Anatomi Laboratuvarı Nedir? İlk Kadavra Dersine Girmeden Önce Bilmeniz Gerekenler

  • Ana Sayfa
  • Blog
  • Anatomi Laboratuvarı Nedir? İlk Kadavra Dersine Girmeden Önce Bilmeniz Gerekenler
Anatomi Laboratuvarı Nedir? İlk Kadavra Dersine Girmeden Önce Bilmeniz Gerekenler

Her Eylül aynı sahne yaşanır: anatomi laboratuvarının kapısı önünde, önlüğü daha ütü kokan bir birinci sınıf grubu bekler ve akıllardaki soru hep aynıdır: bugün kadavraya dokunacak mıyız? Sorunun altında iki korku vardır; koku ve bayılma. Sınıflar değişir, soru değişmez. Bu yazı o kapının arkasını anlatır: laboratuvarda ne var, ilk gün ne olur, kurallar neden bu kadar katıdır ve masadaki insan oraya nasıl gelmiştir.

Anatomi laboratuvarı nedir?

Anatomi laboratuvarı, tıp ve sağlık bilimleri öğrencilerinin insan vücudunun yapılarını gerçek kemik, maket, önceden diseke edilmiş parça (prosekte piyes) ve kadavra üzerinde inceledikleri uygulama salonudur. Teorik derste adı söylenen yapı burada elle tutulur, komşularıyla birlikte görülür ve üç boyutlu yeri öğrenilir. Dersin adı fakülteye göre "pratik", "uygulama" ya da "lab" olur; işlev aynıdır.

Öğrencinin gözünde laboratuvar çoğu zaman kadavra ile eşanlamlıdır. Oysa salona girdiğinizde göreceğiniz şey tek bir masa değil, aynı yapıyı dört farklı biçimde öğreten dört masadır. Laboratuvarı verimli kullanmanın ilk adımı bu dört masanın ne işe yaradığını bilmektir.

Laboratuvarda ne var? Dört masa, tek yapı

Anatomi laboratuvarında dört tür çalışma materyali bulunur: gerçek insan kemikleri, plastik ya da reçine maketler, önceden diseke edilip tespit edilmiş prosekte piyesler ve tam kadavra. Her biri aynı yapıyı farklı bir ölçekte ve farklı bir netlikte gösterir; iyi öğrenci bir yapıyı dört masada da arar.

Anatomi laboratuvarının dört masası Anatomi laboratuvarının dört masası Aynı yapı, dört ölçek: kemikten kadavraya doğru netlik azalır, gerçeklik artar 1 · Kemik masası Öğrettiği: çıkıntı, delik, eklem yüzü; sağ-sol ayrımı Burada yapılacak: kemiği ELE alın, anatomik pozisyona kendiniz getirin; deliğe "buradan ne geçer" sorusunu sorun Netlik: en yüksek 2 · Maket masası Öğrettiği: renkli, temiz ilişki; kas-damar-sinir komşuluğu Burada yapılacak: parçayı SÖKÜP takın; kadavrada bulamadığınız yapıyı burada bulup kadavraya geri dönün Tuzak: gerçekte renk yok 3 · Prosekte piyes Öğrettiği: hoca tarafından açılmış bölge; gerçek doku, hazır Burada yapılacak: yapıyı sondayla İZLEYİN, girdiği-çıktığı deliği bulun; pratik sınav soruları çoğunlukla buradan gelir Sınav ağırlığı: yüksek 4 · Diseksiyon masası Öğrettiği: tabaka sırası, derinlik, varyasyon; hekim gözü Burada yapılacak: eldiven, önlük, saygı; açılan her tabakada "altında ne çıkacak" diye önceden söyleyin Gerçeklik: en yüksek Aynı yapıyı dört masada da arayın: önce kemikte yerini, sonra makette komşusunu, sonra piyeste gerçeğini, en son kadavrada derinliğini Masa düzeni ve materyal üniversiteye göre değişir; kimi fakültede diseksiyon yalnız gösterimle yapılır. smtanatomi.com

Kemik masası en netidir; deliğin kenarı, çıkıntının yönü elde tutulur. Buradaki tek görev kemiği masada bırakmamaktır: elinize alıp anatomik pozisyona kendiniz getirirsiniz, çünkü çoğu pratik sınavda önünüze konan humerus'un sağ mı sol mu olduğunu kendiniz söylemek zorundasınız. Maket masası renklidir, temizdir ve tam da bu yüzden aldatıcıdır; gerçek dokuda arter kırmızı, sinir sarı değildir. Maketi, kadavrada bulamadığınız yapıyı bulup kadavraya geri dönmek için kullanın. Prosekte piyes, hocanın önceden açıp tespit ettiği bölgedir; gerçek dokudur ama arama zahmeti yoktur. Pratik sınav sorularının önemli bölümü genellikle bu masadan gelir, çünkü işaretlenebilir. Diseksiyon masası ise laboratuvarın adını taşıyan yerdir; tabaka sırasını, derinliği ve kitapta olmayan varyasyonu yalnız burada görürsünüz.

İlk kadavra dersi nasıl geçer?

İlk kadavra dersi birçok fakültede birinci sınıfta yapılır; hangi konuda ve hangi haftada başlayacağı programa göre değişir. Kimi anabilim dalı öğrenciyi kademeli alıştırır: önce maket ve prosekte parçalar, sonra kadavra masası. Program üniversiteye göre değişir; tam diseksiyonun öğrenciye yaptırıldığı fakülte de, yalnız gösterim yapılan fakülte de vardır.

Kapıdan girince ilk fark edeceğiniz şey koku olur. Kadavralar formaldehit tabanlı çözeltilerle tespit edilir; bu koku keskindir, burnu ve gözü ilk dakikalarda yakar. Çoğu öğrencide ilk derslerdeki rahatsızlık zamanla azalır. Kontakt lens uyarısının sebebi de bu buhardır; ilk günlerde gözlük tercih edin.

Peki bayılma? Diseksiyon salonunda fenalaşan öğrenci olur; farklı ülkelerde yapılan öğrenci anketlerinde bu oran yüzde 1 ile 7 arasındadır ve mekanizma çoğu zaman vazovagal bayılmadır: korku ve heyecan, sıcak ortam, uzun süre kıpırdamadan ayakta durmak, aç ve susuz gelmek kanı bacaklarda toplar, kalp yavaşlar, tansiyon düşer (Hektoen International, "The fainting medical student"). Aynı yazının önerisi de basittir: bol su için, salona girmeden küçük bir şeyler yiyin, fazla kalın giyinmeyin. Buna bir alışkanlık daha ekleyin: kendinizi kötü hissettiğiniz anda kimseye açıklama yapmadan oturun ve asistana söyleyin. Bu bir zayıflık değil, salonun bilinen fiziğidir.

İlk bakış ise herkes için farklıdır. Masadaki kişi isimsizdir, kimi laboratuvarda yüzü örtülü tutulur ve öğrencinin kadavra hakkında bildiği tek şey, bu bedenin ya bir bağışla ya da yasanın tanımladığı yolla, çoğu zaman kimsesiz bir cenaze olarak buraya geldiğidir. Kimi eski anatomi salonunun kapısında Latince bir cümle yazar: Hic locus est ubi mors gaudet succurrere vitae; "Burası, ölümün yaşama yardım etmekten sevinç duyduğu yerdir." İlk gün bu cümleyi bilerek girmek, koku ve korkuyu doğru yere koyar.

Kadavralar nereden geliyor?

Türkiye'de anatomi laboratuvarlarındaki kadavralar, 1979 tarihli ve 2238 sayılı Organ ve Doku Alınması, Saklanması, Aşılanması ve Nakli Hakkında Kanun'un 6. ve 14. maddelerine dayanarak temin edilir; kaynak ya kişinin sağlığında yaptığı beden bağışı ya da yasada tanımlı diğer yollardır; Türkiye'de kadavraların büyük çoğunluğu ikinci yoldan, kimsesiz cenazelerden gelir. Beden bağışı, en az iki tanık önünde imzalanan ve bir hekimce onaylanan bir tutanakla yapılır; bağışçı istediği zaman vazgeçebilir. Süreci merak edenler için Mersin Üniversitesi'nin kadavra bağışı sayfası adımları açık biçimde anlatır.

Bağışın azlığı bu ülkenin anatomi eğitimindeki en eski dertlerinden biridir. Türk Anatomi ve Klinik Anatomi Derneği'nin 2013 tarihli raporu, kaliteli bir eğitim için bir kadavraya en fazla altı öğrenci düşmesi gerektiğini, Türkiye'de ise bu oranın istenenin çok altında kaldığını ve o yıllarda bağış sayısının yılda yalnızca on-yirmi kişi olduğunu yazar. Aynı rapor, kadavraların büyük çoğunluğunun (yüzde 95-99) bağış değil kimsesiz cenaze olduğunu da yazar. Bu iki bilgi, laboratuvarda gördüğünüz kadavraya neden bu kadar özenle davranıldığını açıklar: masadaki beden bir "materyal" değil bir emanettir; bağışla geldiyse, 2013 raporuna göre yılda ancak bir avuç insanın verdiği bir karardır, kimsesiz bir cenazeyse arkasında sahip çıkan kimsenin olmadığı bir insandır ve aynı saygı kuralı ikisi için de geçerlidir. Eğitim tamamlandığında bağışçının vasiyetine uygun biçimde cenaze ve defin işlemleri fakülte tarafından yürütülür.

Laboratuvar kuralları neden bu kadar katı?

Anatomi laboratuvarı kuralları iki gerekçeye dayanır: kadavranın mahremiyeti ve öğrencinin güvenliği. Fotoğraf, video ve ses kaydı yasağı, ziyaretçi yasağı ve laboratuvardan hiçbir şeyin dışarı çıkarılamaması ilk gerekçeden; beyaz önlük, eldiven, kapalı ayakkabı, toplanmış saç, yiyecek-içecek yasağı ve her yaralanmanın anında bildirilmesi ikinci gerekçeden gelir. Tipik bir talimat metnini görmek isteyen, Biruni Üniversitesi Tıp Fakültesi'nin laboratuvar çalışma kuralları talimatına bakabilir.

Bu kuralları bir yasak listesi olarak okuyan öğrenci yanlış yerden başlar. Aynı talimat metni hastalar için geçerli mahremiyet kurallarının kadavra için de geçerli olduğunu söyler; yani laboratuvar, hastaya nasıl davranacağınızın ilk provasıdır. Kadavranın başında yapılan şaka, koridorda anlatılan anı ve telefona çekilen kare, altı yıl sonra hasta başında yapılacak hatanın erken biçimidir. Hocaların bu konuda hoşgörüsüz olmasının sebebi budur.

Kemik ödünç alma meselesini ayrıca söyleyeyim: uygulama fakülteye göre değişir; kimi fakülte kemik setini imza karşılığı ve süreli ödünç verebilir, kimi hiçbir materyalin laboratuvar dışına çıkmasına izin vermez. Evde çalışmak için kemiğe ihtiyaç duyan öğrenci, kendi fakültesinin düzenini sormalı; internetten "gerçek kemik" aramak hem hukuken hem etik olarak sorunlu bir yoldur.

Laboratuvar saatinden nasıl verim alınır?

Laboratuvar saatinden verim almanın ilk kuralı, o gün hangi yapıların gösterileceğini bilerek girmektir; ikinci kuralı ise aynı yapıyı dört masada sırayla aramaktır: kemikte yerini, makette komşusunu, piyeste gerçeğini, kadavrada derinliğini. Laboratuvar öncesi, sırası ve sonrası için düzeni tıp fakültesi birinci sınıf rehberinde ayrıntılı anlattım; burada yalnız laboratuvara özgü iki şeyi ekleyeyim.

Birincisi atlas. Laboratuvara atlassız giren öğrenci, asistanın sondayla gösterdiği yapıyı o an anlar, çıkınca kaybeder. Atlasın laboratuvardaki işi resme bakmak değil, piyesle resim arasında gidip gelmektir; atlas rehberinde anlattığım "resmi sorgulama" yöntemi en çok bu masada işe yarar. İkincisi pratik sınav. Laboratuvarda gördüğünüz prosekte piyeslerin çoğu, dönem sonunda önünüze bayrakla işaretlenmiş olarak gelir; bu sınavın kurallarını ve tuzaklarını anatomi vize soruları yazısında topladım, burada tekrar etmeyeceğim.

Bir de şunu yapın: laboratuvardan çıkarken, o gün gördüğünüz yapılardan birini kâğıda çizin. Çizimin güzel olması gerekmez; sizi zorlayan şey çizgi değil, yapıyı komşularının arasına yerleştirme çabasıdır. Bu beş dakika, iki saatlik laboratuvarın kalıcılığına en çok katkı yapan alışkanlıklardan biridir.

Hangi bölümlerde kadavra dersi var?

Kadavra ile çalışma tıp fakültelerinde beklenen standarttır (her fakültede yeterli kadavra bulunmadığını Türk Anatomi ve Klinik Anatomi Derneği'nin raporu da yazar); diş hekimliği, fizyoterapi ve hemşirelik programlarında laboratuvarın içeriği bölümün ihtiyacına göre daralır ve çoğu yerde maket ile prosekte piyes ağırlıklı yürür. Uygulama üniversiteye göre değiştiği için kesin bir liste vermek yanlış olur; aşağıdaki tablo çoğu programda görülen deseni özetler.

Bölüm Laboratuvarın ağırlığı Tipik materyal
Tıp İlk iki yılda sistem sistem, en geniş Kemik, maket, prosekte piyes, kadavra (diseksiyon ya da gösterim)
Diş hekimliği Baş-boyun ağırlıklı; programa göre bir ya da iki yıl Kafatası, çene, baş-boyun piyesleri; kimi fakültede kadavra gösterimi
Fizyoterapi Kas-eklem-hareket odaklı Kemik, kas maketleri, ekstremite piyesleri; palpasyon çalışmaları
Hemşirelik / sağlık bilimleri Tek dönemlik dersin içinde sınırlı Maket ve kemik; bazı fakülteler tıp fakültesi laboratuvarına ziyaret düzenler

Bölümlerin anatomi dersini nasıl farklı yaşadığını anatomi dersi zor mu yazısında karşılaştırmıştım; laboratuvar farkı da o tablonun bir satırıdır. Hangi bölümde olursanız olun kural değişmez: laboratuvarda gördüğünüz yapıyı aynı gün teorik derste dinlediğiniz yerine oturtmadan çıkmayın. Teorik anlatımı laboratuvar ritmiyle birlikte kurmak isteyen tıp öğrencileri için fakülte paketleri sistem sırasına göre hazırlanmıştır; önce ücretsiz demo dersleri izleyip anlatım biçimine bakın.

Sık Sorulan Sorular

Anatomi laboratuvarında bayılır mıyım?

Bayılma olur ama çoğunluğun başına gelmez; öğrenci anketlerinde diseksiyon salonunda bayılma oranı yüzde 1 ile 7 arasında bildirilmiştir ve mekanizma çoğu zaman vazovagal bayılmadır: heyecan, sıcak ortam, uzun süre kıpırdamadan ayakta durmak, aç ve susuz gelmek başlıca tetikleyicilerdir. Laboratuvar sabahı yemek yiyin, ayak değiştirerek durun ve kendinizi kötü hissettiğiniz anda oturup asistana söyleyin; bu, salonda bilinen bir durumdur.

Kadavraya dokunmak zorunlu mu?

Uygulama fakülteye göre değişir: bazı fakültelerde öğrenci diseksiyona bizzat katılır, bazılarında hoca ve asistan açar, öğrenci izler ve prosekte piyesler üzerinde çalışır. Her iki düzende de eldiven ve önlük zorunludur. İlk günlerde çekinmek doğaldır; zamanla çekince azalır, çünkü sinirin seyrini sondayla izlemek resme bakmaktan çok daha kalıcıdır.

Hemşirelikte kadavra dersi var mı?

Çoğu hemşirelik ve sağlık bilimleri programında anatomi tek dönemlik bir derstir ve laboratuvar maket ile kemik üzerinden yürür; kadavra diseksiyonu bu programların standart parçası değildir. Bazı fakülteler öğrencilerini bir tıp fakültesi anatomi laboratuvarına ziyarete götürerek kadavra gösterimi yaptırır. Kendi programınızın uygulamasını ders sorumlusundan öğrenin; hemşirelik anatomisinin sahadaki karşılığını hemşirelikte anatomi dersi yazısında anlattım.

Kadavra bağışı nasıl yapılır, caiz mi?

Beden bağışı, bir tıp fakültesinin anatomi anabilim dalına başvurarak en az iki tanık önünde imzalanan ve hekim onaylı bir tutanakla yapılır; bağışçı istediği zaman vazgeçebilir ve eğitim sonunda cenaze işlemlerini fakülte yürütür. Türk Anatomi ve Klinik Anatomi Derneği'nin raporu, Diyanet İşleri Başkanlığı'nın görüşüne atıfla bağışın dinen caiz olduğunu belirtir; ayrıntı için en yakın tıp fakültesinin anatomi anabilim dalıyla görüşmek en doğru yoldur.


Yayın tarihi: · Son güncelleme: