize sorularının hangi kalıplarla yazıldığını ve pratik sınavın nasıl işlediğini anatomi vize soruları yazısında sınavı hazırlayan gözüyle anlattım.
Latince terimler ezberlenmez, çözülür
Latince terminoloji bir engel değil, aslında işinizi kolaylaştıran bir sistemdir. Çünkü adlar rastgele değildir; yapının şeklini, yerini veya işini anlatır.
Birkaç kök öğrendiğinizde yüzlerce isim tanıdık gelmeye başlar: foramen delik, fossa çukur, sulcus oluk, processus çıkıntı demektir. Yön terimleri de aynı mantıkla çalışır — anterior ön, posterior arka, superior üst, inferior alt, medial orta hatta yakın, lateral orta hattan uzak.
Bunu bir kez kavradığınızda uzun isimler korkutucu olmaktan çıkar. Musculus flexor digitorum superficialis ilk bakışta ürkütücü bir dizidir; oysa adı kendini söyler: parmakları büken, yüzeyde duran kas. Ezberlenecek yeni bir bilgi değil, çözülecek bir cümledir. Kök listesini, yön terimlerini ve kas isimlendirme mantığını ayrıntılı olarak Latince terimler rehberinde anlattım.
Derslerimde onlarca hafıza tekniği, mnemonik ve akronim kullanmamın sebebi de bu: doğru kurulmuş bir çağrışım, bir listeyi yirmi kez okumaktan daha uzun ömürlüdür. Kendi mnemoniğinizi kendiniz kurun — başkasının kurduğu çağrışım, sizin kurduğunuz kadar tutmaz.
Laboratuvar saatini boşa harcamayın
Anatomi laboratuvarı, dersin en verimli ve en çok israf edilen saatidir. Hazırlıksız giren öğrenci, iki saat boyunca arkadaşının omzunun üzerinden bakıp çıkar; hazırlıklı giren öğrenci o iki saatte konuyu kalıcı hâle getirir.
Basit bir düzen işe yarıyor:
- Önce: Laboratuvara gitmeden yirmi dakika atlasa bakın, o gün ne göreceğinizi bilerek girin.
- Sırasında: Gördüğünüz yapıyı yüksek sesle adlandırın ve komşusunu söyleyin. "Bu şu, yanındaki bu" cümlesi, sessizce bakmaktan çok daha güçlü bir öğrenmedir.
- Sonra: Aynı gün kabaca kendi çiziminizi yapın. Çizim yeteneği gerekmiyor; hatırlamayı zorlayan şey, çizginin kendisi değil onu yerleştirme çabasıdır.
Üç boyutu kavramanın kısayolu yok. Ama laboratuvar saati doğru kullanıldığında, aynı konuyu masa başında öğrenmeye çalışmaktan kat kat hızlıdır.
Birinci sınıfta en sık gördüğüm dört hata
Aynı hatalar her yıl, her fakültede tekrarlıyor. Dördü, kaybedilen zamanın büyük kısmını açıklıyor:
- Atlası resimli kitap sanmak. Atlas bakılacak değil, üzerinde çalışılacak bir araçtır. Sayfayı seyretmek öğrenme hissi verir ama sınavda işe yarayan şey, atlası kapatıp yapıyı kendi kendinize adlandırabilmektir.
- Not çıkarmayı çalışmak sanmak. Renkli kalemlerle temiz bir özet üretmek tatmin edicidir; ne var ki üretmek öğrenmek değildir. Bir öğrencinin defteri ne kadar güzelse, konuyu o kadar bildiği anlamına gelmiyor — bunu her komite sonrası görürüz.
- Her yapıyı eşit ağırlıkta sanmak. Anatomide her ismin kliniğe ve sınava dönüş oranı aynı değildir. Hepsini aynı yoğunlukta ezberlemeye çalışan öğrencinin zamanı, asıl önemli yapılara gelmeden biter.
- "Sonra bakarım" demek. Anlaşılmayan bir komşuluk bırakıldığında ondan sonrası da eksik kurulur; anatomide boşluklar birikir, tek başına durmaz. O yüzden anlamadığınız yeri aynı hafta içinde kapatın.
Bu dördünü ayıklamak, çalışma süresini uzatmadan o sürenin önemli bir kısmını geri kazandırır.
1. sınıfta atılan temel TUS'ta ne işe yarar?
Doğrudan işe yarar: güncel ÖSYM kılavuzuna göre TUS'un Temel Tıp Bilimleri Testi'ndeki 100 sorunun 13'ü anatomidir ve bu, ayrıntısını soru dağılımı yazımızda anlattığım üzere sıralamada küçümsenecek bir ağırlık değildir.
Yine de birinci sınıfta TUS'a çalışmanızı önermiyorum; o dönemin işi başka. Ama şunu bilin: fakültede bir kez düzgün öğrenilmiş anatomi, TUS döneminde sıfırdan öğrenilmez, sadece hatırlanır. Aradaki fark aylarla ölçülür. Birinci sınıfta yaptığınız yatırım, mezuniyet sonrası en çok geri dönen yatırımdır.
Sık Sorulan Sorular
Tıp fakültesinde anatomi dersi zor mu?
Zor olmaktan çok hacimli ve farklıdır. Terim yükü, konu hacmi ve üç boyutlu düşünme gereksinimi ilk karşılaşmada dersi büyük gösterir. Düzenli çalışan öğrenci için anatomi, ezberlenen değil kurulan bir derstir; asıl zorluk konularda değil, çalışmayı sona bırakmaktadır.
Anatomiyi ezberlemek şart mı?
Hayır. Anatomide ezber tek başına yetmez; yapıların ilişkisini ve mantığını kavramak gerekir. Latince adlar da çoğunlukla yapının şeklini, yerini veya işlevini anlattığı için, kökleri öğrenen kişi ezberlemesi gereken bilgi miktarını ciddi biçimde azaltır.
Komite sınavına ne zaman çalışmaya başlamalı?
Bloğun ilk gününde. Anatomi sıkıştırılmaya dirençli bir derstir; son on güne bırakılan hazırlık genellikle kısa süreli hatırlamayla sonuçlanır ve bir sonraki yıl temel olarak kullanılamaz.
Birinci sınıfta TUS'a çalışmalı mıyım?
Gerekmez. Birinci sınıfın işi, üzerine TUS hazırlığının kurulacağı temeli sağlam atmaktır. Fakülte döneminde düzgün öğrenilen anatomi, TUS sürecinde tekrar sıfırdan öğrenilmek yerine hatırlanır.
Anatominin nasıl anlatıldığını görmeden karar vermeyin: ücretsiz demo videolarına bakın, anlatım tarzının size uyup uymadığını kendiniz test edin. Fakülte dönemine özel içerikler için tıp fakültesi sayfamıza göz atabilirsiniz.
Atlası, ders kitabını ve videoyu aynı konuda hangi sırayla kullanacağınızı anatomi atlası nasıl kullanılır yazısında anlattım.